Hậu đột quỵ, ăn gì để chóng phục hồi?

1. Hậu đột quỵ, bệnh nhân thường gặp những khó khăn gì khi ăn uống?

BS.CK1 Lê Ngọc Quỳnh Thư trả lời: Người bị đột quỵ thường sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc phục hồi vì đột quỵ là một hình thức tổn thương đến mạch máu não và ảnh hưởng đến một số chức năng cơ thể.

Việc người bị đột quỵ trở về cuộc sống bình thường sẽ gặp rất nhiều vướng bận như yếu liệt về chi, hạn chế chức năng hoạt động, trong đó chức năng hoạt động liên quan đến dinh dưỡng thường gặp nhất là rối loạn nuốt.

Những bệnh nhân bị đột quỵ sau giai đoạn cấp thường gặp vấn đề về dinh dưỡng rất. 2 vấn đề thường gặp bao gồm: suy dinh dưỡng do ăn thiếu năng lượng, thiếu chất đạm và thiếu nước do bệnh nhân rối loạn nuốt rất dễ bị sặc khi uống chất lỏng vào.

Một số bệnh nhân sợ nước nên không dám uống nước. Vì vậy, chúng ta cần có giải pháp và tư vấn để hướng dẫn người thân cách chăm sóc, giúp bệnh nhân sớm trở về cuộc sống bình thường như trước đây.

2. Nếu bệnh nhân còn nằm trong phòng chăm sóc tích cực, người nhà cần lưu ý gì khi chăm sóc?

BS.CK1 Lê Ngọc Quỳnh Thư trả lời: Khi người bệnh nằm trong phòng hồi sức chăm sóc đặc biệt thì tức là họ vẫn còn trong giai đoạn cấp hoặc họ chưa phục hồi về chức năng tốt mà bác sĩ nhận thấy rằng cần phải hỗ trợ một cách đặc biệt, cần được nhân viên y tế chăm sóc một cách toàn diện.

Do đó, đa số những vấn đề về dinh dưỡng sẽ do nhân viên y tế thực hiện. Nhìn chung, bệnh nhân sẽ được nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch hay đường ống sonde. Việc cho bệnh nhân ăn qua đường ống thông thường do nhân viên y tế thực hiện và người nhà có thể hỗ trợ những việc nhỏ như chuẩn bị súp, cháo… Tuy nhiên, việc chăm sóc chính vẫn do nhân viên y tế thực hiện nên người nhà có thể yên tâm.

Vấn đề tiếp theo là khi người bệnh được hồi phục và ra khỏi phòng hồi sức thì người thân cần nghe tư vấn của nhân viên y tế để tiếp tục chăm sóc người bệnh.

BS.CK1 Lê Ngọc Quỳnh Thư – Trưởng khoa Dinh dưỡng Tiết chế, Bệnh viện quận Bình Thạnh 

3. Việc ăn qua ống sonde kéo dài bao lâu và khi nào người bệnh sẽ trở về cuộc sống bình thường?

BS.CK1 Lê Ngọc Quỳnh Thư trả lời: Đây là trường hợp thường gặp vì sau khi người bệnh đột quỵ được xuất viện thì việc chăm sóc sẽ phụ thuộc rất nhiều vào người nhà bởi bệnh nhân thường gặp vấn đề rối loạn nuốt nên rất dễ bị sặc.

Đa số bệnh viện đã có tổ dinh dưỡng, khi chuẩn bị cho bệnh nhân về cần có sự tham vấn của tổ công tác dinh dưỡng tại bệnh viện hoặc các nhân viên y tế, bác sĩ điều trị. Ví dụ, nếu người bệnh vẫn tiếp tục ăn qua ống thông, người thân cần biết được nên cho người bệnh ăn liên tục hay ngắt quãng, ăn qua quả nhỏ giọt hay ăn qua bơm.

Nhân viên y tế sẽ là người hướng dẫn cho người nhà cách chăm sóc bệnh tại nhà, vì vậy người nhà cần nghe kỹ và hỏi lại những vấn đề chưa rõ để có thể thực hiện đúng.

Ngoài ra, trong quá trình chăm sóc người bệnh tại nhà, người chăm sóc cần theo dõi triệu chứng khi cho bệnh nhân ăn qua ống thông như: sặc, đau bụng, khó tiêu, đầy bụng, tiêu chảy… để tham vấn ý kiến từ chuyên gia dinh dưỡng hoặc bác sĩ một cách sớm nhất và nhanh nhất nhằm hỗ trợ cho người bệnh.

Việc ăn qua ống thông tùy thuộc vào tình trạng của người bệnh. Ví dụ, khi người bệnh đã ăn đủ lượng nhu cầu về dinh dưỡng hoặc khi người bệnh không còn vấn đề về hít sặc nữa, hoặc bệnh nhân ăn lại một cách bình thường… thì việc quyết định cho bệnh nhân ăn lại bình thường sẽ do bác sĩ đánh giá và chỉ định.

Do đó, có một số trường hợp người bệnh phục hồi rất tốt về mặt chức năng nên họ có thể ăn bằng miệng trở lại rất sớm trong vòng 1 tuần hay 1 tháng. Tuy nhiên, có một số trường hợp bệnh nhân phải ăn qua ống thông trọn đời. Tình hình sẽ tùy thuộc vào sự đánh giá của bác sĩ và nhân viên y tế tại bệnh viện có hồ sơ bệnh án. Tuỳ vào từng trường hợp mà sẽ có phương án cụ thể.

4. Cần đảm bảo những yếu tố dinh dưỡng nào trong chế độ dinh dưỡng của bệnh nhân đột quỵ nhẹ? Chất và lượng của bữa ăn liệu có thay đổi so với trước đây?

BS.CK1 Lê Ngọc Quỳnh Thư trả lời: Đây là vấn đề liên quan đến thể trạng. Khi một người bị đột quỵ thì các yếu tố ảnh hưởng đến ăn uống sẽ khiến bệnh nhân tự ý muốn giảm hàm lượng thức ăn xuống. Khi bị bệnh, bản thân mình sẽ cảm thấy mệt mỏi, khó chịu nên sẽ ăn kém hơn và ăn ít lại. Đó là bản năng của một người.

Nếu một người không bị rối loạn nuốt sau đột quỵ thì họ cũng ăn ít hơn so với bình thường và nguy cơ suy dinh dưỡng sẽ xảy ra. Nếu bệnh nhân bị rối loạn nuốt, phản xạ cơ thể sẽ khiến bệnh nhân giảm ăn để tránh hiện tượng bị sặc khi ăn, thậm chí “né” những thức ăn dạng lỏng từ đó dẫn đến tình trạng thiếu nước.

Vì vậy, nhu cầu cung cấp chất dinh dưỡng cho người bệnh đột quỵ sẽ tương đương với thể trạng người đó. Ví dụ một bạn nam cao 1m6 cần bổ sung 35 kilo calo/kg cân nặng mỗi ngày thì đối với người đột quỵ cũng gần giống như vậy. Tuy nhiên, khi người bệnh bị đột quỵ thì sẽ tăng thêm áp lực, vì vậy nhu cầu về đạm và vi khoáng sẽ cao hơn một chút so với trước đây.

Do đó, để tính toán chi tiết và rõ ràng việc này đòi hỏi sự tham gia của bác sĩ dinh dưỡng, nhân viên tiết chế dinh dưỡng. Họ sẽ hỗ trợ cho bệnh nhân tính toán đúng hơn và có được phương án rõ hơn, chẳng hạn như người bệnh có thể ăn được bao nhiêu phần trăm trong mục tiêu. Sau 3 – 7 ngày, chúng ta có thể đánh giá lại bệnh nhân ăn được bao nhiêu phần trăm, khi đó mình có thể xem xét việc hỗ trợ bệnh nhân về dinh dưỡng bằng những con đường khác hay không hay có nên đặt ống sonde cho bệnh nhân hay không. Khi đó, chúng ta sẽ quyết định mình sẽ có kế hoạch can thiệp như thế nào cho phù hợp.

>>> Xem thêm: Chống táo bón sau đột quỵ: Nên và không nên ăn gì?

5. Liệu có “thực phẩm vàng” nào giúp bệnh nhân đột quỵ chóng phục hồi?

BS.CK1 Lê Ngọc Quỳnh Thư trả lời: Khi có người thân đột quỵ, tâm lý chung của chúng ta là không muốn người thân chịu tổn thương lâu dài và tìm kiếm cách giúp bệnh nhân hồi phục càng nhanh càng tốt. Vậy trong dân gian có câu “Có bệnh thì vái tứ phương”.

Thực ra không có loại “thực phẩm vàng” nào có thể giúp bệnh nhân đột quỵ hồi phục, vấn đề là chúng ta cần có chế độ dinh dưỡng cân bằng. Để đột quỵ không xảy ra, ông bà xưa có câu “phòng bệnh hơn chữa bệnh”. Vì vậy, chúng ta cần có chế độ ăn cân đối trước ngay cả khi chưa bị đột quỵ.

Khi bị đột quỵ xảy ra, bệnh nhân cần ăn cân đối và lành mạnh hơn. Trong bữa ăn, cần có các nhóm thực phẩm như: tinh bột, chất đạm, chất béo và chất xơ, vitamin, chất khoáng… Bệnh nhân cần ăn đầy đủ 4 nhóm thực phẩm trong bữa ăn, mỗi cá nhân cần rèn luyện sức khỏe để có được thể lực tốt. Khi có được chế độ dinh dưỡng cân bằng và lối sống lành mạnh, việc phòng ngừa sau đột quỵ sẽ đạt hiệu quả và thuận lợi hơn nhiều.

6. Nên lưu ý gì trong chế độ dinh dưỡng để tránh đột quỵ tái phát?

BS.CK1 Lê Ngọc Quỳnh Thư trả lời: Để phòng tránh bị đột quỵ lần 2, chúng ta cần xem xét bệnh nền của bệnh thân vì có nhiều nguyên nhân gây ra đột quỵ như: tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, bệnh tim mạch…

Đầu tiên, người bệnh cần có chế độ dinh dưỡng phù hợp với bệnh nền của mình. Ví dụ như người bị tiểu đường cần tuân thủ chế độ ăn của người bị tiểu đường, người tăng huyết áp cần tuân theo chế độ ăn của người tăng huyết áp.

Người Việt chúng ta ăn khá mặn và lượng muối cao gấp 2 – 3 lần so với khuyến nghị. Do đó, bệnh nhân cũng cần giảm muối trong chế độ ăn bằng cách giảm thực phẩm tẩm ướt, thực phẩm chế biến sẵn, món ăn hàng quán… Đồng thời, nên bổ sung rau củ quả và trái cây vào bữa ăn để phục hồi tốt hơn và tránh nguy cơ tái phát đột quỵ.

Với bệnh nhân đã bị đột quỵ, tùy thuộc vào chức năng của cơ thể bị tổn thương và các di chứng còn lại mà bệnh nhân sẽ phối hợp với các chuyên viên vật lý trị liệu hoặc chuyên gia y tế để phục hồi các chức năng. Nếu không đi được, người bệnh sẽ tập đi hoặc nếu bị rối loạn nuốt thì nên tập cách nuốt tốt nhất.

Nếu bệnh nhân đã hồi chức năng cơ thể một cách toàn vẹn thì vẫn cần rèn luyện thể lực vì việc tập thể dục sẽ giúp giảm stress – một trong những yếu tố dẫn đến đột quỵ. Ngoài ra, tập thể dục còn giúp bạn có lối sống lành mạnh và cân bằng, giúp hệ miễn dịch, cũng như các mạch máu làm việc tốt hơn, từ đó phòng ngừa nguy cơ tái phát đột quỵ tốt hơn.

Trọng Dy (ghi) – Benhdotquy.net (Theo AloBacsi.vn)