Giải đáp thắc mắc về vật lý trị liệu sau đột quỵ

1. Sau khi cơn đột quỵ cấp, bệnh nhân thường gặp những di chứng gì?

ThS.BS Nguyễn Anh Trung trả lời: Đối bệnh nhân bị đột quỵ, 70% trường hợp sẽ xảy ra di chứng lâu dài. Các di chứng thường gặp ở bệnh nhân bao gồm di chứng về vận động, liệt chi, liệt mặt, di chứng ảnh hưởng đến khả năng nuốt và nói.

Ngoài ra, bệnh nhân có thể bị trầm cảm, buồn vui thất thường sau đột quỵ. Những triệu chứng và di chứng không những ảnh hưởng nặng nề đến bệnh nhân mà còn cho cả gia đình và xã hội. Đó cũng là vấn đề nan giải dành cho các bác sĩ về đột quỵ.

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời: Sau đột quỵ, bệnh nhân có thể đối diện với nhiều hậu quả nghiêm trọng ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.

Người bệnh có thể bị nhìn mờ hay nhìn đôi; tiểu không tự chủ; loét tì đè; tổn thương do nhiễm trùng phổi hay đường tiết niệu; tổn thương tĩnh mạch phổi; chi trên bị bán trật khớp vai và bị nặng hơn so với chi dưới; trương lực cơ giảm.

Không những thế, mọi hoạt động sống, cũng như nghề nghiệp của bệnh dường như hoàn toàn bị đảo lộn. Những hiện tượng này làm thay đổi tình cảm, tâm lý và sức sống của bệnh nhân sau đột quỵ.

2. Những giải pháp nào giúp bệnh nhân đột quỵ khắc phục di chứng vận động?

ThS.BS Nguyễn Anh Trung trả lời: Nếu bệnh nhân đột quỵ được chẩn đoán và điều trị sớm, việc phục hồi rất tốt. Thực tế lâm sàng cho thấy, 99% bệnh nhân có di chứng vận động tập vật lý trị liệu được cải thiện rất hiệu quả.

Tuy nhiên, bệnh nhân không thể tự tập vật lý trị liệu tại nhà mà cần có sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa. Khi đó, bệnh nhân mới có thể phục hồi như thay đổi dáng đi, cơ xương khớp hoạt động trơn tru.

Đa phần bệnh nhân nghĩ rằng di chứng sau đột quỵ có thể được điều trị bằng thuốc và tập thể dục một cách dễ dàng. Trên thực tế, điều này rất khó xảy ra.

Tốt nhất, nếu bệnh nhân có di chứng vận động, họ nên đến với bác sĩ chuyên khoa thần kinh hoặc vật lý trị liệu để được hướng dẫn.

3. Bệnh viện phương pháp hỗ trợ nào giúp bệnh nhân phục hồi chức năng?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời: Hai di chứng thường gặp nhất ở bệnh nhân đột quỵ là di chứng về vận động và di chứng về tâm thần.

Di chứng về vận động thể hiện qua các biểu hiện tay co chân dũi, bàn tay co vào cổ tay, cổ tay co vào cẳng tay và cẳng tay thì co vào người. Nếu người bệnh bị liệt bên phải, thì cổ sẽ nghiêng về bên phải và mặt nhìn bên trái, người nghiêng về phía bên liệt và chân duỗi tạo nên dáng đi phát cỏ. Điều này để lại hậu quả lớn cho cá nhân người bệnh, cũng như gia đình và xã hội.

Hiện, bệnh viện Đại học Y dược TPHCM có đơn vị điều trị ban ngày hay ở bệnh viện Đột quỵ Tim mạch Cần Thơ có trang bị máy xung kích giúp phá vỡ vấn đề co cứng giúp bệnh nhân phục hồi tốt. Không những thế, bệnh viện còn trang bị máy lazer có công suất cao giúp làm ấm, tăng tuần hoàn ngoại vi và tuần hoàn tại chỗ nhằm cải thiện di chứng co cứng cơ. Bên cạnh đó, bệnh viện còn có máy siêu âm giúp làm mềm cơ, chống teo cơ.

Ngoài ra, bệnh viện cũng trang bị thêm máy xung điện. Một số bệnh nhân tự mua máy xung điện rồi tự dán dẫn đến di chứng càng nặng thêm. Tốt nhất, bệnh nhân nên tìm đến bệnh viện để được thực hiện đúng kỹ thuật.

Hơn thế, bệnh viện còn có hoạt động trị liệu mang lại hiệu quả tốt nhất trong phục hồi chức năng cho người bệnh sau đột quỵ.

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ – Trưởng đơn vị Điều trị ban ngày, Bệnh viện Đại học Y dược TPHCM (giữa) và ThS.BS Nguyễn Anh Trung – Trưởng khoa Ngoại, Bệnh viện Đột quỵ Tim mạch Cần Thơ (phải) giải đáp các thắc mắc về vật lý trị liệu.

4. Khắc phục di chứng khó nói, khó nuốt liệu có dễ dàng?

ThS.BS Nguyễn Anh Trung trả lời: Đây là những di chứng mà bệnh nhân đột quỵ thường gặp. Bên cạnh đó, bệnh nhân không chỉ nói khó và nuốt khó mà còn gặp khó khăn trong vấn đề tâm sinh lý và sinh hoạt hằng ngày.

Đối với trường hợp rối loạn về nuốt và nói, các vùng tổn thương trên não để lại ảnh hưởng lâu dài. Do đó, bệnh nhân cần phải kiên trì tập luyện. Khi đó, họ cần được hướng dẫn tập lâu dài.

Điều đáng mừng là thực tế tại bệnh viện ghi nhận bệnh nhân phục hồi rất tốt.

5. Tập vật lý trị liệu chi bệnh nhân bị rối loạn nuốt, nói khó như thế nào? 

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời: Trong giai đoạn đầu, chúng ta cần theo dõi liệu bệnh nhân có ăn uống và có bị suy dinh dưỡng hay không. Nếu họ không ăn và nuốt được thì cần phải truyền dịch. Đồng thời, người nhà nên cho bệnh nhân ăn thức ăn loãng và hạn chế thuốc uống. Chúng ta có thể chia từng bước trong nhiều ngày để tác động các phương pháp về vật lý như xoa bóp, điện trị liệu. Theo từng bước, các bác sĩ sẽ tập cho bệnh nhân phản xạ nuốt.

Đối với di chứng nói khó, bác sĩ có thể đề nghị bệnh nhân tập ngôn ngữ trị liệu. Theo đó, bệnh nhân sẽ tập nói từng từ. Hơn hết, để kết quả phục hồi đạt hiệu quả, người nhà cần ủng hộ và hỗ trợ bệnh nhân một cách tích cực.

6. Bệnh viện Đột quỵ Tim mạch Cần Thơ có điều trị tình trạng đa xơ cứng không?

ThS.BS Nguyễn Anh Trung trả lời: Bệnh nhân bị đa xơ cứng là trường hợp bệnh xương rất nặng và phải có chẩn đoán đầy đủ về xét nghiệm chuyên khoa. Do đó, bệnh nhân muốn được điều trị thích hợp cần đến khám bác sĩ tại bệnh viện Đột quỵ Tim mạch Cần Thơ để được hướng dẫn.

Xem thêm >>> Lợi ích xoa bóp-bấm huyệt đối với bệnh nhân tăng huyết áp – yếu tố nguy cơ đột quỵ

7. Người bệnh đột quỵ một năm bị di chứng liệt nửa người và đang tập vật lý trị liệu, liệu có khả năng phục hồi?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời: Đối với trường hợp này, bệnh nhân cần đến bệnh viện để đánh giá khả năng phục hồi. Theo đó, các bác sĩ sẽ đánh giá trương lực cơ, các tổn thương và thuốc đang dùng, ý chí của bệnh nhân cũng như sự hỗ trợ của gia đình để xây dựng quá trình tập luyện tốt nhất cho người bệnh.

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời: Trong phục hồi chức năng sau đột quỵ, giai đoạn hồi phúc sớm từ 24 giờ đến 3 tháng, giai đoạn hồi phục muộn là từ 3 đến 6 tháng. Giai đoạn hồi phục mãn tính là sau 1 năm.

Trường hợp của bạn đọc là người bệnh đã đột quỵ trên một năm, khả năng phục hồi là có cải thiện. Nếu không khám và tập, khả năng phục hồi của người bệnh sẽ đi xuống. Nếu bệnh nhân tập vật lý trị liệu thì khả năng sẽ được tăng tiến lên, quan trọng nhất là ý chí của bệnh nhân cũng như sự hỗ trợ của gia đình.

8. Phục hồi di chứng loét tì đè do nằm lâu như thế nào? 

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời: Nếu bệnh nhân nằm với một tư thế quá lâu sẽ dẫn đến tình trạng loét tì đó. Do đó, điều quan trọng là  người nhà nên giữ vệ sinh vùng tiếp xúc do nằm lâu đó cho bệnh nhân.

Trong giai đoạn đầu, người nhà nên hỗ trợ bệnh nhân xoay trở để hạn chế tỳ đè ở vùng loét. Sau đó, người thân nên đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế để thăm khám nhằm nhận biết được vết loét này do tỳ đè này hay là do biến chứng tiểu đường.

Theo tôi, bệnh nhân nên được đi khám để được đánh giá đúng nguyên nhân, từ đó bác sĩ mới có thể đưa ra lời khuyên phù hợp nhất.

Trích trong Livestream “Giải đáp thắc mắc về vật lý trị liệu cho bệnh nhân sau đột quỵ” phát sóng trên kênh youtube Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ.

Trọng Dy (ghi) – Benhdotquy.net