Giải đáp các câu hỏi thường gặp về thuốc kháng đông

Phần 1: Thuốc kháng đông và những lưu ý khi sử dụng

1. Máu tụ ở não sau đột quỵ, điều trị sao?

Sau đột quỵ, máu vẫn còn ứ tụ ở não. Cần uống thuốc gì để tiêu hay đào thải chất độc ra khỏi cơ thể, thưa BS? (Bạn đọc Nguyễn Quốc Khôi) BS.CK2 Nguyễn Liên Nhựt trả lời: Đột quỵ não có hai dạng, đột quỵ nhồi máu não (hình thành cục máu đông trong lòng mạch và gây tắc lòng mạch nuôi não) và đột quỵ xuất huyết não (chảy máu trong não). Sau đột quỵ nhồi máu não, bác sĩ sẽ cho bệnh nhân loại thuốc tùy theo nguyên nhân. Nguyên nhân do cục máu đông (huyết khối) di chuyển từ nơi khác đến, bác sĩ sẽ dùng thuốc kháng đông. Đối với trường hợp tổn thương mạch máu tại chỗ, người ta sẽ dùng thuốc kháng tập tiểu cầu. Trong trường hợp bệnh nhân bị xuất huyết não, chống chỉ định sử dụng thuốc kháng đông cũng như thuốc kháng tập tiểu cầu. Bác sĩ sẽ theo dõi diễn tiến xuất huyết não để có biện pháp chữa trị phù hợp. Không có loại thuốc nào lấy ra được máu ở trong não, trong trường hợp xuất huyết não diện rộng bác sĩ chỉ có thể phẫu thuật để xử lý. Trong trường hợp xuất huyết não, bạn cần đến bệnh viện để được theo dõi chặt chẽ. TS.BS Lê Cao Phương Duy trả lời: Đã bị xuất huyết não, bạn không được dùng thuốc kháng đông. Chuyện tồn đọng trong cơ thể, cứ để thuốc hấp thu chậm rãi. Chỉ khi quá nhiều mới cần can thiệp.

Khi mang thai cần cẩn trọng khi sử dụng thuốc kháng đông

2. Có nên sử dụng thuốc AVK khi mang thai?

Bác sĩ cho em hỏi, bệnh nhân van tim nhân tạo đang sử dụng thuốc AVK nhưng phát hiện mang thai. Việc dùng thuốc có thay đổi gì không? (Bạn đọc Minh Hoàng Đỗ) TS.BS Lê Cao Phương Duy trả lời: Khi bệnh nhân có van tim nhân tạo, việc sử dụng thuốc kháng đông là việc xảy ra suốt đời. Tuy nhiên, đối với trường hợp có thai, cần theo dõi các dấu hiệu sảy thai vì nó dễ gây xuất huyết tử cung và âm đạo. Các chu trình theo dõi chảy máu sớm cũng cần nghiêm ngặt và có sự phối hợp giữa chuyên khoa tim mạch và sản phụ khoa. Họ phối hợp một cách nhịp nhàng và theo dõi với nhau để tránh hình thành cục máu đông làm ảnh hưởng đến thai. Lúc này, bệnh nhân cần tuân thủ lịch hẹn, tái khám, chỉ định điều trị của hai bác sĩ chuyên khoa này.

3. Tăng chỉ số mỡ máu Triglyceride, có sao không BS?

Ba em bị tăng đơn thuần Triglyceride, có sao không BS? Chỉ số trung bình là 76 miliwon/l cholesterol lbl và hdl vẫn bình thường. Ba em không bị tăng cân, béo phì, ba em thường nhức đầu do mỡ máu tăng. (Bạn đọc Trân) BS.CK2 Nguyễn Liên Nhựt trả lời: Đối với bệnh nhân tăng mỡ máu, họ phải dựa vào các bệnh lý để đánh giá nguy cơ đi kèm gây xơ vữa động mạch. Như trường hợp của ba bạn là không tăng huyết áp, không có bệnh lý đi kèm như đái tháo đường hay béo phì. Nếu bệnh nhân chỉ đơn thuần tăng Triglyceride, trong trường hợp bệnh nhân tăng Triglyceride trên 500 mg nó sẽ gây ra nguy cơ viêm tủy cấp rất nguy hiểm. Trong trường hợp đó, bác sĩ sẽ cho bệnh nhân dùng thuốc để giảm lượng mỡ máu xuống càng sớm càng tốt. Nếu chỉ tăng Triglyceride không có bệnh lý đi kèm thì việc đầu tiên là bệnh nhân cần có chế độ ăn uống, luyện tập giảm mỡ máu. Sau ba đến sáu tháng, bác sĩ sẽ cho xét nghiệm lại để xét nghiệm mỡ máu. Trong trường hợp Triglyceride của ba bạn không giảm, bác sĩ sẽ chỉ định thuốc làm giảm Triglyceride.

4. Vì sao thuốc AVK cần theo dõi RNI, nhưng NOAC thì không?

Vì sao thuốc AVK cần theo dõi RNI, trong khi thuốc NOAC không cần thưa DS Hà? (Bạn đọc Hoa Nguyễn) TS.DS Vũ Thị Hà trả lời: Đối với thuốc AVK, chúng ta có xét nghiệm RNI. Nó là chỉ số trong chức năng đánh giá sinh học đông máu, chỉ số RNI sẽ tùy thuộc vào bệnh nhân. Nếu bệnh nhân bị rung nhĩ, mục tiêu điều trị sẽ được bác sĩ đưa về hai hoặc ba chẳng hạn. Đối với bệnh nhân có huyết khối cao hơn, liệu trị có thể sẽ là 2.5 đến 3.5. Chỉ số đó phản ánh liệu trị của thuốc AVK. Nếu chỉ số INR đó cao quá, liều của AVK sẽ là quá liều. Chỉ số INR cao quá sẽ được giảm nhiều hơn, nếu cao vừa bác sĩ sẽ giảm ít liều hơn. Nếu chỉ số INR quá thấp, tức nhỏ hơn 2, điều này chúng tỏ liều của thuốc AVK chưa đủ. Lúc này, bác sĩ sẽ phải tăng liều của thuốc AVK lên. Đối với chỉ số của thuốc NOAC, không phản ánh được hiệu quả của NOAC. Nếu chúng ta dùng thuốc NOARC đúng cách, nó đã giúp kháng đông, nên không cần theo dõi chỉ số INR.

TS.DS Vũ Thị Hà – Trưởng Tổ dược lâm sàng BV Nguyễn Tri Phương; TS.BS Lê Cao Phương Duy – Phó Giám đốc BV Nguyễn Tri Phương, BS.CK2 Nguyễn Minh Nhựt – Phó Trưởng Khoa Nội tim mạch, BV Nguyễn Tri Phương (từ trái qua)

5. Đang dùng thuốc kháng đông có được tiêm vắc xin COVID-19?

Em đang uống thuốc kháng đông do rung nhĩ, có tiêm ngừa COVID-19 được không? Em có nên dừng thuốc khi đi chủng ngừa hay không?  TS.BS Lê Cao Phương Duy trả lời: Bạn đang uống thuốc kháng đông thì vẫn uống thuốc bình thường. Chưa có nghiên cứu hay công trình báo cáo việc uống thuốc kháng đông làm giảm hiệu lực của vắc xin COVID-19 hay làm tăng tai biến khi tiêm vắc xin. Tai biến thường gặp sau khi tiêm vắc xin là huyết khối. Tỷ lệ này thay đổi sau khi tiêm vắc xin, ví dụ như vắc xin AstraZeneca là 4.6/triệu liều trong một lần tiêm, Pfizer là 0.2/triệu liều. Việc uống thuốc có lợi trước khi tiêm vắc xin vì giúp giảm được nguy cơ hình thành huyết khối. Chưa có nghiên cứu nào cho thấy uống thuốc nhưng bị huyết khối sau khi tiêm vắc xin. Người uống thuốc kháng đông tiêm vắc xin vẫn an toàn hơn người không uống thuốc. Do đó, bạn vẫn nên uống thuốc bình thường và tiêm vắc xin. BS.CK2 Nguyễn Liên Nhựt: Tôi xin bổ sung thêm, nhiều khán giả hỏi tiêm vắc xin COVID-19 có làm chảy máu cơ không? Câu trả lời là không vì cây kim tiêm vắc xin rất nhỏ và tai biến gây xuất huyết rất hiếm gặp nên mọi người có thể an tâm đi chích vắc xin COVID-19.

6. Vì sao không được nằm sau khi uống thuốc kháng đông?

Xin hỏi dược sĩ Hà, tôi được bác sĩ kê đơn thuốc kháng đông dạng viên và khuyên không nên nằm sau 30 phút. Xin DS giải thích vì sao có các khuyến cáo như vậy? TS.DS Vũ Thị Hà trả lời: Lời khuyên tốt nhất cho người dùng thuốc là uống nguyên viên cùng với ly nước đầy. Càng nhiều nước càng tốt để tránh thuốc mắc ở đường tiêu hóa. Nếu thuốc dính ở đường tiêu hóa, nó sẽ gây ra tình trạng loét đường tiêu hóa. Sau khi uống thuốc, mình không được nằm trong 30 phút để thuốc đi xuống phía dưới nhằm tránh mắc ở đường tiêu hóa.

7. Tại sao nên uống thuốc AVK sau khi ăn?

Vì sao cần uống thuốc Pradaxa sau khi ăn hoặc sau hai giờ sau khi uống thuốc AVK thưa DS? TS.DS Vũ Thị Hà trả lời: Thuốc AVK hay gây tương tác với thức ăn và các thuốc dùng kèm. Thuốc tương tác với thức ăn vì các loại thực phẩm có màu xanh đậm, ví dụ như bắp cải, rau má hoặc hoa quả như chuối, chanh và gan động vật có nhiều Vitamin K. Thức ăn có nhiều Vitamin K, nó sẽ giảm tác dụng thuốc AVK. Điều này không có nghĩa là chúng ta khuyên bệnh nhân không nên ăn thực phẩm màu xanh. Điểm quan trọng là bệnh nhân cần duy trì và cân bằng chế độ ăn của mình. Ngoài ra, bệnh nhân cần thông báo với bác sĩ về thay đổi chế độ ăn để bác sĩ làm xét nghiệm INR điều chỉnh liều thuốc phù hợp cho bệnh nhân. Khi bệnh nhân uống thuốc AVK buổi tối, tại thời điểm đó họ không uống thuốc gì khác, không còn ăn uống. Đây là thời điểm để bệnh nhân nhớ và uống thuốc, mỗi bác sĩ sẽ chọn thời điểm thuận lợi cho bệnh nhân. 30 phút hay hai giờ sau khi ăn không quá quan trọng. Theo hướng dẫn nhà sản xuất, bệnh nhân nên uống thuốc cùng một thời điểm mỗi ngày. Bệnh nhân cần uống đều đặn mỗi ngày. Đó là điều quan trọng khi uống AVK.

Bên cạnh sử dụng thuốc kháng đông, bệnh nhân cần thăm khám định kỳ theo chỉ định bác sĩ.

8. Bao lâu nên đánh giá lại tình trạng rung nhĩ?

Em phải uống thuốc Pradaxa 110mg 2 lần một ngày, bao lâu em cần đánh giá lại tình trạng rung nhĩ, thưa BS? BS.CK2 Nguyễn Liên Nhựt: Rung nhĩ là bệnh mãn tính, có thể chữa khỏi bằng cách bóp điện ở tâm nhĩ. Ở Việt Nam cũng có một số trung tâm thực hiện được công việc này. Đa số bệnh nhân mắc bệnh mãn tính sẽ phải uống thuốc cả đời. Mỗi tháng bạn sẽ được tái khám một lần, mỗi lần như vậy bác sĩ sẽ khám bệnh và nghe tim có rung nhĩ hay không. Nếu cần, bác sĩ sẽ đo lại điện tim để xác định bệnh nhân còn rung nhĩ. Một số bệnh nhân được chẩn đoán là rung nhĩ kịch phát, họ chỉ bị rung trong một thời gian ngắn sau đó trở lại nhịp đều. Tuy nhiên, tình trạng rung nhĩ kéo dài trên 30 giây sẽ gây ra nguy cơ hình thành cục máu đông. Đối với người rung nhĩ kịch phát, đa số là nhịp đều và nhịp xoang. Thỉnh thoảng, bạn vẫn phải sử dụng thuốc chống đông để ngăn ngừa hình thành cục máu đông trong tâm nhĩ để tránh biến chứng có thể xảy ra. TS.DS Vũ Thị Hà trả lời: Người có bệnh mãn tính phải dùng thuốc chống đông lâu dài. Đây là loại thuốc khó sử dụng, chỉ cần dùng quá liều nó sẽ gây ra nguy cơ chảy máu. Uống liều thấp sẽ không ngăn ngừa được cục máu đông. Do đó, bệnh nhân cần lắng nghe tư vấn sử dụng thuốc của bác sĩ thật kỹ trước khi sử dụng.

9. Thuốc Sarantol 15 mg có thể bẻ hoặc nghiền uống không?

Ba em đang được cho uống Sarantol 15 mg, nhưng dạo này ba em hay bị mệt và khó ăn. Em có thể nghiền thuốc và pha uống được không thưa BS? TS. DS Vũ Thị Hà: Đối với thuốc NOAC nhà sản xuất hướng dẫn không được nghiền thuốc hay bẻ. Thuốc Sarantol có thể nghiền và bẻ. Tùy vào mỗi loại thuốc chúng ta nên hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ về biệt dược đó để được tư vấn cụ thể.

10. Tránh đông máu bằng cách nào?

Xin các bác sĩ đưa ra lời khuyên cho quý vị khán giả về việc làm sao tránh đông máu? TS.BS Lê Cao Phương Duy: Hậu quả hình thành cục máu đông rất nặng nề. Việc dùng thuốc kháng đông rất cần thiết và tuyệt đối. Tuy nhiên, việc dùng thuốc kháng đông rất phức tạp vì sử dụng thuốc kháng đông quá liều sẽ gây chảy máu cho nên cần theo dõi chặt chẽ. Chúng ta cần theo dõi và tôn trọng các hướng dẫn của bác sĩ hay dược sĩ. Người bệnh không được tự ý kéo dài thời gian dùng thuốc, không được tự ý chỉ cho người khác thuốc mình sử dụng. Khi gặp biến cố, cần liên hệ với cơ sở y tế hay bác sĩ đang cho mình sử dụng thuốc để thảo luận và điều chỉnh thuốc sao cho hiệu quả nhằm tránh biến cố nguy hiểm. BS.CK2 Nguyễn Liên Nhựt: Đối với tôi, những bệnh nhân đã sử dụng thuốc kháng đông nên tuân thủ chỉ định cũng như chống chỉ định của thuốc. Họ không được tự ý uống thuốc kháng đông theo lời khuyên qua mạng, từng loại bệnh sẽ có thuốc kháng đông sẽ có những loại thuốc khác nhau. Đối với từng người bệnh, sẽ có các loại thuốc kháng đông phù hợp với cơ thể mình và chỉ có bác sĩ điều trị mới biết rõ người bệnh dùng thuốc kháng đông nào tốt nhất và phù hợp nhất. Chúng ta phải tuân thủ kỹ bốn quy tắc tôi đã nêu. Đặc biệt, người bệnh không được tự ý dừng dùng thuốc hoặc chuyển sang dùng thuốc khác khi không có sự chỉ định của thầy thuốc. TS.DS Vũ Thị Hà: Thuốc kháng đông là con dao hai lưỡi, thuốc giúp phòng ngừa huyết khối và hiệu quả của nó gần như không ai bàn cải. Vấn đề quan trọng chính là dùng thuốc cho an toàn, dùng thuốc kháng đông rất nguy hiểm cần phải có sự chỉ định của bác sĩ. Sau đó, cần có sự tư vấn của dược sĩ. Bệnh viện Nguyễn Tri Phương là một trong các bệnh viện đầu tiên có phòng tư vấn thuốc cho bệnh nhân ngoại trú. Cho nên, nếu có bất kỳ câu hỏi thắc mắc nào thì bệnh nhân có thể ghé để được tư vấn.

Trọng Dy (ghi Tư vấn thuốc kháng đông đường uống – BV Nguyễn Tri Phương), benhdotquy.net