Giá trị của “thời gian vàng” trong cấp cứu đột quỵ

Hiện nay, đột quỵ có thể xảy ra mọi lúc, mọi nơi, mọi đối tượng và ngày càng phổ biến. Theo thống kê, có đến 97% trong tổng số 10.000 ca đột quỵ mỗi năm ở miền Tây đến bệnh viện trễ. Khoảng cách địa lý đằng dẳng dài từ 200 – 300 km giữa các tỉnh thành so với TPHCM đã khiến cho tỷ lệ tử vong hoặc tàn phế từ bệnh đột quỵ là rất lớn.

Đột quỵ còn gọi là tai biến mạch máu não là tình trạng đột quỵ vì một lý do nào đó khiến não ngừng hoặc bị ngưng hoạt động. Hệ quả kéo theo là bệnh nhân đột ngột bị yếu liệt nửa người, miệng méo, nói ngọng hoặc ngã quỵ, hôn mê.

Nhiều người đã chứng kiến người thân rơi vào bệnh lý này nhưng đa số vẫn còn quan niệm đây là bệnh lý “trời kêu ai nấy dạ”, rất khó cứu sống. Bởi thời quan qua, thực tế tại Việt Nam, khả năng tìm đến các trung tâm có đủ trang thiết bị cấp cứu đột quỵ kịp thời chiếm tỷ lệ rất thấp. Hậu quả là tỷ lệ tử vong rất cao, nguyên nhân có thể xuất phát từ nhiều phía.

BS.CKI Phương Hồng Thọ – Bệnh viện Đột quỵ Tim mạch Cần Thơ cho biết: “Tôi đã từng chứng kiến nhiều bệnh nhân đột quỵ tìm đến bệnh viện khi đã quá giờ vàng. Áp lực từ các tỉnh đồng bằng Sông Cửu Long lên TPHCM mất ít nhất 3 giờ nên đã dẫn đến quá giờ vàng để cứu chữa kịp thời. Dù bác sĩ có tài giỏi và máy móc tốt như thế nào, vẫn không cứu được bệnh nhân nếu họ đến trễ giờ vàng.”

Cấp cứu đột quỵ theo một quy trình riêng đặc biệt của nó và thời gian được tính bằng giây. Người ta ví thời gian cấp cứu đột quỵ quý như vàng. Theo đó, quy trình này yêu cầu thời gian phải nhanh, kịp lúc đưa bệnh nhân đến với cơ sở y tế có đủ trang thiết bị và nhân lực có chuyên môn đào tạo xử lý đột quỵ. Thực tế hiện nay, gần như bệnh nhân được người nhà đưa đến từng cơ sở một, gần nhất là trạm y tế, tuyến huyện, tuyến tỉnh, rồi mới chuyển đi gây mất rất nhiều thời gian.

Thời gian vàng trong cấp cứu đột quỵ.

1. Dấu hiệu nhận biết đột quỵ

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Những triệu chứng sớm của đột quỵ tập trung vào chữ FAST. Trong đó, chữ F là Face, tức khuôn mặt bệnh nhân bị méo một bên. Triệu chứng này có thể nhận biết khi bệnh nhân nói chuyện, chúng ta có thể thấy bệnh nhân bị chảy nước dãi sang một bên. Khi ăn uống, thức ăn bị rơi sang một bên.

Chữ A là viết tắt của từ Arms, nhận biết bằng cách yêu cầu bệnh nhân đưa hai tay lên, một tay có thể rơi xuống thì có thể họ đã bị đột quỵ.

Chữ S là viết tắt của từ Speech, nhận biết khi chúng ta hỏi bệnh nhân, họ không nói được.

Đây là những dấu hiệu chẩn đoán sớm tình trạng đột quỵ nếu vài phút trước đó bệnh nhân vẫn cười nói, đi lại bình thường.

Xem thêm >>> Cuộc chạy đua với thời gian cứu não của bác sĩ đột quỵ Việt Nam

2. Liệu có nên cấp cứu bệnh nhân đột quỵ theo từng tuyến để được hưởng bảo hiểm y tế?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Trong trường hợp khám bệnh thông thường, bệnh nhân khám theo từng tuyến là đúng. Tuy nhiên, Bộ Y tế Việt Nam quy định rằng, trong thời gian cấp cứu, bệnh nhân có thể đi đến bất cứ bệnh viện nào và vẫn được hưởng bảo hiểm. Bệnh nhân không cần phải đi đến tuyến sở, tuyến tỉnh và tuyến trung ương hoặc bệnh nhân phải được bệnh viện chuyển đi. Điều đó hoàn toàn không hợp lý.

Bệnh nhân cần đến nơi chuyên cấp cứu đột quỵ để tránh khoảng thời gian di chuyển lòng vòng khiến cho cho việc điều trị chậm trễ. Theo đó, chúng ta nên tìm hiểu bệnh viện có khả năng cấp cứu và điều trị nhanh nhất để đưa bệnh nhân đến cấp cứu kịp thời. Người dân vẫn có thể yên tâm rằng mình vẫn được hưởng bảo hiểm y tế theo đúng quy định của pháp luật.

TS.BS Trần Chí Cường – Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ, Chủ tịch Hội can thiệp thần kinh TPHCM, Phó chủ tịch Hội điện quang can thiệp Việt Nam, Ban Chấp Hành Hội can thiệp thần kinh Á Úc (AAFITN).

3. Giá trị từng giây trong giờ vàng của cấp cứu đột quỵ là gì?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Trong khoảng 5 năm trở lại đây, thế giới công nhận phác đồ điều trị đột quỵ rất hiệu quả đó là bệnh nhân đột quỵ cấp nên được điều trị sớm nhất. Tức càng xa móc thời gian 6 giờ, não bệnh nhân càng bị tổn thương nhiều.

Nhiều người thường chủ quan khi bệnh nhân bị đột quỵ lần đầu, cho rằng điều trị trễ một chút cũng không sau. Tuy nhiên, đây là quan niệm hết sức sai lầm. Nghiên cứu cho thấy, trong khoảng 6 giờ kể từ khi bệnh nhân khởi phát triệu chứng, thời gian sống còn của bệnh nhân là cao nhất và não bệnh nhân tổn thương là thấp nhất.

Xem thêm >>> Làm việc quá sức, ăn nghỉ không điều độ: Cảnh giác đột quỵ ghé thăm

4. Làm thế nào để giữ từng giây trong giờ vàng cấp cứu đột quỵ cho bệnh nhân?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Tiết kiệm từng phút từng giây trong giờ vàng cấp cứu cấp đột quỵ chỉ được đảm bảo khi có sự phối hợp tổng lực từ gia đình, thân nhân bệnh nhân, cơ sở y tế, hệ thống giao thông và các cơ quan truyền thông.

Ví dụ như một người không có kiến thức về cấp cứu đột quỵ, khi thấy bệnh nhân có triệu chứng thì sẽ cho rằng bệnh nhân bị trúng gió, rồi sơ cứu bằng cách cạo gió, giác hơi, vắt chanh, châm cứu. Những biện pháp này chỉ làm hại thêm cho bệnh nhân. Hoặc cơ sở y tế không có đủ cơ sở vật chất như máy CT scan rất khó để có thể điều trị cho bệnh nhân đột quỵ. Nếu cơ sở được trang bị đủ máy móc nhưng bác sĩ không đủ trình độ xử lý, chẳng hạn như dùng máy DSA, MRI, lấy cục máu đông hoặc bơm thuốc tan máu đông… thì mạng sống của người bệnh khó lòng giữ được.

Trong trường hợp bác sĩ có tay nghề giỏi và máy móc tốt, nhưng bệnh nhân không có cơ hội được tiếp cận vì thiếu kinh phí thì cũng không thể đạt được kết quả như mong muốn.

Theo tôi, chính quyền trung ương và địa phương phải tăng cường khai thông hệ thống giao thông, các phương tiện cấp cứu bệnh nhân như vận chuyển bằng ca nô. Có rất nhiều phương tiện để giúp ngành y tế làm được tốt nhất vai trò của mình. Đối với vai trò bác sĩ như tôi, để thực hiện được chuỗi như vậy chúng ta cần có sự phối hợp đồng bộ.

Trong những năm gần đây, cấp cứu đột quỵ ở Việt Nam có điểm đáng khích lệ và đáng trân trọng. Ngoài Hà Nội và TPHCM, chúng ta có thể triển khai một số trung tâm cấp cứu đột quỵ. Bệnh viện đột quỵ Cần Thơ có kiến thức chuyên sâu về đột quỵ và bác sĩ luôn túc trực 24/24. Với sự ra đời của Bệnh viện Đột quỵ Tim mạch Cần Thơ, bệnh nhân miền Tây không cần phải đi lên TPHCM và chúng ta có thể giảm sự quá tải cho các bệnh viện ở TPHCM.

Trích trong video “Giá trị của giờ vàng trong cấp cứu đột quỵ” phát sóng trên Đài THVL ngày 8/3/2019

Trọng Dy (ghi) – Benhdotquy.net