Đường huyết cao và đường huyết thấp nguy hiểm như thế nào?

1. Đường huyết như thế nào là ổn định?

ThS.BS Lại Thị Phương Quỳnh trả lời: Đối với mức đường huyết lúc đói có thể dao động từ 90 đến 130 mg/dl, trước mỗi bữa ăn khoảng dưới 130 mg/dl là được. Nếu ăn no, đường huyết cho phép dưới 180 mg/dl. Tuy nhiên, có những đối tượng đặc biệt như trẻ em hay hoạt động rất nhiều (chạy nhảy và đùa giỡn) sẽ dễ bị tụt đường. Vì vậy, trẻ em có thể có đường huyết cao hơn một chút. Ở người già, đường huyết sẽ cao hơn một chút vì chế độ ăn uống thất thường. Kiểm soát tốt quá sẽ không có lợi vì thời gian sống của người cao tuổi còn ngắn. Việc phòng ngừa những biến chứng về sau sẽ không quan trọng bằng việc ngay tại thời điểm này nếu đường huyết hạ thì sẽ nguy hiểm hơn rất nhiều. Vì vậy đối với người cao tuổi, mục tiêu kiểm soát đường huyết sẽ cao hơn và người già cần phải được tư vấn bác sĩ. Đối với người lớn tuổi có tai biến, sa sút trí tuệ, hạn chế vận động hoặc có bệnh quá nặng không thể tự chăm sóc thì không cần kiểm soát đường huyết tốt và có thể cho bệnh nhân ăn uống ở mức độ đường huyết luôn dưới 200 mg/dl là được. Nếu đường huyết dao động từ 90 đến 130 và dưới 180 sau khi ăn 2 giờ, thì được xem là tạm ổn. Thường bác sĩ sẽ đo HbA1c (đo nồng độ glucose trong máu trong khoảng thời gian 2-4 tháng trước đó) giúp bác sĩ đánh giá được lượng đường trung bình trong cơ thể bạn diễn tiến trong 3 tháng liên tục (đôi khi bệnh nhân không biết tại sao hôm nay đường tốt nhưng bác sĩ vẫn đánh giá là đường cao). Việc kiểm tra và đánh giá HbA1c là rất tốt giúp bệnh nhân kiểm tra đường huyết trung bình của mình tốt hơn. Một người trẻ tuổi được đánh giá tốt là HbA1c < 7%, người cao tuổi có thể 8-8.5%.

Đường huyết tăng sẽ gây ra tổn thương ở các cơ quan như tim, mạch máu, dây thần kinh, mắt, thận…Hạ đường huyết có thể làm tổn thương đến não và các dây thần kinh.

2. Mức đường huyết cao nguy hiểm như thế nào?

ThS.BS Lại Thị Phương Quỳnh trả lời: Chúng ta sẽ có 2 trường hợp: bệnh nhân để đường huyết kéo dài từ năm này sang năm khác nhưng ở mức không nguy hiểm. Khi đi khám, người bệnh cho bác sĩ biết sức khỏe vẫn tốt, không có triệu chứng khát nước hay đi tiểu, lý do là vì một phần cơ thể đã quen với việc để đường cao. Nhưng theo thời gian, nó sẽ gây ra những biến chứng mãn tính như suy thận, bệnh nhân bị giảm thị lực và mù, nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não. Biến chứng đáng lo ngại nhất và cũng là điều khiến nhiều người sợ nhất đó là: nhiễm trùng chân, thậm chí có thể sẽ khiến bạn phải cưa chân. Khi chúng ta bị nhiễm trùng chân và trên người có biến chứng kèm theo ở bàn chân thì khả năng giữ chân rất khó, không phải do bác sĩ không cố gắng nhưng do quá nhiều biến chứng và nuôi dưỡng bàn chân kém, chúng ta khó điều trị nhiễm trùng. Trường hợp thứ hai là đường huyết tăng quá cao trên 300, 400 mg/dl. Trong trường hợp đường tăng nhanh, chúng ta có thể nhận biết và cảm thấy vì sao mình bị khát nước và đi tiểu nhiều hoặc sụt cân liên tục. Nếu không hành động kịp, chúng ta có thể bị hôn mê do tăng đường huyết. Trong trường hợp này, bệnh nhân sẽ cảm thấy đau bụng, nôn mửa rất nhiều, hơi thở có mùi ceton rửa tay và dần đi vào hôn mê. Khả năng tử vong rất cao nếu bệnh nhân không được điều trị kịp thời. Khi chúng ta thấy những triệu chứng tiểu nhiều, khát nước, miệng khô thèm nước có ga và lơ mơ, mệt mỏi, bắt đầu đau bụng, cần đến bệnh viện ngay vì đó là tăng đường nguy hiểm. Nếu chúng ta đo ngay đường huyết ở nhà, đường huyết tăng trên 300 mg/dl thì nên đến ngay cơ quan y tế để điều chỉnh kịp thời. Nếu đến giai đoạn hôn mê nặng, đôi khi bệnh nhân tới bệnh viện sẽ điều trị không kịp.

3. Đường huyết quá thấp sẽ gây ra tác hại gì?

ThS.BS Lại Thị Phương Quỳnh trả lời: Không phải đường huyết càng thấp là càng tốt. Bệnh nhân có đường huyết cao hay thấp cũng đều đáng lo. Khi chúng ta để đường huyết quá thấp, tức là dưới 70 mg/dl, não sẽ thiếu đường. Não là cơ quan duy nhất sử dụng đường, đường đi trực tiếp từ máu vào cơ quan trên cơ thể. Khi chúng ta giảm đường, cơ quan nhạy cảm nhất là thần kinh sẽ gây ra cảm giác run tay, hồi hộp vã mồ hôi, bụng đói, sau đó trở nên dễ cáu giận. Nếu bệnh nhân uống nước đường và ổn định lại thì sẽ không đi đến giai đoạn nặng hơn tức là lơ mơ, co giật, hôn mê. Nhưng nếu trường hợp bệnh nhân bị hôn mê và không được điều trị kịp thời, có thể sẽ khiến bệnh nhân chết não (thần kinh thực vật) nặng hơn là tử vong. Số lượng bệnh nhân chết vì hạ đường huyết nhiều hơn là đường huyết cao. Vì thế mục tiêu điều trị cho những bệnh nhân quá nặng là tránh hạ đường huyết. Trong trường hợp bệnh nhân yếu quá, bị suy kiệt, xơ gan, suy thận sẽ dẫn đến hôn mê và có thể không cứu kịp vì người quá lớn tuổi đôi khi ở một mình không biết tự đi lấy nước đường, sữa để uống. Một vài cách giúp bạn có thể xử trí ngay khi gặp hải cơn hạ đường huyết tại nhà: hòa 3 thìa đường (15g) vào nước trắng để uống hoặc uống nửa lon nước ngọt có đường (lưu ý không uống nước ngọt dành cho người tiểu đường), ngậm kẹo, uống sữa có đường (sữa hấp thu chậm hơn),… sau 15 phút nếu không thấy cải thiện thì bệnh nhân có thể lặp lại lần 2; sau 2 lần nếu không có tiến triển bạn nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ giúp đỡ. Việc bệnh nhân hiểu đúng về bệnh, nhận biết được đâu là biến chứng nguy hiểm của hạ đường huyết và tăng đường huyết, xử trí sao cho đúng là những điều bệnh nhân cần phải biết và phải được hướng dẫn. Trong một số trường hợp bệnh nhân bị triệu chứng vã mồ hôi do vấn đề khác. Ví dụ chúng ta đang làm việc nặng hay gắng sức, nó sẽ làm cho bệnh nhân đói và đổ mồ hôi. Bệnh nhân cứ tưởng là hạ đường và họ khuấy nước đường để uống. Vì vậy, nếu có máy thử đường huyết, chúng ta sẽ biết đường huyết có bị hạ hay không.

Máy đo đường huyết là sản phẩm chuyên dụng dùng để do và kiểm tra chỉ số đường huyết trong máu của mỗi người.

4. Có nên mua máy thử đường huyết hay không?

ThS.BS Lại Thị Phương Quỳnh trả lời: Máy thử đường huyết giúp chúng ta biết được mức đường dựa trên khối lượng máu rất nhỏ. Người bệnh chỉ cần nhỏ một chút máu là biết được chỉ số đường huyết của mình. Bên cạnh đó, nó giúp theo dõi đường huyết tại nhà mỗi ngày. Nếu quá mệt và sợ bị hạ đường thì có thể dùng máy thử đường để kiểm tra cho yên tâm vì nó cho kết quả ngay lập tức. Máy có ưu điểm ở người đo đường huyết nhiều lần, có thể nắm bắt được được chỉ số đường huyết thường xuyên. Nếu đường huyết tăng liên tục, người bệnh có thể đến gặp bác sĩ hoặc xem lại mình đã ăn các loại thực phẩm nào. Hoặc nếu đường tụt dần tụt dần, bệnh nhân không ăn mà vẫn uống thuốc thì cần đến gặp để bác sĩ xem lại có cần thiết phải giảm liều hay không hoặc cần thay đổi chế độ ăn thế nào. Đó cũng là cách giúp bệnh nhân theo dõi diễn tiến dao động đường huyết. Nó có thể giúp chúng ta lựa chọn được chế độ ăn và tập thể dục cho phù hợp. Ví dụ, nếu bạn quá thích một món ăn (nhưng lo sợ thực phẩm này khiến đường tăng cao) sau khi ăn bạn có thể đo lại đường huyết xem có tăng hay không, nếu có thì kịp thời dừng lại và không ăn loại thức ăn này nữa. Nên lưu ý ở người bệnh tiểu đường bạn không thể thay đổi đổi liên tục từ chế độ ăn đến phương pháp luyện tập của mình. Những thay đổi bất thường đều có thể ảnh hưởng đến đường huyết của bạn. Máy thử đường huyết còn giúp ích cho người tiêm insulin. Trước khi chích hoặc sau khi ăn nên thử đường lại để bác sĩ có thể dựa vào đó cân nhắc điều chỉnh liều insulin phù hợp. Tuy nhiên, đối với bệnh nhân đái tháo đường type 2, không cần phải mua máy cho tất cả bệnh nhân trừ khi bệnh nhân cao tuổi, đường huyết cao, ăn uống kém và bệnh nhân phải chích insulin. Ở những người mới mắc bệnh, nếu ổn thì cũng không nên mua máy thử đường vì đôi khi bạn mới mắc bệnh tâm lí còn lo sợ nhiều nếu đo đường thường xuyên sẽ khiến cơ thể bạn bị stress, từ đó khiến bệnh tiến triển nặng hơn. Đường huyết có thể dao động trong một khoảng nào đó, không bắt buộc ngày nào cũng là một con số. Nếu hôm nay bạn mất ngủ, ngày mai đường sẽ cao. Tất cả những thay đổi trong cuộc sống có thể ảnh hưởng đến đường huyết. Nếu đường huyết bạn tương đối ổn chưa có gì bất thường nhiều thì cũng chưa cần mua máy và đừng tự làm khó bản thân khi lệ thuộc vào máy. Nếu bạn đủ hiểu biết thì việc dùng máy là rất tốt. Phần 1: Cách điều trị tiền tiểu đường và kiểm soát đường huyết tốt

Trọng Dy (ghi), benhdotquy.net (theo video AloBacsi)