Đột quỵ và thời gian vàng để cấp cứu đột quỵ

1. Đột quỵ rốt cuộc là bệnh gì?

TS.BS Tăng Hà Nam Anh hỏi: Đột quỵ là đề tài quen thuộc. Thực tế cho thấy đột quỵ là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới. Thưa PGS.TS.BS Huy Thắng, vậy đột quỵ có phải là căn bệnh khiến người ta té ngã xuống rồi chết liền hay không, thực chất đây là căn bệnh gì?    

PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng trả lời: Nhiều người nhầm lẫn đột quỵ với trúng gió khi thấy người nhà xuất hiện những triệu chứng như: méo miệng, liệt tay và chân, nói đớ. Chính vì thế, không ít người chọn cách vắt chanh, chích máu ở đầu ngón tay hoặc sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc để chữa cho bệnh nhân. Đáng chú ý hơn cả, chính vì nhầm lẫn đột quỵ với trúng gió nên họ đã không đưa bệnh nhân đến bệnh viện để điều trị. Điều này vô tình làm cho người bệnh bị bỏ lỡ “thời gian vàng” để điều trị đột quỵ.

Trong suốt thời gian chữa đột quỵ cho nhiều bệnh nhân, tôi đã gặp không ít trường hợp đáng tiếc xảy ra. Một trường hợp khiến tôi nhớ mãi đó là tình huống cậu bé 12 tuổi đi học thì bổng dưng bị liệt nửa người bên trái. Ngay lúc đó, giáo viên đã đưa nạn nhân đến một bệnh viện nhi đồng, nhưng bác sĩ không nghĩ đến trường hợp đột quỵ. Nhiều người trong y khoa không nghĩ đến đột quỵ trẻ em, các bác sĩ nhi đồng cũng bị rối rắm trong việc chẩn đoán. Do đó, đến khi họ chuyển bệnh nhân sang cho chúng tôi, mọi việc đã quá muộn màng. Cậu bé này có thể đi lại được nhưng hầu như tay mất chức năng. Đó là điều đáng tiếc, trong khi nhu cầu hoạt động đối với lứa tuổi trẻ em như vậy rất lớn.

Từ trường hợp này, có thể thấy thời gian đối với đột quỵ là vô cùng quan trọng. Đó là yếu tố sống còn để cứu sống hoặc thất bại trong việc giành lại sinh mạng, chức năng vận động của bệnh nhân.

Bỏ qua thời gian vàng đột quỵ, người bệnh không được tái thông các mạch máu não lớn có nguy cơ tử vong hoặc tàn phế nặng.

2. Điều trị đột quỵ bằng phương pháp nào?

TS.BS Tăng Hà Nam Anh hỏi: Đột quỵ có thể do các mảng xơ vữa hay các cục máu đông trong tim chẳng hạn như ở những người bị rung nhĩ hay có bệnh lý tim. Bên cạnh đó, đột quỵ cũng có thể do mạch máu bị xơ hoá dẫn đến tắc đột ngột hay do vỡ mạch máu. Được biết, hiện nay có loại thuốc giúp làm tan cục máu đông, nhờ PGS Huy Thắng chia sẻ cụ thể hơn về loại thuốc này?

PGS.TS. BS Nguyễn Huy Thắng trả lời: Trong 20 năm gần đây, việc điều trị đột quỵ đã có nhiều tiến bộ. Hiện nay, chúng ta có các biện pháp thay đổi chất lượng và mạng sống đó là thuốc tiêu huyết khối trong 3 giờ đầu và các dụng cụ lấy huyết khối trong 6 giờ đầu kể từ khi xuất hiện triệu chứng đột quỵ. Những phương pháp này được xem là tiêu chuẩn điều trị vàng cho đột quỵ hiện nay.

Thuốc tiêu sợi huyết rTPA (Alteplase) có vai trò giảm tỉ lệ tàn tật và tăng khả năng phục hồi vận động của bệnh nhân sau đột quỵ não. 

3. Bị đột quỵ, bệnh nhân nên tìm đến đâu?

TS.BS Tăng Hà Nam Anh hỏi: Có thể thấy, cấp cứu bệnh nhân kịp thời gian vàng trong điều trị đột quỵ là vô cùng quan trong. Vậy PGS có thể cho biết, hiện nay có những cơ sơ y tế nào chuyên về đột quỵ mà bệnh nhân có thể nghĩ đến ngay khi cần cấp cứu ạ?

PGS.TS. BS Nguyễn Huy Thắng trả lời: Khi nhắc đến điều trị đột quỵ ở Việt Nam, có thể nói thành phố Hồ Chí Minh là nơi đi đầu về phát triển kỹ thuật này. Theo đó, thuốc điều trị tĩnh mạch đã được áp dụng năm 2005 hoặc 2006. Tại thời điểm đó, thành phố Hồ Chí Minh chỉ có ba bệnh viện lớn là Bệnh viện Nhân dân Gia Định, Bệnh viện 115 và Bệnh viện An Bình triển khai tiêm thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch. Đến năm 2010, các bác sĩ có một báo cáo của công bố nước ngoài về tính an toàn của phương pháp này đối với bệnh nhân Việt Nam.

Song, chúng tôi không chỉ phát triển hệ thống tại thành phố Hồ Chí Minh, các bệnh viện và trung tâm tỉnh thành đã có sử dụng thuốc tiêu sọ huyết, chẳng hạn như: Đồng Nai, Tiền Giang, Cần Thơ, Bà Rịa – Vũng Tàu, Quãng Ngãi, Huế, Quảng Nam, Thanh Hóa, Nghệ An và các tỉnh phía Bắc. Hiện, đã có khoảng 30 trung tâm tại các thành phố lớn sử dụng thuốc tiêu huyết khối. Có thể xem đây là một tín hiệu đáng mừng. Tôi tin rằng, trong tương lai sẽ có càng nhiều trung tâm thực hiện kỹ thuật này.

>>> Xem thêm: Những sai lầm thường gặp trong đột quỵ mà ai cũng hay mắc phải

Trong Dy (ghi)

Trích trong chương trình Đột quỵ và thời gian vàng để cấp cứu đột quỵ – VOH