Đột quỵ ở phụ nữ sau IVF: Khi can thiệp sinh sản trở thành yếu tố nguy cơ tiềm ẩn

Trên trang cá nhân, PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng – Phó chủ tịch Hội đột quỵ Việt Nam chia sẻ về một trường hợp đột quỵ sau khi làm IVF. Kênh Bệnh đột quỵ xin đăng lại nguyên văn bài viết này. Cách nay khoảng một tuần, một bệnh nhân nữ, 42 tuổi, không có bất kỳ yếu tố nguy cơ đột quỵ trườc đó, nhập viện BV Nhân dân 115 vì nói đớ. Câu chuyện sẽ không có gì đặc biệt, nếu trong tiền sử trước đó, bệnh nhân này đã thực hiện IVF (In Vitro Fertilization – Thụ tinh trong ống nghiệm), dù đã có 2 con trai (sanh thường), tại phòng khám của một bác sĩ sản khoa. Khoảng vài ngày sau khi tiêm thuốc trong quy trình IVF, bệnh nhân có những cơ run (yếu) tứ chi. Đến khám tại 2 bệnh viện tư nhân, các bác sĩ đều nhận định có thể do nguyên nhân rối loạn lo âu hoặc hạ canxi máu. Rất tiếc, cả 2 bệnh viện đều không chỉ định kiểm tra MRI não. Sau đó vài ngày, bệnh nhân đột ngột nói đớ. Chúng tôi khảo sát ngay bằng MRI não. Hình ảnh cho thấy, tổn thương tăng tín hiệu trên DWI và giảm tương xứng trên ADC tại 2 bên trung tâm bán bầu dục và lồi thể chai. Không ghi nhận tắc hẹp động mạch lớn trên MRA (TOF 3D) và Duplex.

Chẩn đoán lúc này khá rõ ràng: Nhồi máu não cấp vùng trung tâm bán bầu dục 2 bên và lồi thể chai. Vấn đề quan trọng là cần xác định nguyên nhân và cơ chế gây ra đột quỵ. Để trả lời câu hỏi này, cần tìm hiểu qua về kỹ thuật IVF. Kỹ thuật IVF là một phương pháp hỗ trợ sinh sản tiên tiến, giúp các cặp vợ chồng hiếm muộn hoặc vô sinh có cơ hội làm cha mẹ (bệnh nhân không nằm trong cả 2 tình huống này!!!). Đây là kỹ thuật mà trứng và tinh trùng được kết hợp bên ngoài cơ thể trong môi trường phòng thí nghiệm để tạo thành phôi thai, sau đó phôi được chuyển vào tử cung người phụ nữ để làm tổ và phát triển thành thai nhi. Trong quy trình IVF, người vợ sẽ được tiêm thuốc kích thích để buồng trứng sản sinh nhiều trứng trưởng thành. Mục đích tăng nồng độ hormon estradiol nhằm kích thích sự phát triển các nang noãn mạnh. Sau kích thích buồng trứng, nồng độ estradiol sẽ tăng rất cao. Tác động nào khi nồng độ etradiol tăng cao, có thể liên quan đến đột quỵ? Buồng trứng sản sinh nhiều yếu tố vasoactive làm tăng tính thấm thành mạch máu, có thể gây thoát mạch, làm giảm thể tích máu nội mạch (hypovolemia) và tăng nguy cơ tạo huyết khối (embolism). Hai cơ chế này hoàn toàn phù hợp với vùng não bị tổn thương trên bệnh nhân này. Vùng trung tâm bán bầu dục, theo Louis Caplan, chính là vị trí ưa thích của những huyết khối nhỏ nhắm đến, đặc biệt khi bệnh nhân có tổn thương nhiều vùng chi phối mạch máu (trung tâm bán bầu dục 2 bên và lồi thể chai thuộc chi phối hệ cảnh – não giữa 2 bên và động mạch não trước hoặc động mạch não sau). Ngoài thuyên tắc huyết khối, trung tâm bán bầu dục cũng là vùng ráp gianh “watershed”, cũng là vị trí tổn thương phù hợp với cơ chế giảm tưới máu. Một cơ chế khác đã được một tác giả công bố gần đây, mô tả một trường hợp tổn thương thiếu máu tại vùng lồi thể chai ngay sau thực hiện kỹ thuật IVF. Trong ca này, tác giả nghĩ đến tổn thương não do cơ chế gây độc tế bào gây ra do nồng độ estradiol tăng cao. Với bệnh nhân của mình, chúng tôi chọn giải pháp bù dịch và kháng kết tập tiểu cầu. Dù chưa có chứng cứ thuyết phục, tuy vậy, đây có lẽ là giải pháp phù hợp. Qua theo dõi, sau một tuần, bệnh nhân đã phục hồi hoàn toàn, tuy vậy cần theo dõi thêm một thời gian dài, cũng như cần tầm soát nguyên nhân khác như rung nhĩ cơn (dù ít nghĩ đến!). Đột quỵ phần lớn do nhiều yếu tố nguy cơ khó tránh, như tăng huyết áp (vô căn), hoặc một số nguyên nhân liên quan đến tuổi tác. Tuy nhiên, thật đáng tiếc nếu có thêm những nguy cơ khác khi không thật cần thiết, đặc biệt đối với người trẻ!!!

Nguồn: PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng