Đột quỵ hậu COVID-19, nguy hiểm khôn lường!

1. Đột quỵ hậu COVID-19 là gì?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Trước hết, chúng ta cần phân biệt rõ 2 trường hợp đột quỵ sau khi khỏi COVID-19.

Trường hợp đầu tiên là bệnh nhân đã có bệnh nền trước khi mắc COVID-19. Do đó, khi người bệnh mắc COVID-19 cũng như “giọt nước tràn ly”, khiến bệnh nhân tăng cao nguy cơ dẫn đến đột quỵ. Đối với trường hợp này, chúng ta không thể nói rằng bệnh nhân bị đột quỵ do COVID-19.

Theo đó, chúng ta chỉ xác định bệnh nhân bị đột quỵ hậu COVID-19 khi họ bắt đầu tiến triển đột quỵ sau khi mắc COVID-19 và trước đó hoàn toàn khoẻ mạnh, đây cũng trường hợp thứ hai.

Đã có nhiều nghiên cứu chứng minh rằng, sau khi nhiễm virus SARS-CoV-2, bên cạnh hệ hô hấp và hệ miễn dịch bị ảnh hưởng nặng nề, virus còn gây tổn hại đến hệ tim mạch, hệ tuần hoàn và gây đột quỵ qua cơ chế hình thành cục máu đông. Chẳng hạn như, nếu cục máu đông hình thành và gây tắc mạch ở mạch máu nuôi tim sẽ gây ra tình trạng đột quỵ tim (hay còn gọi là nhồi máu cơ tim). Hoặc nếu cục máu đông xuất hiện ở phổi sẽ gây ra trường hợp thuyên tắc phổi. Một số trường hợp cục máu đông có thể gây ra tình trạng huyết khối tĩnh mạch hoặc đột quỵ nhồi máu não.

Sau khi khỏi COVID-19, người từng có bệnh lý nền trước đó sẽ có nguy cơ đột quỵ cao hơn so với bệnh nhân khác.

2. Ai nên tầm soát đột quỵ hậu COVID-19?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Để đánh giá nguy cơ đột quỵ sau khi khỏi COVID-19, chúng ta cần xét riêng mỗi trường hợp như đã nêu ở phần trước.

Cụ thể, bệnh nhân trên 60 tuổi sẽ có nguy cơ đột quỵ cao hơn so với người trẻ do tình trạng lão hóa mạch máu, xơ vữa mạch theo tuổi tác.

Đối với người có bệnh lý nền, chẳng hạn người bị tăng huyết áp, tiểu đường hoặc mỡ máu cao không kiểm soát tốt sẽ có nguy cơ đột quỵ sau khi mắc COVID-19.

Như vậy, nếu sau khi bệnh nhân mắc COVID-19 mà xuất hiện các biểu hiện lạ về thần kinh như: nhức đầu, đau đầu kéo dài, động kinh, nôn ói, mờ mắt, hoa mắt, yếu tay chân, không thể tập trung,… mà trước khi mắc COVID-19 chưa gặp thì nên đi tầm soát để xem bản thân có nguy cơ bị đột quỵ sau khi nhiễm COVID-19 hay không. Đó là các đối tượng ưu tiên sau khi nhiễm COVID-19.

Không chỉ riêng người lớn tuổi hoặc người có bệnh nền mà những người trẻ nếu xuất hiện các triệu chứng kể trên sau khi mắc COVID-19 cũng nên đi tầm soát đột quỵ.

Đối với những bệnh nhân mắc COVID-19 nhẹ thì vẫn có thể trở lại công việc bình thường và đừng quá lo lắng. Các nghiên cứu cho thấy, trường hợp bị đột quỵ hoặc gặp vấn đề về não sau COVID-19 chỉ chiếm 1/1000. Chính vì thế, nếu chúng ta khỏe mạnh và mắc COVID-19 nhẹ thì xác suất gặp các biến chứng sau khi nhiễm virus là rất thấp.

Chỉ riêng ở bệnh nhân điều trị COVID-19 ở tầng hai và tầng ba mới là đối tượng đáng quan tâm. Đây là những trường hợp bị COVID-19 nặng, phải thở oxy. Theo đó, việc điều trị kéo dài trong khoa hồi sức sẽ làm tăng nguy cơ xảy ra biến chứng phụ kèm theo. Một trong các biến chứng phụ kèm theo gây tử vong, tàn phế đó là đột quỵ. Do đó, những đối tượng này là người cần phải ưu tiên tầm soát đột quỵ.

3. Tầm soát đột quỵ hậu COVID-19 khi nào và ở đâu?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Việc tầm soát đột quỵ cho bệnh nhân sau khi mắc COVID-19 sẽ tùy theo khả năng của mỗi bệnh viện.

Đối với Bệnh viện Đột quỵ – Tim mạch Cần Thơ, trước khi bệnh nhân xuất viện, người bệnh sẽ được chụp MRI 3 Tesla hoặc CT phổi.

Đối với cơ sở y tế không có phương tiện tầm soát đột quỵ, bệnh viện có thể cho bệnh nhân điều trị tại nhà trong giai đoạn cấp và bệnh nhân có thể đặt lịch hẹn tại các cơ sở y tế đủ khả năng tầm soát mạch máu não, phổi và tim để đánh giá các biến chứng nói chung và đột quỵ hậu COVID-19 nói riêng. Thông thường, khoảng 1-2 tuần sau khi khỏi COVID-19, bệnh nhân có thể đi tầm soát hậu COVID-19.

4. Gói tầm soát đột quỵ hậu COVID-19 gồm các xét nghiệm gì? Chi phí bao nhiêu?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Tùy vào nhu cầu, cũng như triệu chứng khi mắc COVID-19 của mỗi bệnh nhân mà gói tầm soát hậu COVID-19 sẽ khác nhau. Chẳng hạn như, nếu bệnh như suy hô hấp, chỉ số SpO2 giảm kéo dài thì bệnh nhân cần phải chụp CT phổi. Hoặc nếu bệnh nhân bị đau ngực, tức ngực, khó thở, mệt khi gắng sức, đó là biến chứng viêm cơ tim sau khi mắc COVID-19. Khi đó, bệnh nhân cần tập trung xét nghiệm đo điện tim và siêu âm tim. Tốt nhất, người bệnh cần kiểm tra mạch vành để xem mình có bị huyết khối hay tắc nghẽn mạch vành hay không.

Hiện nay, với phương pháp chụp cộng hưởng từ MRI 3 Tesla, bệnh nhân không cần phải tiêm thuốc tương phản, đây cũng chính là một trong các ưu điểm của chụp cộng hưởng từ 3 Tesla.

Đối với phương pháp chụp cộng hưởng từ MRI 1.5 Tesla, để thực hiện, đòi hỏi chúng ta phải bơm thuốc tương phản mới có thể đánh giá được tình trạng của động mạch não. Đây là một trong các hạn chế khiến cho việc tầm soát đột quỵ gặp nhiều khó khăn. Do đó, với những bệnh viện không trang bị máy cộng hưởng từ 3 Tesla, việc tầm soát đột quỵ hậu COVID-19 sẽ gặp khó khăn hơn.

Bên cạnh chẩn đoán bằng hình ảnh, người bệnh còn có thể phải thực hiện những xét nghiệm cơ bản khác như xét nghiệm mỡ máu, đường huyết, chức năng gan thận. Đây cũng là biện pháp giúp đánh giá được COVID-19 có tác hại lên các cơ quan đó hay không.

Nhìn chung, giá tầm soát đột quỵ trung bình ở bệnh viện Đột quỵ – Tim mạch Cần Thơ khoảng 8-9 triệu. Việc tầm soát sẽ giúp bệnh nhân biết được nguy cơ đột quỵ, cũng như những di chứng để lại sau khi người bệnh mắc COVID-19.

5. Những xét nghiệm cần thiết trong tầm soát đột quỵ hậu COVID-19

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Nếu bệnh nhân xảy ra các vấn đề ở tim, họ có thể chỉ cần siêu âm và đo điện tim, xét nghiệm men tim để đánh giá tổn thương hệ ở tim mạch.

Nếu bệnh nhân bị ảnh hưởng đến chức năng phổi, họ cần chụp X-quang phổi. Trong trường hợp kết quả X-quang nghi ngờ bệnh nhân bị biến chứng ở phổi nặng, các bác sĩ có thể chỉ định chụp CT phổi để xem bệnh nhân có bị huyết khối ở hệ động mạch phổi hay không.

Nếu xét riêng từng trường hợp như thế, bệnh nhân chỉ cần tốn một vài triệu thì đã có thể tầm soát hậu COVID-19.

Trọng Dy (ghi) – Anh Thi – benhdotquy.net

Trích trong video “Đột quỵ sau COVID-19” trên kênh yotube Video Alobacsi