Đột quỵ gây ảnh hưởng nặng nề đến hệ thống thần kinh của não bộ, cần chủ động tầm soát để phòng ngừa ảnh hưởng xấu đến sức khỏe

Não bộ thay đổi thế nào khi đột quỵ?

Theo TS.BS Lê Văn Tuấn – Giám đốc Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TPHCM, đột quỵ khiến người bệnh mất đi 3,7 năm tuổi thọ trong một giờ, sau cơn đột quỵ não sẽ bị tàn phá, khiến các tế bào não chết nhanh, trên quy mô lớn, làm suy yếu chức năng thần kinh tương đương lão hóa tự nhiên gần 40 năm.

Trong cơn đột quỵ do mạch máu bị tắc nghẽn (thường do cục máu đông), chỉ một giây trôi qua có đến 32.000 tế bào não chết đi vĩnh viễn và trong 59 giây sau đột quỵ, não bộ mất 1,9 triệu tế bào não. Số lượng tế bào não chết tăng nhanh, trên quy mô lớn khi đột quỵ làm suy yếu hoặc mất vĩnh viễn các chức năng thần kinh liên quan. Hậu quả khiến não bị hủy hoại, già đi nhanh hơn.

Mỗi giờ trôi qua, cơn đột quỵ sẽ khiến các tế bào não chết nhanh, trên quy mô lớn, làm suy yếu chức năng thần kinh tương đương lão hóa tự nhiên gần 40 năm. Ảnh minh họa.

Khi cục máu đông cắt đứt lượng oxy cung cấp đến não gây khuyết tật về thần kinh. Tắc nghẽn lâu, não thiệt hại nhiều, giảm các lựa chọn điều trị và tăng nguy cơ tàn tật hoặc tử vong.

Đối với đột quỵ xuất huyết não (do mạch máu não bị vỡ khiến máu chảy ra tràn vào các mô não xung quanh), ThS.BS.CK2 Chu Tấn Sĩ – Trưởng Khoa Phẫu thuật Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TPHCM thông tin, khi khối máu tụ trong não gây ra phản ứng viêm nhanh, sản sinh hóa chất trung gian làm tổn thương tế bào não xung quanh.

Trong 0-4 giờ đầu sau đột quỵ xuất huyết não, phản ứng viêm hình thành, sinh ra độc tố làm tổn thương tế bào não. Sau 4-7 giờ, hàng rào máu não bị tổn thương kích thích sản sinh nhiều độc tố hơn. Lúc này vùng não xung quanh khối máu tụ phù nề, tổn thương, thoái hóa não nhiều hơn ban đầu.

BS Tấn Sĩ khuyến cáo loại bỏ khối máu tụ càng sớm càng tốt. Nếu không, não trải qua quá trình phân hủy các tế bào nhanh, ảnh hưởng đến các vùng não lân cận và khối choán chỗ của máu tụ, dẫn đến biến chứng nghiêm trọng. Người bệnh khó có cơ hội phục hồi các chức năng trí nhớ, vận động, tỷ lệ tử vong cao, tiên lượng kém.

Có hai loại đột quỵ là đột quỵ nhồi máu não (chiếm khoảng 85%) và đột quỵ xuất huyết não (khoảng 15%). Phương pháp điều trị khác nhau tùy thể loại đột quỵ như dùng thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch, can thiệp nội mạch lấy huyết khối, phẫu thuật mở sọ lấy khối máu tụ và bít tắc mạch máu vỡ. Phương thức điều trị nào cũng cần thực hiện sớm, trong khung giờ vàng. Thời gian vàng là 3-4,5 giờ đầu với dùng thuốc tiêu sợi huyết, 6 giờ đầu hoặc hơn với can thiệp mạch và 6-8 thậm chí hơn 24 giờ với phẫu thuật.

Theo TS.BS Lê Văn Tuấn, nhận biết sớm dấu hiệu của đột quỵ và điều trị kịp thời để bảo vệ não, hạn chế tối đa tế bào não chết vĩnh viễn.

Kiểm soát toàn diện các yếu tố rủi ro giúp ngăn ngừa đột quỵ lâu dài và hiệu quả

Đột quỵ thường xuất hiện bất ngờ, hầu hết xảy ra do tổn thương mạch máu và sự phát triển của các mảng bám, cục máu đông làm tắc động mạch. Chủ động phòng ngừa đột quỵ bằng cách kiểm soát các các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp cao, bệnh tim mạch, đái tháo đường, hút thuốc lá, béo phì, mỡ máu cao, rượu bia…

Tầm soát đột quỵ định kỳ giúp phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ gây đột quỵ. Ví dụ, xét nghiệm máu góp phần phát hiện bệnh tiểu đường hay các bệnh tim mạch gây tắc mạch máu não (thông liên nhĩ). Bác sĩ siêu âm tim, đo điện tim, gắn máy theo dõi nhịp tim trong 24 giờ kết hợp khám lâm sàng, hỏi tiền sử bệnh cũng hỗ trợ đánh giá nguy cơ đột quỵ.

Tầm soát đột quỵ định kỳ giúp phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ gây đột quỵ. Ảnh minh họa.

Đột quỵ có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau và xét nghiệm máu hay siêu âm góp phần phát hiện những yếu tố liên quan, nhưng không phải tất cả. Nếu bạn lo lắng và muốn tầm soát đột quỵ, cần kiểm tra toàn diện thì có nhiều chương trình tầm soát đột quỵ khác nhau, từ cơ bản đến chuyên sâu, tùy độ tuổi, tình trạng sức khỏe hiện tại.

Bên cạnh xét nghiệm và siêu âm, người bệnh có thể được chỉ định chụp X-quang, chụp CT, MRI… để tầm soát, phát hiện sớm nhiều bất thường khác có thể dẫn đến đột quỵ. Ví dụ, chụp CT, MRI giúp phát hiện các bất thường cụ thể ở não, các dị dạng, phình, hẹp mạch máu, cục máu đông…

Các máy móc, kỹ thuật hiện đại giúp bác sĩ tầm soát, phát hiện những bất thường trong cơ thể. Hệ thống máy chụp CT 1975 lát cắt tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), phát hiện được các tổn thương nhỏ chỉ 0,23 mm, trong đó có những mảng xơ vữa, cục máu đông, vị trí tắc hẹp, phình vỡ, dị dạng mạch máu não. Hệ thống này còn góp phần đánh giá nhanh và sớm đột quỵ chỉ trong vài phút, đẩy nhanh quá trình điều trị.

Bên cạnh thuốc tiêu sợi huyết hay can thiệp nội mạch bằng máy chụp mạch DSA hiện đại, robot AI cùng nhiều thiết bị thế hệ mới giúp mổ thức tỉnh cấp cứu đột quỵ hiệu quả, tránh làm tổn thương các bó sợi thần kinh và mô não lành của người bệnh

Gọi ngay tổng đài 115 để kịp thời cấp cứu đột quỵ trong thời gian “vàng”

Cấp cứu đột quỵ cần trong thời gian “vàng”, tức 3-4,5 giờ đầu với dùng thuốc tiêu sợi huyết, 6 giờ đầu hoặc hơn với can thiệp mạch và 6-8 thậm chí hơn 24 giờ với phẫu thuật. Thời gian cấp cứu càng ngắn hiệu quả điều trị càng cao, nguy cơ chuyển nặng và nằm viện ít, khả năng phục hồi cao.

Hệ thống cấp cứu ngoại viện 115 của TPHCM là hệ thống cấp cứu chuyên nghiệp, có hơn 40 trạm vệ tinh trên toàn thành phố. Bạn hay bất kỳ ai sống tại thành phố đều có thể gọi cấp cứu 115 khi có người đột quỵ hay gặp vấn đề nghiêm trọng cần cấp cứu bất kể người bệnh đang ở nhà hay ngoài đường, công viên, nơi làm việc, khu vui chơi…

Khi tiếp nhận một cuộc gọi cấp cứu, tổng đài 115 kết nối với bệnh viện gần nơi người bệnh đang ở (thông thường trong bán kính 3km). Ngay sau đó, đội cấp cứu ngoại viện của bệnh viện đó sẽ đến tận nhà hoặc hiện trường, sơ cứu, đánh giá nhanh và chuyển viện.

Cấp cứu đột quỵ cần trong thời gian “vàng”. Ảnh mịnh họa.

Người dân cũng có thể chủ động gọi cấp cứu trực tiếp đến bệnh viện gần nhất, ưu tiên bệnh viện có trạm cấp cứu vệ tinh 115. Các bệnh viện này luôn có bộ phận túc trực cấp cứu 24/7 và tất cả ngày trong tuần.