Đột quỵ do cục máu đông hình thành từ tim

1. Thế nào là đột quỵ do cục máu đông hình thành từ tim?

Đột quỵ nguyên nhân do tắc mạch từ tim được hiểu một cách đơn giản là khi tim bơm vật liệu không mong muốn (cục máu đông hay còn gọi là huyết khối) lên tuần hoàn não bộ, sẽ làm tắc mạch máu và gây tổn thương mô não (các tế bào não khi bị thiếu máu sẽ bị rối loạn chức năng và tổn thương vĩnh viễn không hồi phục).

Theo thống kê, đột quỵ do tắc mạch từ tim chiếm khoảng 1/5 số ca đột quỵ thiếu máu não hiện nay. Các trường hợp đột quỵ kiểu này thường nặng và dễ tái phát, nguy cơ tử vong cao. Nguyên nhân chủ yếu do bệnh lý tim mạch (thường gặp nhất là rung nhĩ).

2. Nguyên nhân nào dẫn đến cục máu đông hình thành ở tim gây đột quỵ?

Có khá nhiều bệnh lý khiến cục máu đông trong tim dễ hình thành, bao gồm:

Rung nhĩ (là nguyên nhân thường gặp nhất): Đột quỵ là một trong những biến chứng nặng nề nhất của rung nhĩ. Khi bị rung nhĩ, các thớ cơ tâm nhĩ không co bóp nhịp nhàng và dần dần bị giãn ra. Buồng tâm nhĩ giãn ra kết hợp với sự co bóp không đồng đều giữa các vùng cơ tâm nhĩ khác nhau làm cho dòng máu chảy từ tâm nhĩ xuống tâm thất không được nhịp nhàng từ đó dễ hình thành các cục máu đông trong tâm nhĩ.

Khi các cục máu đông trong tâm nhĩ này được tạo ra và trôi theo dòng máu, nó sẽ có nguy cơ gây ra tắc mạch. Nếu cục máu đông trôi theo dòng máu tới não, động mạch não sẽ bị tắc và gây ra tai biến mạch não hoặc đột quỵ não. Nếu cục máu đông trôi theo dòng máu tới động mạch vành sẽ gây ra hiện tượng nhồi máu cơ tim.

Bệnh lý van tim (ví dụ hẹp van hai lá): Bệnh van tim có thể gây ra tình trạng nghẽn máu bất thường, tạo thành cục máu đông. Nếu một cục máu đông này rời khỏi tim và đi vào não, nó có thể gây ra đột quỵ.

Van nhân tạo (cơ học hoặc sinh học): Nguyên nhân của huyết khối van nhân tạo vẫn chưa sáng tỏ hoàn toàn, nhưng sự hình thành huyết khối van nhân tạo là kết quả của tương tác phức tạp giữa các yếu tố liên quan đến thiết bị, các yếu tố đôngcầm máu, huyết động, và bệnh kèm theo của từng bệnh nhân.

Đã từng bị nhồi máu cơ tim: Người bị hoặc từng bị nhồi máu cơ tìm có thể gây ra nhồi máu hoặc tạo ra cục máu đông làm nghẽn mạch đến não.

Ngoài ra, một số bệnh lý khác có thể gây hình thành cục máu đông trong tim dẫn đến đột quỵ: Suy tim với sức co bóp cơ tim giảm; bệnh cơ tim dãn nở; phẫu thuật bắc cầu nối động mạch vành; các bệnh lý hệ thống (ví dụ lupus); ung thư; có luồng thông bẩm sinh trong tim (ví dụ tồn tại lỗ bầu dục giữa 2 tâm nhĩ); phình vách thất trái.

Xem thêm: Giải pháp phòng ngừa đột quỵ do cục máu đông hiệu quả

3. Cục máu đông hình thành ở tim theo cơ chế nào?

Khi huyết khối đã hình thành trong tim thì nó có thể di chuyển tới các cơ quan khác và gây ra những hậu quả nặng nề. Nếu huyết khối hình thành ở tim phải, nó có thể di chuyển theo động mạch phổi và gây thuyên tắc phổi (một bệnh lý rất nặng nề có thể đe dọa tính mạng).

Nếu cục máu đông hình thành ở tim bên trái, nó có thể di chuyển theo tuần hoàn hệ thống và gây nhiều hệ lụy khác nhau. Ví dụ, khi cục máu đông di chuyển lên não sẽ gây đột quỵ não; khi cục máu đông di chuyển xuống thận, lá lách, mạch máu ruột, mạch máu chi dưới sẽ gây thiếu máu nuôi hay nhồi máu các cơ quan này, thậm chí diễn tiến nặng gây tử vong nếu không điều trị kịp thời.

4. Biểu hiện của đột quỵ do cục máu đông hình thành từ tim có gì khác?

Biểu hiện chung: Một số triệu chứng nhận biết đột quỵ nguyên nhân do tắc mạch từ tim so với các dạng đột quỵ thiếu máu khác như: Giảm mức độ ý thức lúc khởi phát đột quỵ, triệu chứng thần kinh khởi phát đột ngột và nặng tối đa, liệt ½ người mau chóng hồi phục do tái tưới máu não, triệu chứng liên quan đến những mạch máu khác biệt trong não.

Trên lâm sàng: Phần lớn cục máu đông xảy ra trong hoạt động trong đời sống hàng ngày; một vài trường hợp khởi đầu khi nghỉ ngơi hay ngủ; đột ngột ho hay hắc-xì, thức dậy đi tiểu đêm được biết như yếu tố thúc đẩy embolism; thiếu sót thần kinh trong đột quỵ do nguyên nhân tắc mạch từ tim, đặc biệt tối đa khi khởi phát bệnh nhân này có nói khó; khoảng 4,7 – 12% trường hợp nhồi máu có triệu chứng thoái lui nhanh. Trên 71% có xuất huyết chuyển dạng.

Tiên lượng xuất huyết chuyển dạng: Giảm ý thức; nhồi máu tuần hoàn toàn bộ; đột quỵ nặng; tắc phần gốc động mạch não giữa; giảm đậm độ trên 1/3 động mạch não giữa…

5. Chẩn đoán đột quỵ do cục máu đông hình thành từ tim có những phương pháp nào?

Để chẩn đoán đột quỵ nguyên nhân tắc mạch từ tim, người bệnh phải làm 1 số xét nghiệm chẩn đoán như sau:

Xét nghiệm máu: Khảo sát rối loạn tạo máu, đặc biệt thường được khuyến cáo ở những bệnh nhân có tiền sử huyết khối tĩnh mạch hay tiền sử gia đình có bất thường huyết khối.

Điện tim: Điện tim ECG để chẩn đoán phát hiện sớm những bất thường ở tim, đặc biệt là có rối loạn nhịp tim hay không. Đây là căn cứ để truy tìm các bệnh lý ở tim, đặc biệt là rung nhĩ. ECG monitoring kéo dài có thể giúp phát hiện rối loạn nhịp che lấp. Hiện nay, điện tim Holter sẽ giúp ích rất nhiều cho việc chẩn đoán này.

Siêu âm tim để loại trừ đột quỵ nguyên nhân do vấn đề tim mạch: Đây là phương pháp thường dùng đầu tiên, phát hiện đáng tin cậy vận động bất thường thành thất trái, thất trái và liên nhĩ. Hiện nay, siêu âm Doppler tim được áp dụng phổ biến trong tầm soát và phát hiện các bất thường ở tim.

Nếu kết quả siêu âm tim có vấn đề bất thường hoặc bác sĩ nghi ngờ cần chẩn đoán chuyên sâu. Chụp cắt lớp vi tính CT-Scan hoặc chụp cộng hưởng từ MRI có thể giúp xác định được: Hình dạng và vị trí sang thương; sự hiện diện nhồi máu hình nêm nông trên nhiều nhánh của mạch máu; nhồi máu xuất huyết; thấy rõ cục tắc nghẽn (cục máu đông) trong động mạch; đặc biệt xuất huyết xảy ra ở cân vùng nhồi máu tái tưới máu.

Xem thêm: Biện pháp tránh thai nội tiết tố gây nguy cơ hình thành cục máu đông?

6. Làm sao ngăn ngừa sự hình thành cục máu đông do các bệnh tim mạch?

Thuốc chống kết tập tiểu cầu và thuốc kháng đông được xem là điều trị chính trong việc phòng ngừa đột quỵ do nguyên nhân tim mạch. Tùy tình trạng bệnh lý cụ thể của mỗi bệnh nhân (như đã đề cập ở phần trên về các bệnh lý dễ tạo cục máu đông trong tim) mà bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp điều trị thích hợp.

Tuy nhiên, bạn có thể giảm nguy cơ huyết khối bằng cách: Tăng cường vận động; trở lại vận động càng sớm càng tốt sau phẫu thuật; thường xuyên vận động đôi chân trong những chuyến đi dài (chuyến bay đường dài, ngồi xe đường dài); bỏ hút thuốc; giảm cân; kiểm soát đường huyết, ổn định huyết áp và điều trị rối loạn mỡ máu.

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi BS Trịnh Ngọc Bình – Phó ban AloBacsi Cộng đồng