Điều trị dị dạng mạch máu não bằng Gamma knife sẽ như thế nào?

1. Nguyên nhân gây dị dạng mạch máu não?

ThS.BS Hồ Vĩnh Phước trả lời: Hệ thống mạch máu não gồm có động mạch và tĩnh mạch, khi chúng phối hợp với nhau sẽ phải đi qua hệ thống trung gian gọi là mao mạch. Khi có sự bất thường, hai hệ thống động mạch và tĩnh mạch nối trực tiếp với nhau, gọi là thông động tĩnh mạch. Ngoài ra có một dạng khác là thông trực tiếp từ động mạch sang động mạch, tĩnh mạch sang tĩnh mạch. Đây là những dạng dị dạng thường hay gặp. Nguyên nhân gây dị dạng mạch máu não đa số là do bệnh nhân bị bẩm sinh. Bên cạnh đó, trường hợp sau khi chấn thương có thông nối các mạch máu với nhau tạo nên dị dạng rất nhỏ. Đó là trường hợp thứ hai nhưng rất ít.

2. Dị dạng mạch máu xuất hiện ở vị trí nào?

ThS.BS Hồ Vĩnh Phước trả lời: Loại dị dạng mạch máu đầu tiên là thông động tĩnh mạch – một kết hợp bất thường giữa động mạch với tĩnh mạch. Kết hợp thứ hai là động mạch với động mạch. Thứ ba là kết hợp tĩnh mạch với tĩnh mạch. Vị trí thường xuất hiện dị dạng mạch máu não trên lều (từ bán cầu trở lên) và dưới lều. Trên lều là thường gặp nhất, ít gặp trường hợp từ tiểu não và thân não trở xuống.

ThS.BS Hồ Vĩnh Phước và MC Minh Khuê

3. Bệnh nhân có thể cảm nhận dị dạng mạch máu não không?

ThS.BS Hồ Vĩnh Phước trả lời: Dị dạng mạch máu não trong một số trường hợp có thể gây đau đầu âm ỉ, tình cờ phát hiện sau khi ngã và chụp CT phát hiện khối dị dạng. Trường hợp hay gặp trên lâm sàng là bệnh nhân bị co giật. Trong một số trường hợp, bệnh nhân hôn mê lúc đó khối dị dạng bị xuất huyết, bắt buộc phải được cấp cứu, lúc đó chụp CT mới thấy khối dị dạng mạch máu.

4. Phương pháp chẩn đoán dị dạng mạch máu não?

ThS.BS Hồ Vĩnh Phước trả lời: Phần lớn bệnh nhân sẽ được chụp kiểm tra CT, nếu phát hiện khối bất thường thì sẽ nâng cấp lên một mức độ khác là chụp MRI. Để chẩn đoán chắc chắn, bệnh nhân có thể được chụp hệ thống mạch máu não hay còn gọi là DSA (chụp mạch máu não xóa nền), để xác định chắc chắn đó là huyết khối dị dạng. Lợi thế chụp DSA giúp phát hiện những túi phình, túi giả phình, đường dẫn lưu của hệ thống tĩnh mạch, đây là lợi điểm cho các phương pháp điều trị phía sau.

5. Trường hợp nào chống chỉ định chụp DSA?

ThS.BS Hồ Vĩnh Phước trả lời: Khi chụp DSA, bệnh nhân sẽ cần bơm 1 lượng thuốc cản quang, vì vậy, việc này không được thực hiện đối với những bệnh nhân suy thận nặng. >>> Xem thêm: Xạ phẫu Gamma Knife, khi nào được áp dụng?

6. Phương pháp điều trị gamma knife là gì?

ThS.BS Hồ Vĩnh Phước trả lời: Có 3 phương pháp điều trị thông động tĩnh mạch, và phần lớn sẽ phối hợp các phương pháp chứ không tách rời. Phương pháp can thiệp ít xâm lấn nhất là gamma knife. Gamma knife là phương pháp dùng tia chiếu để xơ hóa búi dị dạng. Khi mà thất bại, phải phối hợp với phương pháp DSA, khi khối đó xuất huyết tạo cái nang thì bắt buộc phải can thiệp bằng phẫu thuật. Hiện nay, phương pháp nào càng ít can thiệp, càng ít xâm lấn càng càng tốt thì trong đó, gamma knife được lựa chọn hàng đầu. Khi chọn lựa sử dụng gamma knife thì những chỉ định với khối dị dạng có kích thước nhỏ hơn 3cm đều có thể điều trị hiệu quả. Những vị trí sâu hơn, không can thiệp bằng DSA hay phẫu thuật thì có thể điều trị bằng gamma knife rất hiệu quả.

7. Quá trình điều trị gamma knife tiến hành ra sao?

ThS.BS Hồ Vĩnh Phước trả lời: Ngoài làm xét nghiệm tổng quát, bệnh nhân không rối loạn tim mạch, thận, gan sẽ được điều trị bằng tia gamma. Trước khi điều trị, cần phải được thông qua hội chẩn. Nếu bác sĩ nhận thấy bệnh nhân đó đáp ứng tốt với gamma knife thì sẽ tiến hành điều trị. Trước tiên, bệnh nhân ăn uống bình thường. Sau đó, sẽ được đặt khung định vị đầu bệnh nhân được cố định bằng 4 điểm và chích thuốc tê vào 4 vị trí đó nhằm giảm đau cho bệnh nhân. Sau khi gắn khung, bệnh nhân được đưa đi chụp MRI mô phỏng và lập kế hoạch trong máy sử dụng gamma knife. Tiếp theo, sẽ chuyển bệnh nhân vào nằm trên máy và ấn nút, máy sẽ hoạt động theo chu trình tự động.

Xạ phẫu Gamma Knife (hay xạ phẫu bằng dao Gamma) là một loại xạ trị được sử dụng để điều trị các khối u, dị dạng mạch máu và các bất thường khác trong não.

8. Xạ phẫu Gamma Knife bao lâu có kết quả?

ThS.BS Hồ Vĩnh Phước trả lời: Đối với khối u, cơ chế gần giống với gamma knife, đều là hiện tượng tắc mạch xơ hóa. Đối với xạ phẫu, sau 2 năm chụp lại khối dị dạng sẽ biến mất. Riêng khối u sẽ biến mất chậm hơn. Để chắn chắn hơn, sau 2 năm chụp kiểm tra lại bằng DSA sẽ thấy khối dị dạng biến mất.

9. Sau khi bệnh nhân xạ phẫu Gamma Knife xuất viện, cần lưu ý gì?

ThS.BS Hồ Vĩnh Phước trả lời: Khi bệnh nhân được xuất viện về nhà, bệnh nhân sẽ được bác sĩ hướng dẫn về chế độ ăn uống và sinh hoạt bình thường. Với chế độ ăn uống, bệnh nhân tuyệt đối không uống rượu bia, vì sẽ gây kích thích búi dị dạng gây động kinh. Lúc đó, bệnh nhân phải được dặn uống thuốc động kinh đều đặn. Bên cạnh đó, cần hạn chế thực phẩm gây táo bón, vì nó cũng sẽ làm tăng áp lực lên não. Đối với bệnh nhân lớn tuổi bị cao huyết áp, khi cao huyết áp tăng không được điều chỉnh thì nguy cơ búi dị dạng bị vỡ sẽ rất cao. Vấn đề quan trọng là duy trì huyết áp ổn định. Ngoài ra, bệnh nhân không nên vận động hay tập thể dục quá mạnh, sẽ tăng áp lực lên não, trong thời gian đầu búi dị dạng dễ vỡ hơn.

10. Sau xạ phẫu Gamma Knife, bao lâu bệnh nhân cần tái khám?

ThS.BS Hồ Vĩnh Phước trả lời: Sau xạ phẫu, nếu bệnh nhân có những dấu hiệu bất thường như ngất, đột quỵ thì cần đưa vào bệnh viện gần nhất để cấp cứu. Khi về nhà, bệnh nhân sẽ được hẹn tái khám 1 tháng, sau đó cứ mỗi 3 tháng trong vòng 1 năm đầu. Bắt đầu từ năm thứ 2, bệnh nhân tái khám 6 tháng một lần.

11. Có trường hợp bệnh nhân phải xạ phẫu lại không?

Có, ví dụ bệnh nhân có những động mạch đan chéo với nhau, khi điều trị khối dị dạng mạch máu não đầu tiên, với liều lượng như vậy thì chỉ xử lý được một nhánh. Nếu xử lý 2 nhánh cùng lúc, khả năng gây ra biến chứng nhiều quá, vì vậy nên bắt buộc phải tách từng nhánh để nhánh kia có thời gian tăng trưởng mạch máu xung quanh. Sau 2 năm, bệnh nhân phải quay trở lại để tách nhánh còn lại.

12. Bệnh nhân từng điều trị dị dạng mạch máu não có xuất hiện dị dạng khác hay không?

ThS.BS Hồ Vĩnh Phước trả lời: Trên lý thuyết thì sẽ có nhưng lâm sàng rất ít. Đó là sự tăng sinh mạch máu để nuôi chứ không tạo khối thông động tĩnh mạch khác.

13. Bệnh nhân cần làm gì để tránh bị dị dạng mạch máu não?

ThS.BS Hồ Vĩnh Phước trả lời: Nguyên nhân này là do bẩm sinh nên ít có thể phòng tránh được. Chúng ta chỉ có thể phòng tránh, hạn chế tình trạng xuất huyết não sau khi phát hiện khối dị dạng.

Trọng Dy (ghi), benhdotquy.net (theo video AloBacsi.vn)