Dấu hiệu và phương pháp điều trị suy giảm nhận thức

1. Bị suy giảm nhận thức khám chuyên khoa nào?

BS.CK2 Nguyễn Thị Phương Nga trả lời: Người bị suy giảm nhận thức nhẹ sẽ ít bị ảnh hưởng đến hoạt động nghề nghiệp và hoạt động sống hằng ngày. Tuy nhiên, khi hoạt động sống hoặc nghề nghiệp bị ảnh hưởng do sa sút trí tuệ thì cần chẩn đoán để điều trị. Để chẩn đoán một người có sa sút trí tuệ, suy giảm trí nhớ, chức năng nhận thức do tuổi tác, chúng ta cần có sự tham vấn của chuyên khoa.

Tại TP.HCM có nhiều phòng khám về thần kinh. Tuy nhiên, cũng có nhiều trung tâm chuyên về trí nhớ cũng như sa sút trí tuệ. Đó là ba đơn vị: Bệnh viện Thống Nhất có phòng khám về sa sút trí tuệ, Bệnh viện 30/4 và Bệnh viện Đại học Y dược có phòng khám trí nhớ. Người bệnh có thể tham vấn ý kiến tại ba đơn vị này. Nếu không có điều kiện, người bệnh có thể tham vấn bác sĩ chuyên khoa thần kinh.

2. Suy giảm nhận thức có thể ngăn chặn được không?

BS.CK2 Nguyễn Thị Phương Nga trả lời: Sa sút trí tuệ là giai đoạn cuối của suy giảm nhận thức. Trước giai đoạn sa sút trí tuệ gọi là suy giảm nhận thức nhẹ. Trong giai đoạn này, cần xác định người đó thuộc yếu tố nguy cơ nào khiến suy giảm nhận thức nhẹ tiến triển thành sa sút trí tuệ.

Tiếp theo, cần biết được yếu tố nguy cơ gây bệnh là gì. Trong đó, suy giảm nhận thức có thể do lão hóa thần kinh. Việc can thiệp tình trạng lão hóa thần kinh chỉ được giới hạn ở một điểm nào đó. Sau một quá trình, suy giảm nhận thức nhẹ có thể tiến triển thành sa sút trí tuệ ở người thoái hóa thần kinh.

Tuy nhiên, một số bệnh lý khác có thể can thiệp như suy giáp, trầm cảm hoặc có bệnh lý đột quỵ, có yếu tố nguy cơ về mạch máu, nếu can thiệp các yếu tố nguy cơ đó chúng ta có thể ngăn chặn suy giảm nhận thức nhẹ đến sa sút trí tuệ.

Những yếu tố suy giảm nhận thức nhẹ có thể dẫn đến sa sút trí tuệ đó là yếu tố nguy cơ về tuổi tác. Yếu tố này không thể can thiệp. Ví dụ như một người cao mỡ máu, rối loạn lipid máu có nguy cơ sa sút trí tuệ, nếu can thiệp và kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ sẽ có thể ngăn chặn.

Một người bị suy giáp, bệnh lý mạch máu não hoặc thiếu Vitamin B12, nếu tìm ra được nguyên nhân và yếu tố nguy cơ và can thiệp được sẽ ngăn ngừa tình trạng suy giảm nhận thức nhẹ có thể dẫn đến sa sút trí tuệ.

BS.CK2 Nguyễn Thị Phương Nga, Trưởng khoa Nội thần kinh BV Thống Nhất trò chuyện cùng MC Ngọc Hương

3. Làm sao để điều trị suy giảm nhận thức hiệu quả?

BS.CK2 Nguyễn Thị Phương Nga trả lời: Suy giảm nhận thức nhẹ có nhiều biện pháp điều trị khác nhau. Đầu tiên chúng ta cần xác định cơ chế gây bệnh ở người đó: người đó bị suy giảm nhận thức nhẹ do thoái hóa thần kinh hay do các nguyên nhân khác. Nếu do nguyên nhân khác như thiếu Vitamin, trầm cảm, bệnh lý mạch máu chúng ta cần can thiệp ngay.

Thứ hai, cần xác định nguyên gây suy giảm trí nhớ ở người sa sút trí tuệ như vấn đề mạch máu, chế độ ăn uống không hợp lý, chế độ làm việc, ít rèn luyện thể lực, béo phì, hút thuốc.

Ngoài ra, một người bị suy giảm nhận thức nhẹ cần được can thiệp về trí nhớ để ngăn ngừa tiến triển thành sa sút trí tuệ, cũng như người bệnh bị suy giảm nhận thức nhẹ cải thiện trí nhớ giúp cho họ có được hoạt động sống và nghề nghiệp bình thường.

4. Suy giảm nhận thức điều trị có khó khăn?

BS.CK2 Nguyễn Thị Phương Nga trả lời: Chúng ta thấy rằng suy giảm nhận thức nhẹ là vấn đề phức tạp. Rào cản đầu tiên là nhận diện người đó có phải suy giảm nhận thức hay không hoặc người đó đã mắc sa sút trí tuệ. Nhận thức về suy giảm trí tuệ của cộng đồng cần được nâng cao để khi có một người thân trong gia đình gặp vấn đề về trí nhớ hoặc nhận thức, chúng ta cần nghĩ bệnh nhân có bị sa sút về trí tuệ hay không để tham vấn ý kiến chuyên gia y tế can thiệp sớm.

Bác sĩ cộng đồng cần nâng cao kiến thức về suy giảm nhận thức và cách tiếp cận để chẩn đoán trường hợp suy giảm trí nhớ: vì sao người đó bị suy giảm trí nhớ, người đó có yếu tố nguy cơ gì có thể can thiệp hay không?

Việc can thiệp, điều trị và phòng ngừa suy giảm nhận thức rất phức tạp. Chúng ta phải can thiệp rất nhiều biện pháp như chế độ dinh dưỡng và luyện tập, can thiệp mạch máu, ngủ đủ giấc… Các biện pháp đó cần được phối hợp với nhau và đòi hỏi sự kiên trì, kiên nhẫn lâu dài của gia đình đối với chương trình điều trị để có thể cải thiện tình trạng suy giảm nhận thức ở người có vấn đề về trí nhớ.

5. Dấu hiệu suy giảm nhận thức đã trầm trọng

BS.CK2 Nguyễn Thị Phương Nga trả lời: Những sai lầm chúng ta có thể gặp là từ phía người bệnh, người thân cũng như từ những thầy thuốc. Chúng ta ngộ nhận suy giảm trí nhớ là một dạng lão hóa bình thường. Thực sự đó là ngộ nhận sai lầm, vì sa sút trí tuệ không phải quy trình lão hóa bình thường. Không phải người lớn tuổi nào bị suy giảm trí nhớ cũng lẫn. Một số người 80-90 tuổi rất minh mẫn và sinh hoạt bình thường. Trường hợp họ bị suy giảm trí nhớ là bệnh lý chứ không phải điều bình thường.

Một hạn chế nữa là tuân thủ điều trị, đó là vấn đề kiên trì cao. Một bệnh nhân ở giai đoạn suy giảm nhận thức nhẹ có thể gắn kết bệnh nhân tự nhận thức với vấn đề bệnh nhân có vấn đề về trí nhớ và họ biết được rằng nếu chúng ta muốn phòng ngừa bệnh tiến triển chúng ta cần làm gì.

Tuy nhiên, một số người bệnh bị suy giảm trí nhớ chuyển qua sa sút về trí tuệ không ý thức được bệnh của bản thân. Đặc biệt là người nhà không quan tâm nên trong một số trường hợp họ không gắn kết với việc điều trị hoặc người bệnh không hợp tác.

Một số bệnh nhân từ chối đến gặp bác sĩ hoặc bỏ điều trị hoặc người nhà thiếu kiên nhẫn trong việc điều trị. Cuối cùng, họ không kiên nhẫn để tuân thủ việc điều trị, việc bỏ điều trị sẽ gây ảnh hưởng lớn đến người bệnh.

Bệnh nhân càng được thăm khám và điều trị sớm, tình trạng nhận thức và trí nhớ càng dễ phục hồi.

6. Làm sao để duy trì sự bình ổn và cải thiện suy giảm nhận thức?

BS.CK2 Nguyễn Thị Phương Nga trả lời: Khi tiếp cận trường hợp suy giảm nhận thức nhẹ, điều trị phải được phối hợp với nhiều biện pháp hay còn gọi là đa mô thức – nhiều biện pháp được phối hợp trên một bệnh nhân. Ví dụ, những người bị thoái hóa thần kinh, bệnh lý mạch máu não hay không, cần phải điều trị khác với người không có thoái hóa thần kinh, bệnh lý mạch máu não. Hay người bị suy giáp, thiếu Vitamin B12 hoặc bị trầm cảm, cách tiếp cận sẽ khác.

Các biện pháp có thể phối hợp để điều trị ở bệnh nhân bị suy giảm nhận thức nhẹ để giúp cải thiện chức năng nhận thức bao gồm kiểm soát yếu tố nguy cơ mạch máu. Ví dụ như cao huyết áp, đái tháo đường, hút thuốc, rối loạn lipid máu, béo phì có thể tiến triển từ suy giảm trí nhớ thành sa sút trí tuệ, chúng ta cần kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ đó.

Chế độ dinh dưỡng tốt cho não là chế độ Địa Trung Hải, trong chế độ dinh dưỡng đó họ hạn chế đường, muối, mỡ động vật, tăng cường mỡ thực vật và dùng nhiều rau xanh. Các chuyên gia khuyến cao sử dụng các loại hạt, đậu, dầu ô liu hay hướng dương thay cho mỡ động vật.

Ngoài ra, chúng ta có thể sử dụng các viên Polyvitamin không chứa sắt hay đồng. Polyvitamin sẽ bổ sung dinh dưỡng cho người lớn tuổi thiếu chất dinh dưỡng.

Duy trì hoạt động về thể lực cũng rất tốt cho sức khỏe. Khuyến cáo mọi người nên hoạt động thể lực 30 phút một lần hoặc năm lần trong một tuần.

Bên cạnh đó, cần chống stress bằng cách thiền hay yoga. Thực hiện nhiều bài tập về trí nhớ tùy theo bệnh nhân. Chúng ta phải tạo kết nối với người thân, có môi trường sống lành mạnh. Đó là tất cả các biện pháp có thể áp dụng với từng bệnh nhân khác nhau.

CÂU HỎI BẠN ĐỌC

7. Bệnh viện nào giúp cải thiện nhận thức và trí nhớ?

Bác sĩ ơi, ba em bị nói trước quên sau. Em muốn hỏi với căn bệnh này có trung tâm nào giúp cải thiện nhận thức hay trí nhớ không, thưa BS? (bạn đọc Hoàng Xuân Nguyên)

BS.CK2 Nguyễn Thị Phương Nga trả lời: Trong trường hợp bác được chẩn đoán là suy giảm nhận thức nhẹ. Chúng ta cần phối hợp nhiều biện pháp của người bệnh cũng như ngăn ngừa sa sút trí tuệ. Chúng ta cần có các bài tập về nhận thức cho người bệnh.

Có những trung tâm chuyên về trí nhớ ở TPHCM, đó là bệnh viện Thống Nhất, bệnh viện 30/4 và bệnh viện Đại học Y dược. Ở đó, bệnh nhân sẽ được thăm khám và chẩn đoán yếu tố nguy cơ, cơ chế bệnh sinh để có phác đồ can thiệp lâu dài. Bác sĩ sẽ lên kế hoạch để giúp bệnh nhân không chỉ cải thiện về nhận thức mà còn luyện tập thể chất, tinh thần.

Các trung tâm sẽ có bài tập đặc biệt tùy theo mức độ suy giảm. Nếu bệnh nhân bị suy giảm nhận thức quá nhẹ, họ có thể luyện tập nhận thức tại nhà. Ví dụ như chơi ô chữ, chơi cờ vua, cờ tướng, xếp hình, chơi nhạc cụ.

8. Đột quỵ có dẫn đến rối loạn nhận thức?

Rối loạn trí tuệ ở người bị đột quỵ có dẫn đến Alzheimer hoặc sa sút trí tuệ không vì mẹ tôi bị đột quỵ hai năm trước. Gia đình rất lo lắng vì được chẩn đoán là rối loạn nhận thức. Xin bác sĩ đưa ra lời khuyên. (bạn đọc Hà Nội) BS.CK2 Nguyễn Thị Phương Nga trả lời: Đầu tiên chúng ta phải xem đột quỵ có phải nguyên nhân gây ra rối loạn nhận thức hay người bệnh có nguyên nhân khác. Chúng ta biết đột quỵ, Alzheimer đều gây suy giảm nhận thức. Ở người lớn tuổi, hai bệnh sinh đó có thể xuất hiện trên người bệnh.

Người lớn tuổi bị đột quỵ, nguy cơ suy giảm nhận thức là có. Người lớn tuổi bị thoái hóa thần kinh, nguy cơ tiến triển sẽ càng lớn hơn. Vậy thì người có hai bệnh lý xảy ra, nguy cơ tiến triển suy giảm nhận thức đến sa sút trí tuệ sẽ càng cao.

Để phòng ngừa bệnh, chúng ta cần kiểm soát tốt nguy cơ mạch máu. Đó là yếu tố gây đột quỵ, cần ngăn ngừa tình trạng đột quỵ kế tiếp. Nếu họ bị đột quỵ nữa, nguy cơ sa sút trí tuệ sẽ cao hơn.

Muốn ngăn ngừa đột quỵ, chúng ta phải kiểm soát cao huyết áp, đái tháo đường, hút thuốc, rối loạn lipid máu, béo phì. Thứ hai, chúng ta phải có chế độ luyện tập thể lực. Luyện tập thể lực không những tốt cho não bộ mà còn cho tim mạch.

9. Lời khuyên của bác sĩ

BS.CK2 Nguyễn Thị Phương Nga trả lời: Tôi muốn gửi đến khan giả chương trình là đừng xem thường suy giảm nhận thức nhẹ cũng như biểu hiện về trí nhớ ở giai đoạn rất sớm. Muốn can thiệp được chúng ta phải có nhiều biện pháp như thay đổi lối sống, kiểm soát yếu tố nguy cơ cũng như dùng thuốc bảo vệ hệ thần kinh, ngăn ngừa tiến triển từ bệnh suy giảm trí nhớ thành sa sút trí tuệ. Phần 1: Rối loạn nhận thức: Nguyên nhân, đối tượng và cách phân biệt

Trọng Dy, benhdotquy.net

(Theo Rối loạn nhận thức và suy giảm trí nhớ hậu COVID-19: Phân biệt và điều trị sao cho hiệu quả? Video AloBacsi)