Đặt stent động mạch giúp phòng ngừa đột quỵ như thế nào?

Đột quỵ có hai dạng: đột quỵ nhồi máu não và đột quỵ xuất huyết não. Tỷ lệ đột quỵ nhồi máu não chiếm 80 đến 85%, trong khi đột quỵ xuất huyết não chỉ chiếm từ 10 đến 15%. Đột quỵ nhồi máu não có nhiều nguyên nhân, trong đó vấn đề được nhiều người quan tâm đó là hẹp động mạch não do xơ vữa động mạch và các cục huyết khối hình thành ở tim do rung nhĩ và hẹp van hai lá.

1. Nguyên nhân gây xơ vữa động mạch

BS.CK1 Tạ Vương Khoa trả lời: Mạch máu não hay mạch máu của bất kỳ cơ quan nào khác, bình thường sẽ gồm 3 lớp: lớp trong cùng là nội mạc, lớp giữa là lớp cơ và lớp ngoài là thanh mạc. Mạch máu bình thường của lớp nội mạc rất trơn láng và huyết động bình thường hoàn toàn không gây cản trở. Có nhiều yếu tố gây xơ vữa động mạch não, một số nguyên nhân hàng đầu như tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, đái tháo đường, hút thuốc, uống rượu, stress trong công việc. Sau một thời gian dài, lớp nội mạc sẽ bị xơ vữa và tổn thương.

BS.CK1 Tạ Vương Khoa – bệnh viện Quân Y 175

2. Đột quỵ có nguy cơ tái phát?

BS.CK1 Tạ Vương Khoa trả lời: Nhiều người có quan điểm khi mình bị bệnh thì sẽ điều trị và sau khi khỏi thấy ổn sẽ bỏ mặc và không điều trị dự phòng tái phát. Đối với bệnh đột quỵ nhồi máu não, nguy cơ tái phát rất cao sau lần đầu. Sau khi người thầy thuốc tiếp nhận và điều trị cho bệnh nhân đột quỵ, họ sẽ điều trị và tư vấn cho bệnh nhân cách tránh tái phát đột quỵ chi tiết.

3. Có nên đặt stent điều trị dự phòng đột quỵ?

BS.CK1 Tạ Vương Khoa trả lời: Các hướng điều trị sẽ bao gồm: điều trị dự phòng tiên phát, điều trị dự phòng thứ phát. Đối với điều trị dự phòng tiên phát là khi chúng ta chưa bị đột quỵ nhưng phát hiện được các yếu tố nguy cơ gây bệnh sau khi đi khám bệnh. Điều trị dự phòng tái phát sẽ được tiến hành sau khi điều trị bệnh đột quỵ và sau khi bệnh nhân xuất viện. Trong vấn đề đặt Stent để điều trị hẹp động mạch cảnh não do xơ vữa, bao gồm đột quỵ tiên phát và thứ phát, đã được thực hiện ở Mỹ vào năm 1994, riêng ở Việt Nam việc này được thực hiện vào giữa năm 2000. Chúng ta đừng quá kỳ vọng stent là kỹ thuật động mạch có thể thay thế toàn bộ các vấn đề điều trị dự phòng khác. Điều trị bệnh nhân nhồi máu não bằng phương pháp đặt stent là phương pháp mới. Chúng ta không thể bỏ qua điều trị nội khoa bằng thuốc, thay đổi lối sống và chỉ đặt stent khi có chỉ định cụ thể. >>> Xem thêm: Đặt Stent hiệu quả như phẫu thuật để ngăn ngừa đột quỵ

4. Kỹ thuật đặt stent động mạch não được thực hiện ra sao?

BS.CK1 Tạ Vương Khoa trả lời: Bác sĩ sẽ đặt stent để nong rộng một động mạch bị hẹp hay xơ vữa bằng bóng nong. Họ đưa hệ thống ống thông có dây dẫn từ đùi đi ngang qua động mạch bị hẹp, qua dây dẫn đó sẽ tới bóng nong. Sau đó, bác sĩ tiến hành bơm bóng và nong rộng chỗ hẹp do xơ vữa động mạch. Chỗ hẹp sẽ được nong rộng theo mong muốn. Sau khi nong rộng, bác sĩ sẽ luồn stent qua chỗ hẹp. Mục đích đặt stent là tránh tái hẹp sau khi nong rộng động mạch bị hẹp.

5. Khi nào bệnh nhân được chỉ định đặt stent?

BS.CK1 Tạ Vương Khoa trả lời: Chỉ định đặt stent phải theo phác đồ cụ thể và rõ ràng. Để chỉ định đặt stent, bác sĩ phải thu thập nhiều thông tin. Trước hết, nếu mức độ hẹp dưới 50% thì chúng ta không nên đặt stent và chỉ điều trị bằng thuốc, nếu mức độ hẹp hơn 50% cần phải đặt stent. Nhóm 50 đến 99% được chia thành hai nhóm nhỏ là 50 đến 69%, nhóm này được cân nhắc nhiều hơn. Còn nhóm 70 đến 99% được ủng hộ rộng rãi và bác sĩ có thể chỉ định đối với nhóm hẹp động mạch nặng. Stent rất đắt tiền và sau khi đặt stent bệnh nhân vẫn phải dùng thuốc. Việc đặt stent được thực hiện rất cân nhắc. Tất cả lệ thuộc vào điều kiện kinh tế, mức độ liệt của bệnh nhân,… Ví dụ như bệnh nhân bị liệt nặng và mất ý thức, chúng ta không nên đặt stent.

6. Chi phí đặt stent

BS.CK1 Tạ Vương Khoa trả lời: Ca đặt stent đầu tiên tại thành phố Hồ Chí Minh được thực hiện vào năm 2005. Còn tại bệnh viện 175 chúng tôi là vào 2012. Theo kinh nghiệm của tôi, việc điều trị phòng ngừa đột quỵ khá cao. Điều trị nội khoa bằng thuốc men từ xưa đến nay, nhiều nghiên cứu cho thấy việc điều trị hiệu quả phòng ngừa so với điều trị bằng thuốc. Thứ hai, đó là tính an toàn của thủ thuật. Tai biến thủ thuật gần như không đáng kể. Chi phí ca đặt stent cũng khá cao tùy vào vị trí động mạch bị hẹp, nếu bệnh nhân bị hẹp ở động mạch cảnh, chi phí là từ 70 đến 80 triệu đồng. Nếu vị trí của bệnh nhân bị hẹp sâu ở trong sọ, gần não chi phí sẽ lên 100 triệu đồng. >>> Xem thêm: Thứ trưởng Nguyễn Trường Sơn ủng hộ việc trong nước tự sản xuất stent, coil cho người bệnh đột quỵ

Đặt stent là biện pháp điều trị bổ sung, không phải thay thế tất cả.

7. Những vấn đề cần lưu ý sau khi đặt stent 

BS.CK1 Tạ Vương Khoa trả lời: Sau khi làm xong thủ thuật đặt stent trong 24 giờ đầu, bệnh nhân cần nghỉ ngơi. Từ ngày thứ hai trở đi, người bệnh có thể sinh hoạt trở lại bình thường. Người bệnh vẫn duy trì phác đồ điều trị bằng thuốc giống hẹp động mạch não không đặt stent. Thay đổi lối sống, điều trị các yếu tố nguy cơ tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn lipid máu thì nên giữ nguyên giống như việc điều trị không đặt stent.

8. Đặt stent có gây biến chứng không?

BS.CK1 Tạ Vương Khoa trả lời: Bệnh nhân thường phân vân về vấn đề đặt stent. Câu hỏi đặt stent động mạch não đang được tranh luận rất nhiều. Ban đầu họ để stent không có thuốc vào động mạch. Sau đó, họ có để thuốc vào stent tránh để lại sẹo và tái hẹp. Hiện, có nhiều nghiên cứu về đặt stent mạch não không thuốc và có thuốc. Cho đến hiện nay, vấn đề tái hẹp đặt stent không thuốc có xác suất rất thấp. Riêng thị trường Việt Nam chỉ đánh giá stent không thuốc.

9. Trường hợp nào ta dùng stent có thuốc và không thuốc?

BS.CK1 Tạ Vương Khoa trả lời: Theo quan điểm của tôi, chúng ta vẫn sử dụng stent thường vì thời gian đủ để trung tâm y khoa lớn trên thế giới thực hiện nghiên cứu. Trong vài năm tới, nếu các tổ chức y tế lớn trên thế giới khuyên chuyển qua dùng stent có thuốc, lúc đó hãy chuyển qua sử dụng.

10. Có phải stent suốt đời không?

BS.CK1 Tạ Vương Khoa trả lời: Cho đến thời điểm hiện tại, stent động mạch não là stent vĩnh viễn khi được đặt vào não. Tuy nhiên, mọi người có thể yên tâm vì sau khi đặt một thời gian quy trình tái tạo mô quanh stent sẽ chung sống hòa bình với hoạt động mô não của chúng ta. Chúng ta không nên lo lắng và điều trị bằng thuốc đặc biệt như thuốc chống chất thải ghép như ghép tạng, ghép mô.

11. Lời khuyên phòng ngừa đột quỵ tái phát

BS.CK1 Tạ Vương Khoa trả lời: Ông bà ta nói phòng bệnh vẫn tốt hơn chữa bệnh. Chúng ta cần cố gắng để không bị đột quỵ nhồi máu não. Trong lối sống sinh hoạt cần tầm soát bệnh lý cho tốt. Chúng ta cũng nên dành ít thời gian để nghe báo đài nhằm tuân thủ các khuyến cáo. Người 40, 50 tuổi trở lên nên đi khám sức khỏe định kỳ, sáu tháng một lần và điều trị sau khi phát hiện bệnh. Chúng ta cần cố gắng điều chỉnh stress, hạn chế uống rượu bia, hút thuốc lá. Đó là các phương pháp điều trị rẻ tiền cho việc phòng ngừa đột quỵ tái phát. Tóm lại, chúng ta không nên thần thánh hóa đặt stent động mạch não thay thế cho điều trị cổ điển bằng thuốc thông thường. Nó chỉ là biện pháp điều trị bổ sung so với điều trị cổ điển trong một số trường hợp cụ thể. Nó không phải thay thế tất cả. Điều trị dự phòng đột quỵ nhồi máu não bằng stent đều có chỉ định. Thầy thuốc đóng vai trò quan trọng trong việc thu thập thông tin và chỉ định cho bệnh nhân. Do đó, dù đặt stent phòng ngừa đột quỵ não chúng ta cứ tuân thủ theo các khuyến cáo về điều trị phòng ngừa đột quỵ não.

Trọng Dy, benhdotquy.net

(Theo Đặt Stent Động Mạch Phòng Ngừa Đột Quỵ – Thầy Thuốc Của Bạn 21/01/2018 – Radio VOH)