Chủ quan hạ huyết áp tư thế, coi chừng đột quỵ ghé thăm!

1. Hạ huyết áp tư thế là gì?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương – Bệnh viện Trưng Vương trả lời: Hạ huyết áp tư thế là tình trạng huyết áp thấp xảy ra khi chuyển từ tư thế đang nằm sang ngồi/đứng, hoặc ngồi sang đứng. Cụ thể hơn, hạ huyết áp tư thế là tình trạng huyết áp tâm thu giảm ít nhất 20mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương giảm ít nhất 10mmHg khi chuyển sang tư thế đứng trong vòng 3 phút.

Điều này được diễn ra theo nguyên tắc “nước chảy chỗ trũng”. Có nghĩa là khi ở tư thế đứng, do ảnh hưởng của trọng lực, máu trong cơ thể sẽ bị dồn về phía các tĩnh mạch vùng thấp của cơ thể (ví dụ tĩnh mạch chi dưới) và được giữ lại ở đó. Lúc này, sự hồi lưu tĩnh mạch bị giảm kéo theo giảm cung lượng tim làm cho huyết áp bị hạ xuống, đồng thời lượng máu và oxy cung cấp cho não cũng bị giảm. Do đó hạ huyết áp tư thế đứng sẽ dẫn đến cảm giác chóng mặt hoặc choáng váng, và có thể ngất xỉu.

Hạ huyết áp tư thế đứng có thể xảy ra cho bất cứ ai nhưng phổ biến hơn ở người lớn tuổi. Theo nghiên cứu của y học Hoa Kỳ thì trong số các hồ sơ bệnh án hạ huyết áp tư thế đứng có tới 20% trường hợp bệnh nhân ở độ tuổi trên 65 tuổi. Tần suất bệnh tăng theo tuổi, hay gặp ở nam nhiều hơn nữ.

2. Nguyên nhân nào gây ra tình trạng hạ huyết áp tư thế?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương – Bệnh viện Trưng Vương trả lời: Ổn định huyết động ở tư thế đứng được duy trì nhờ vào các đáp ứng nhanh chóng của hệ tim mạch, vốn được dẫn dắt bởi các tác động của thần kinh tự động. Trong hoàn cảnh bình thường, tư thế đứng thẳng không gây ảnh hưởng đáng kể đến huyết áp nhờ sự phối hợp của hệ thần kinh tự động, tuần hoàn và các đáp ứng thần kinh-thể dịch.

Hạ huyết áp tư thế xảy ra khi các cơ chế cân bằng nội môi của cơ thể bị rối loạn:

• Rối loạn đường truyền và cung phản xạ của thần kinh tự chủ.
• Giảm thể tích tuần hoàn máu.
• Giảm sức co bóp của tim và đáp ứng của mạch máu với các hoạt động trong cơ thể.
• Rối loạn đáp ứng của các hormon nội tiết.

Tất cả các bệnh lý ảnh hưởng đến các yếu tố trên đều có thể gây tình trạng hạ huyết áp tư thế đứng như:

Bệnh lý về tim mạch:

• Giảm thể tích tuần hoàn máu gặp trong các bệnh lý như suy thượng thận, xuất huyết hay các bệnh lý có gây mất nước.
• Giảm trương lực co thắt của mạch máu trong các trường hợp bị giảm Kali máu hoặc do nằm quá lâu.
• Giảm cung lượng tim do suy tim, nhồi máu cơ tim hay rối loạn nhịp tim…
• Hạ huyết áp tư thế cũng có thể xảy ra trong các trường hợp cường aldosterone hay suy tĩnh mạch ngoại biên.

Bệnh lý về thần kinh:

• Các bệnh lý liên quan đến thần kinh trung ương như parkinson, tai biến mạch máu não.
• Các bệnh lý liên quan đến thần kinh ngoại biên hay gặp nhất là rối loạn thần kinh tự chủ, cũng có thể gặp trong biến chứng thần kinh của bệnh đái tháo đường…
• Ngoài ra, các khối u và các bệnh lý thuộc về tủy sống cũng có thể gây nên tình trạng hạ huyết áp tư thế.

Do dùng thuốc:

• Một số dòng thuốc giãn mạch hạ áp có thể gây hạ huyết áp tư thế như thuốc hạ áp chẹn kênh canxi, nhóm thuốc nitrat.
• Thuốc hoạt hóa thần kinh tự chủ như thuốc chẹn alpha hay thuốc chống trầm cảm ba vòng…

Ngoài những nguyên nhân trên, các yếu tố như rượu, nằm lâu hay mang thai cũng có thể gây nên tình trạng hạ huyết áp tư thế.

3. Có những dấu hiệu nào giúp nhận biết hạ huyết áp tư thế?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương – Bệnh viện Trưng Vương trả lời: Biểu hiện của hạ huyết áp tư thế cũng gần giống như huyết áp thấp, là những triệu chứng điển hình của tình trạng giảm tưới máu não bao gồm:

• Đau đầu, hoa mắt chóng mặt, nhìn mờ.
• Người mệt mỏi, có dấu hiệu đau mỏi không rõ ràng vùng vai gáy.
• Rối loạn nhận thức.
• Người lơ mơ thậm chí là ngất xỉu.
• Tùy theo nguyên nhân và các bệnh lý kèm theo có thể xuất hiện thêm các triệu chứng khác như: đau tức ngực, khó thở, nhịp tim nhanh, nôn và buồn nôn, tiêu chảy đi ngoài liên tục, phù hay các dấu hiệu của rối loạn thần kinh khác…

Các triệu chứng này thường nặng hơn vào buổi sáng, xuất hiện khi ở tư thế đứng và giảm đi khi cho bệnh nhân nghỉ ngơi ở tư thế nằm.

4. Triệu chứng của hạ huyết áp tư thế dễ bị nhầm lẫn với những bệnh lý nào?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương – Bệnh viện Trưng Vương trả lời: Các triệu chứng phổ của hạ huyết áp tư thế thường bị nhầm lẫn với những bệnh lý đó là: cơn thoáng thiếu máu não (tiền đột quỵ), chóng mặt kịch phát lành tính (gọi đơn giản và quen thuộc hơn với chúng ta là rối loạn tiền đình), tụt đường huyết, say nóng, say nguội.

Cách phân biệt chính là các triệu chứng của hạ huyết áp tư thể thường xảy ra ngay sau khi đứng lên và kéo dài vài giây hoặc vài phút, sẽ cải thiện nhanh chóng khi nằm đầu thấp trở lại. Còn các bệnh lý khác thì thường kéo dài hơn hoặc có can thiệp phù hợp (như bổ sung thêm đường trong hạ đường huyết).

Triệu chứng của hạ huyết áp tư thế có thể bị nhầm lẫn với cơn thiếu máu não thoáng qua.

5. Hạ huyết áp tư thế gây ra những biến chứng nguy hiểm gì?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương – Bệnh viện Trưng Vương trả lời: Trong một số trường hợp, bệnh có thể gây ra biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt với đối tượng người lớn tuổi.

• Việc choáng váng, chóng mặt có thể khiến người bệnh bị ngã gây ra các chấn thương nghiêm trọng.
• Gây nguy cơ đột quỵ do lượng máu lên não kém.
• Khiến cho một số bệnh về tim mạch như: rối loạn nhịp tim, đau thắt ngực trở nên nghiêm trọng hơn.

Hạ huyết áp tư thế đứng thường biểu hiện bằng tiền triệu và triệu chứng ngất/thỉu, gây giảm nặng nề chất lượng sống. Việc choáng váng, chóng mặt có thể khiến người bệnh bị ngã gây ra các chấn thương nghiêm trọng. Những bệnh lý về tim mạch (rối loạn nhịp tim, thiếu máu cục bộ cơ tim) có thể trở nên nghiêm trọng hơn trong cơn hạ huyết áp tư thế. Và nếu hạ huyết áp tư thế kéo dài có thể dẫn đến đột quỵ. Ngay cả khi không biểu hiện triệu chứng, hạ huyết áp tư thế cũng là một yếu tố nguy cơ độc lập của ngã quỵ, biến cố tim mạch, bệnh thận mạn tính và cả tử vong chung nhất là ở người trung niên hoặc cao tuổi.

Xem thêm >>> Hội chứng trái tim tan vỡ khác với cơn đau tim như thế nào?

6. Vì sao hạ huyết áp lại có thể dẫn đến cơn đột quỵ tử thần?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương – Bệnh viện Trưng Vương trả lời: Huyết áp cao hay huyết áp thấp đều có thể dẫn đến đột quỵ. Nếu như huyết áp cao gây đột quỵ thông qua cơ chế tăng áp lực lên thành mạch máu não dẫn đến đột quỵ xuất huyết não thì hạ huyết áp hay huyết áp thấp có thể dẫn đến đột quỵ thiếu máu não. Có 30% số người bị nhồi máu não và 25% số người bị nhồi máu cơ tim do huyết áp thấp. Và như đã trình bày ở trên, hạ huyết áp tư thế nếu kéo dài có thể dẫn đến đột quỵ. Ngay cả khi không biểu hiện triệu chứng, hạ huyết áp tư thế cũng là một yếu tố nguy cơ độc lập của biến cố tim mạch, trong đó có đột quỵ tim và đột quỵ não.

Hạ huyết áp tư thế có thể gây nguy cơ đột quỵ do lượng máu lên não kém.

7. Có những phương pháp nào giúp chẩn đoán hạ huyết áp tư thế?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương – Bệnh viện Trưng Vương trả lời: Việc phát hiện hạ huyết áp tư thế được dựa vào chỉ số đo huyết áp và nhịp tim ở tư thế nằm ngửa (ít nhất là 5 phút) và sau đó đo ở tư thế đứng trong 2 mốc thời gian: Đứng được 1 phút và đứng được 3 phút.

Trường hợp có nghi ngờ hạ huyết áp tư thế nhưng kiểm tra huyết áp tư thế đứng không xác nhận được chẩn đoán có thể kết hợp nghiệm pháp bàn nghiêng.

Ngoài ra có thể theo dõi huyết áp 24 giờ để phát hiện hạ huyết áp tư thế nếu ghi nhận được mối liên quan giữa biến thiên huyết áp với thay đổi tư thế.

8. Điều trị hạ huyết áp tư thế như thế nào?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương – Bệnh viện Trưng Vương trả lời: Việc điều trị hạ huyết áp tư thế đứng phụ thuộc vào nguyên nhân cơ bản. Bác sĩ sẽ cố gắng tìm và giải quyết vấn đề sức khỏe tiềm ẩn (ví dụ như mất nước hay suy tim) cho bệnh nhân.

Đối với hạ huyết áp tư thế đứng nhẹ, một trong những phương pháp điều trị đơn giản là ngồi hay nằm xuống ngay lập tức sau khi cảm thấy choáng váng khi đứng. Triệu chứng hạ huyết áp tư thế đứng thường biến mất.

Khi huyết áp thấp là do thuốc, điều trị thường bao gồm việc thay đổi liều thuốc hoặc ngừng hoàn toàn.

Thường có một vài lựa chọn để điều trị hạ huyết áp tư thế đứng, bao gồm:

• Thay đổi lối sống.
• Uống nhiều nước, uống ít rượu bia
• Tránh đi bộ trong thời tiết nóng
• Đổi tư thế từ từ.
• Bác sĩ cũng có thể đề xuất các chương trình tập thể dục mà tăng cường cơ bắp chân.
• Nếu không bị huyết áp cao, bác sĩ có thể đề nghị tăng lượng muối trong chế độ ăn uống.
• Vớ nén được khuyến cáo cho bệnh nhân có suy giãn tĩnh mạch hai chi dưới gây ứ trệ máu ở chân.
• Thuốc. Một số thuốc, hoặc là sử dụng một mình hoặc cùng với nhau, có thể được dùng để điều trị hạ huyết áp tư thế đứng. Ví dụ, thuốc fludrocortisone thường được dùng để giúp tăng thể tích tuần hoàn hay các thuốc co mạch như midodrine để nâng huyết áp nền. Các loại thuốc khác, chẳng hạn như pyridostigmine, thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs), caffeine và epoetin, đôi khi được sử dụng, hoặc một mình hoặc với các thuốc khác.

9. Người bệnh hạ huyết áp tư thế có phải dùng thuốc suốt đời như cao huyết áp không?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương – Bệnh viện Trưng Vương trả lời: Việc điều trị hạ huyết áp tư thế đứng phụ thuộc vào nguyên nhân cơ bản và hàng đầu vẫn là các phương pháp không dùng thuốc. Chỉ số ít trường hợp đặc biệt (hạ huyết áp tư thế kéo dài và không đáp ứng với các phương pháp không dùng thuốc) mới cần sử dụng đến thuốc và đa số những trường hợp này sẽ cần dùng thuốc trong một thời gian dài, và điều chỉnh theo từng giai đoạn sức khỏe của người bệnh.

10. Làm thế nào để phòng ngừa hạ huyết áp tư thế?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương – Bệnh viện Trưng Vương trả lời: Đối với những trường hợp hạ huyết áp tư thế thể nhẹ, có thể thực hiện một số bước đơn giản để ngăn ngừa, chẳng hạn như:

• Tăng cường thêm lượng muối trong chế độ ăn uống. Điều này phải được thực hiện cực kỳ cẩn thận và nghiêm ngặt theo chỉ dẫn của bác sĩ bởi sử dụng nhiều muối lại dẫn đến những nguy cơ bệnh tật khác.
• Ăn thành nhiều bữa nhỏ. Điều này phù hợp với những đối tượng thường bị hạ huyết áp sau bữa ăn. Cùng với đó, nên ăn các loại thực phẩm có lợi, tránh việc ăn quá nhiều tinh bột, dầu mỡ.
• Bổ sung vitamin cho cơ thể. Việc bổ sung thêm sắt cũng như một số loại vitamin có thể giúp ngăn ngừa các triệu chứng song nên uống gì và uống khi nào cần có sự tư vấn và chỉ định cụ thể từ bác sĩ.
• Cần uống đủ nước, tránh các loại đồ uống có cồn. Không hút thuốc lá, hạn chế bia, rượu, uống đủ nước là một trong những yêu cầu thiết yếu để duy trì một cơ thể khỏe mạnh, đặc biệt là trong thời tiết nắng nóng kéo dài, quá trình tập thể dục thể thao hoặc khi vận động mạnh.
• Duy trì tập luyện thể dục thể thao. Các bài tập tăng cường sức khỏe tim mạch rất cần thiết để hạn chế tình trạng này. Tuy nhiên, nên lựa chọn các bài tập phù hợp với thể trạng cũng như sở thích.
• Đi khám định kỳ và kiểm tra sức khỏe thường xuyên để phát hiện bệnh và điều trị kịp thời.

Ngoài những cách trên, trong đời sống và sinh hoạt đời thường, bạn cũng có thể áp dụng một số mẹo nhỏ như:

• Khi thay đổi tư thế, đặc biệt chuyển từ ngồi hoặc nằm sang đứng, nên thực hiện từ từ, tránh thay đổi đột ngột. Đặc biệt, đối với những người cao tuổi, khi ngủ dậy nên ngồi ở mép giường một lát rồi mới đứng dậy.
• Tránh tư thế khiến cho lưng bị uốn cong và tránh ngồi xổm quá lâu rồi đứng dậy đột ngột.
• Khi ngủ, nên kê cao gối hơn một chút.

Benhdotquy.net