Can thiệp nội mạch là gì và thực hiện ra sao?

\n

1. Can thiệp nội mạch là gì?

\n

TS.BS Trần Chí Cường trả lời:

\n

Nội là bên trong và mạch là mạch máu. Can thiệp nội mạch có thể hiểu nôm na là can thiệp mạch máu bên trong.

\n

Chúng ta hình dung công việc này giống như thợ sửa ống nước, chỗ nào bị nghẹt, chúng ta làm thông chỗ đó. Chỗ nào bị lủng, chúng ta vá lại.

\n

Đối với can thiệp nội mạch, bác sĩ sẽ đưa ống từ đùi đến não, nhưng bệnh nhân không hề hay biết, đau đớn. Sau đó sẽ tìm chỗ gây hại, xuất huyết, bị lủng để tái lưu thông mạch máu. Tuy nhiên, trong một số trường hợp khó có ngã rẽ 180 độ giống như cua cùi chỏ, chúng ta khó có thể đưa dụng cụ đến.

\n

Đây được xem là cuộc cách mạng y học. Cuối những năm 80 và đầu năm 90, can thiệp nội mạch có thể xử lý được bệnh lý mạch máu, và khởi đầu là can thiệp mạch máu tim. Trong trường hợp nhồi máu cơ tim cấp, bác sĩ sẽ thông mạch máu ở đùi đến mạch máu tim bị tắc nghẽn.

\n

Hiện nay, kỹ thuật này đã được cải thiện hơn và đã được đưa vào phác đồ chuẩn trên toàn thế giới về cấp cứu não cấp trong 6 giờ vàng. Với việc đưa ống thông lên não để lấy dị tật hoặc xử lý mạch máu vỡ trong thời gian sớm nhất, đã giúp cứu sống được rất nhiều bệnh nhân.

\n

2. Can thiệp nội mạch được thực hiện như thế nào?

\n

TS.BS Trần Chí Cường trả lời:

\n

Mạch máu ở đùi rất nhạy cảm, nhưng lại là vị trí dễ tiếp cận. Nó chỉ to bằng ngón tay út, đường kính tầm 7 mm. Khi thực hiện can thiệp nội mạch, bác sĩ sẽ sử dụng ống thông có đường kính khoảng 2 đến 3 mm và kèm dây mồi. Trên màn hình tia X, chúng ta sẽ thấy đây đi đến đâu.

\n

Ban đầu sẽ đi vào động mạch chủ to khoảng 2 cm (bằng ngón tay), theo nguyên tắc đi dây mồi và trượt ống theo. Sau đó, đưa đến vùng cổ của bệnh nhân. Từ vùng cổ, chúng ta thay bằng dây nhỏ hơn. Sau đó đưa lên trên não, lúc này cọng dây chỉ còn tương đương với sợi tóc, đường kính 1/3 mm, ống lớn nhất là 1 mm. Dụng cụ đưa vào cũng rất nhỏ, nó chỉ tương đương với một sợi tóc hoặc hai ba sợi tóc được quấn vào nhau. Nói chung, chúng ta có thể tưởng tượng giống như ruột các dây điện, khi đặt vào mạch máu bể sẽ giúp bít lại.

\n

\nTS.BS Trần Chí Cường thực hiện can thiệp nội mạch tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ

\n

3. Làm sao xử trí mạch máu ở vị trí hiểm hóc?

\n

TS.BS Trần Chí Cường trả lời:

\n

Cọng dây mồi rất mềm nên có thể uốn 90 độ. Tuy nhiên, chúng ta phải khéo léo tránh va chạm vào thành mạch máu quá nhiều để tránh tổn thương. Khoảng 10 năm trước, tôi vừa chữa cho một ca đột quỵ, bệnh nhân tỉnh dậy và khóc. Cô nói vì sao bác sĩ chưa làm và cô này sờ trên đầu tưởng mình đã phải mổ. Lúc đó bác sĩ giải thích đã lồng ống từ đùi đi lên não chứ không để lại sẹo gì trên đầu, người bệnh mới thở phào nhẹ nhõm. Đó là bước tiến bộ vượt bậc của khoa học trong can thiệp nội mạch.

\n

Nhưng không phải lúc nào mạch máu bị tổn thương cũng nằm ở đại lộ, nó cũng nằm trong hẻm. Tổn thương nằm trong hẻm, hốc, chúng ta không thể mổ hở để lộ tổn thương và xử lý.

\n

>>> Xem thêm: Những ca can thiệp nội mạch thành công

\n

4. Bác sĩ chia sẻ kỷ niệm trong can thiệp nội mạch

\n

TS.BS Trần Chí Cường trả lời:

\n

Khi chúng tôi bắt đầu chích thuốc ở mạch máu đùi tại bệnh viện Chợ Rẫy khoảng 2004, rất lo lắng sợ bệnh nhân đau hoặc sợ động mạch sẽ phụt ra vì run. Nhưng khi chúng tôi đưa dây vào và hỏi bệnh nhân, thì người bệnh vẫn bình thường và trao đổi trực tiếp rằng không đau. Lúc đó chúng tôi vừa vào nghề nên việc xỏ dây từ đùi lên não phải mất một giờ. Giống như chúng ta chưa quen đường, tay chân đi sẽ còn lọng cọng.

\n

Lồng dây từ đùi lên đến não khá thẳng, trong trường hợp thuận lợi chúng ta thường không gặp ngóc ngách thì sẽ lồng dây rất nhẹ nhàng.

\n

5. Làm sao can thiệp nội mạch không chảy máu?

\n

TS.BS Trần Chí Cường trả lời:

\n

Ống và dây sẽ khít vào nhau, nên khi chúng ta đặt vào nó sẽ khít với kim và máu không chảy ra ngoài. Thứ hai, nó là đường áp lực, tức là chúng ta dùng chai nước biển dội ngược vào ống đặt mạch máu để ngăn tình trạng cháy mảu.

\n

6. Thành mạch máu dày mỏng ra sao?

\n

TS.BS Trần Chí Cường trả lời:

\n

Trong ngành y, tình trạng chảy máu có thể xảy ra. Đặc biệt khi bệnh nhân bị dị tật mạch máu. Khi chúng ta đi thẳng, bỗng dưng mạch máu người đó bị bẻ ngang 90 độ, sau đó đi vòng tròn nó sẽ gây khó khăn cho việc luồn ống. Trong trường hợp thiếu kinh nghiệm, nó sẽ gây trầy xước thành mạch.

\n

Động mạch ở đùi khá dày, nó có 3 lớp bằng khoảng 3 tờ giấy xếp lên nhau. Trừ khi chúng ta va chạm nhiều lần, sử dụng đồ đạc không tương thích cũng có thể dẫn đến xuyên thủng mạch máu, chảy máu nhưng ở xác suất rất thấp. Vì vậy, chúng ta không nên quá lo lắng với tai biến này.

\n

7. Quá trình dẫn đến tình trạng thành mạch bị vỡ

\n

TS.BS Trần Chí Cường trả lời:

\n

Chính quá trình sinh hoạt, cuộc sống sẽ gây tổn thương mạch máu, đặc biệt là bia rượu và thuốc lá. Khi chúng ta già đi, mạch máu sẽ bị bong tróc. Chúng ta tưởng tượng thời gian có thể phá hủy tất cả, thành mạch sẽ bị dày lên tạo thành mãng xơ vữa và nó sẽ bị hỏng từ trong ra ngoài.

\n

Đầu tiên nó sẽ hư từ lớp nội mạc, trung mạc đến ở ngoài sau đó vỡ ra. Hiện nay, bác sĩ gặp vấn đề người dân hút thuốc lá, khiến thành mạch bị viêm và tăng khả năng tổn thương. Mạch máu dễ vỡ và hình thành cục máu đông trong thành mạch. Cục máu đông rơi ra và trôi lên não gây tắc mạch máu.

\n

Nguyên nhân thứ hai là uống rượu bia dẫn đến tiểu đường và huyết áp cao. Huyết áp chúng ta càng cao hơn 140, càng có nguy cơ xuất huyết.

\n

Một nhóm bệnh nữa không thể tác động là bệnh bẩm sinh. Một số người sinh ra bị dị dạng mạch máu, thành mạch. Trong quá trình đó, chúng ta không biết, nên nhiều trường hợp đang làm việc bỗng dưng lăn ra đất và hôn mê do túi phình hoặc vỡ mạch máu não.

\n

Chúng ta có thể tưởng tượng mình có 6 ngón tay, hoặc thay vì 4 lại có 5 mạch máu. Đó là dị tật mạch máu từ lúc sinh ra. Tuy nhiên, chúng ta có dụng cụ để tầm soát bệnh này.

\n

8. Người nào cần được tầm soát mạch máu?

\n

TS.BS Trần Chí Cường trả lời:

\n

Đối tượng có nguy cơ cao như từng bị tiền căn đột quỵ. Những người từng bị đột quỵ sẽ có nguy cơ tái đột quỵ cao hơn trong lần sau, vì tổn thương đột quỵ lần sau sẽ bằng lần cũ cộng với mới. Nguy cơ tử vong và tàn phế cũng cao hơn.

\n

Như vậy, việc tầm soát người từng bị đột quỵ sẽ giúp bệnh nhân điều trị dự phòng tái phát. Ví dụ như người bị đột quỵ lần thứ 3 bị nghẹt mạch máu lớn, xử lý dị dạng sẽ giúp chúng ta tránh bị tắc nghẽn mạch máu lớn.

\n

Nói khó, mất ngôn ngữ, tê yếu tay chân, bỗng dựng méo mặt, ngất xỉu, không cầm nắm được đồ là dấu hiệu của thiếu máu não thoáng qua (TIA). Chúng ta cần đi tầm soát đột quỵ.

\n

Người bị đau đầu mãn tính không giải thích được nguyên nhân, đau liên tục không liên quan đến thời tiết hay chấn thương cũng cần được đi tầm soát.

\n

9. Thiết bị và chi phí tầm soát đột quỵ?

\n

TS.BS Trần Chí Cường trả lời:

\n

Đối với vấn đề tầm soát đột quỵ, phương tiện chẩn đoán chuẩn nhất là máy chụp cộng hưởng từ MRI 3 Tesla. Dụng cụ đó cho chúng ta chụp hình ảnh não trong vòng 15 phút. Đối với tầm soát đột quỵ, máy chụp cộng hưởng từ 3 Tesla có độ chính xác cao nhất không xâm lấn. Vì vậy, nó không gây ung thư hay gây hại bào thai, dị ứng thuốc.

\n

Nếu chúng ta chẩn đoán và điều trị sớm, chúng ta sẽ loại trừ được nguy cơ đột quỵ. Các nước công nghiệp đã tầm soát hết nên số lượng bệnh nhân đột quỵ cấp rất thấp so với số lượng của Việt Nam, con số rất khổng lồ. Một gói tầm soát sẽ có chi phí từ 8 đến 9 triệu.

\n

Trọng Dy (ghi), benhdotquy.net

\n

(Theo Nỗi Ám Ảnh Mang Tên Đột Quỵ – 100 Độ C Sức Khỏe 05/06/2019 – Radio VOH)