Can thiệp đột quỵ bằng máy chụp mạch máu não số hóa xóa nền DSA

1. Chụp mạch não xóa nền kỹ thuật số DSA (Digital Subtraction Angiography) là gì?

Chụp xóa nền bằng DSA

Chụp mạch não xóa nền kỹ thuật số (digital subtraction angiography) là phương tiện chẩn đoán hình ảnh cao cấp, sử dụng tia X để chụp hệ thống mạch máu trong cơ thể và là kỹ thuật xâm lấn tối thiểu can thiệp điều trị từ trong lòng mạch máu mà không cần phải phẫu thuật mở xâm lấn. Kỹ thuật này được gọi là can thiệp nội mạch.

2. DSA mạch máu não được sử dụng khi nào trong cấp cứu đột quỵ?

Thực hiện quy trình DSA

Đột quỵ và bệnh mạch máu não là bệnh lý vô cùng phức tạp. Mặc dù, bệnh nhân đã được chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc cắt lớp vi tính sọ não (CT. Scan), nhưng vẫn phải có thêm chỉ định chụp DSA khi bệnh nhân đã được chẩn đoán hẹp/nghẽn tắc động mạch não gây nhồi máu não, dị dạng động, tĩnh mạch hay huyết khối tĩnh mạch, phình động mạch não, u giàu mạch máu, thông nối động tĩnh mạch bẩm sinh hay mắc phải…; từ đó, thấy rõ hơn các tổn thương của bệnh lý mạch máu não, giúp các bác sĩ cân nhắc và ra các quyết định điều trị cho bệnh nhân.

Trong điều trị bệnh đột quỵ hiện nay, can thiệp nội mạch đóng vai trò vô cùng quan trọng, đặc biệt trong những tình huống cấp cứu, xử lý nguyên nhân và phòng ngừa tái phát. Có rất nhiều kỹ thuật, phương pháp can thiệp nội mạch để lựa chọn cho phù hợp đối với mỗi loại tổn thương. Cụ thể:

– Trong đột quỵ thiếu máu não cấp do tắc động mạch lớn trong vòng 6 giờ (nay đã mở rộng lên 24 giờ), để tái thông động mạch tắc các bác sĩ có thể sử dụng một ống thống có lòng lớn để tiếp cận đến cục máu đông và hút với áp lực âm hoặc sử dụng stent đặt ngang qua cục máu đông, sau đó kéo ra ngoài.

– Đối với nhồi máu não do hẹp động mạch cảnh hẹp động mạch đốt sống đoạn ngoài sọ hay hẹp động mạch nội sọ như não giữa, đốt sống, thân nền… các bác sĩ can thiệp sẽ sử dụng bóng để nong và đặt stent ngang qua đoạn hẹp để dự phòng tái tắc.

– Đối với xuất huyết hoang dưới nhện không do chấn thương (theo thống kê khoảng 80% là do vỡ phình động mạch não). Chụp DSA mạch máu não là chỉ định cần thiết và là tiêu chuẩn vàng để xác định nguyên nhân xuất huyết. Nếu xác định nguyên nhân chảy máu do vỡ phình động mạch não, thì trên hình chụp DSA giúp các bác sĩ lựa chọn phương pháp can thiệp phù hợp cho từng loại hình thái của phình mạch.

Cụ thể như sử dụng các vòng xoắn kim loại để đặt vào túi phình, sử dụng bóng hoặc stent chẹn cổ túi phình để đặt các vòng xoắn kim loại hoặc sử dụng các loại stent đổi hướng dòng chảy. Phương pháp này theo nhiều nghiên cứu là mang lại hiệu quả, ít xâm lấn, ít tai biến và biến chứng so với phẫu thuật kẹp clip túi phình.

– Đối với những trường hợp xuất huyết não do vỡ dị dạng động – tĩnh mạch não hoặc thông động – tĩnh mạch não. Qua hình chụp DSA mạch máu não, các bác sĩ can thiệp sẽ đi một ống thông siêu nhỏ vào vị trí của ổ dị dạng và bơm các vật liệu gây tắc (keo sinh học, chất gây tắc không dính) nhằm mục đích cầm máu và ngăn ngừa chảy máu tiếp diễn.

3. Cách thức thực hiện chụp mạch máu não DSA như thế nào?

Các bác sĩ đang thực hiện DSA

Khi người bệnh có chỉ định chụp DSA mạch máu não

Bước 1: người bệnh cần phải nhập viện và thực hiện các xét nghiệm cơ bản về gan, thận, đông – cầm máu, cũng như kiểm tra chức năng tim phổi…

Bước 2: sau khi các kết quả xét nghiệm cơ bản cũng như chức năng tim phổi trong giới hạn cho phép (theo đánh giá của bác sĩ chuyên khoa), bệnh nhâ sẽ được các bác sĩ can thiệp tư vấn và lên lịch chụp DSA cũng như can thiệp DSA cho người bệnh gồm: bác sĩ DSA, bác sĩ gây mê, điều dưỡng gây mê, điều dưỡng DSA, kỹ thuật viên. Đối với chụp DSA mạch máu não, hầu hết bệnh nhân sẽ được chăm sóc và theo dõi về sức khỏe, điện tim, tri giác và các dấu hiệu sinh tồn khác, nhằm đảm bảo an toàn cho người bệnh.

Bước 3: các bác sĩ sẽ sử dụng một hệ thống gồm ống thông và dây dẫn để chọn vào các mạch máu cần khảo sát, đi từ đường vào ở động mạch đùi, động mạch cánh tay hoặc động mạch quay. Khi đã chọn lọc vào mạch máu cần khảo sát, các bác sĩ sẽ rút dây dẫn ra khỏ ống thông và bơm thuốc cản quang qua ống thông. Dưới màn hình tăng sáng, các bác sĩ có thể quan sát rõ các tổn thương (nếu có) xuất hiện trên các mạch máu não của người bệnh.

Thuốc cản quang này sẽ được đào thải qua thận ra khỏi cơ thể sau vài giờ khi kết thúc thủ thuật. thời gian chụp DSA mạch máu não có thể từ 30 – 90 phút tùy theo giải phẫu mạch máu. Tuy nhiên, trong một số trường hợp đặc biệt, thời gian thực hiện thủ thuật có thể kéo dài hơn dự kiến.

Xem thêm: DSA mạch máu não được sử dụng khi nào trong cấp cứu đột quỵ?

4. Cách thực hiện can thiệp mạch máu não trên DSA như thế nào?

Can thiệp mạch máu trên DSA

Khi người bệnh có chỉ định can thiệp mạch máu não

Bước 1: người bệnh cũng cần phải nhập viện và thức hiện các xét nghiệm cơ bản về gan, thận, đông, cầm máu, cũng như kiểm tra chức năng tim, phổi…

Bước 2: sau khi các kết quả xét nghiệm cơ bản cũng như chức năng tim, phổi trong giới hạn cho phép (theo đánh giá của các bác sĩ chuyên khoa) trừ trường hợp cấp cứu, bệnh nhân sẽ được các bác sĩ can thiệp tư vấn và lên lịch can thiệp. Ekip chụp và can thiệp DSA cho người bệnh gồm: bác sĩ DSA, bác sĩ gây mê, điều dưỡng gây mê, điều dưỡng DSA, kỹ thuật viên.

Đối với can thiệp mạch máu não thì người bệnh có thể sẽ được gây tê tại chỗ hoặc gây mê tùy theo kỹ thuật thực hiện. Trong suốt quá trình chụp DSA, người bệnh sẽ được chăm sóc, theo dõi liên tục và chặt chẽ về tình trạng sức khỏe, tri giác nếu gây tê, điện tim và các dấu hiệu sinh tồn khác, nhằm đảm bảo an toàn cho người bệnh.

Bước 3: các bác sĩ sẽ sử dụng một hệ thống gồm ống thông và dây dẫn để chọn vào các mạch máu mục tiêu. Sau đó, tùy theo tổn thương ở mạch máu đích mà các bác sĩ sẽ sử dụng các dụng cụ khác nhau để can thiệp cho người bệnh.

Ví dụ, đối bệnh nhân đột quỵ cấp do tắc động mạch lớn, các bác sĩ sẽ dùng ống hút có lòng lớn để hút huyết khối hoặc dùng stent lấy huyết khối,…  Thời gian chụp DSA mạch máu não có thể từ 30 – 180 phút tùy theo từng kỹ thuật hoặc độ khó của tổn thương. Tuy nhiên, trong một số trường hợp đặc biệt, thời gian thực hiện thủ thuật có thể kéo dài hơn dự kiến.

5. Người bệnh sẽ phải nằm bao lâu sau phẫu thuật?

Sau khi thực hiện thủ thuật, người bệnh sẽ được chuyển đến phòng hồi tỉnh trong những trường hợp chụp và can thiệp chương trình. Bệnh nhân sẽ được theo dõi tình trạng sức khỏe, tri giác và các dấu hiệu sinh tồn khác.

– Ít nhất: 2 giờ trong trường hợp gây tê và chụp chẩn đoán

– Ít nhất: 2 – 6 giờ trong trường hợp gây mê và can thiệp.

Tại đây, bác sĩ và điều dưỡng sẽ theo dõi cho đến khi người bệnh tỉnh lại; tình trạng sức khỏe và các dấu hiệu sinh tồn ổn định…

Đối vối những tình huống can thiệp cấp cứu, người bệnh sẽ được chuyển đến khu hồi sức tích cực – nơi được trang bị hệ thống máy, trang thiết bị theo dõi và hỗ trợ đặc biệt dành cho người bệnh nặng được bác sĩ chỉ định hỗ trợ hô hấp, chăm sóc đặc biệt, theo dõi và đánh giá tình trạng sức khỏe bệnh nhân liên tục.

Những bất thường có thể xuất hiện sau khi chụp hoặc can thiệp DSA bao gồm: phản ứng với thuốc cản quang, khả năng đào thải thuốc, sinh hiệu, tri giác thay đổi sau thủ thuật. Giai đoạn này, người bệnh sẽ được nhân viên y tế chăm sóc hoàn toàn.

Thời gian ra viện: can thiệp từ 2 – 7 ngày hoặc nhiều hơn 7 ngày, điều này tùy thuộc vào bệnh lý nền của người bệnh.

6. DSA mạch não gây đau đớn?

Đây là thủ thuật ít xâm lấn và được gây tê tại chỗ, chính vì vậy, người bệnh sẽ không quá đau đớn khi thực hiện. Trong một số trường hợp cần thiết, bệnh nhân sẽ được gây mê để đảm bảo an toàn thủ thuật.

7. DSA mạch não có an toàn không?

Khi can thiệp DSA, người bệnh gần như hoàn toàn tỉnh táo, vì vậy, đây được xem là một thủ thuật an toàn, tuy nhiên, trong y khoa, không có thủ thuật nào là an toàn tuyệt đối 100%, vì thế, bệnh nhân vẫn có nguy cơ gặp rủi ro và biến chứng sau can thiệp nhưng con số này là rất nhỏ.

Trước can thiệp, người bệnh và thân nhân người bệnh sẽ được bác sĩ giải thích chi tiết về tình trạng sức khỏe, bệnh lý, hướng điều trị, những rủi ro và tai biến – biến chứng có thể gặp sau can thiệp, cũng như giải thích kết quả ngay sau khi thực hiện xong thủ thuật.

Xem thêm: Can thiệp DSA tầm soát được bệnh lý mạch máu gì, ưu điểm ra sao?

8. Người bệnh có cần phải can thiệp DSA ngay sau khi có chỉ định chụp DSA?

Trong các trường hợp cấp cứu các bác sĩ sẽ can thiệp ngay sau khi chụp DSA đối với những tổn thương như: đột quỵ thiếu máu não cấp do tắc động mạch lớn, xuất huyết dưới nhện do vỡ phình động mạch não, xuất huyết não do vỡ dị dạng động mạch – tĩnh mạch não; còn đối với những tổn thương phức tạp cần hội chẩn với các chuyên khoa khác như phẫu thuật thần kinh, tim mạch thì có thể can thiệp sau.

Đối với những trường hợp chụp DSA chương trình, những tổn thương đã thấy rõ trên các phương tiện chẩn đoán hình ảnh khác như cộng hưởng từ hoặc cắt lớp vi tính và bệnh nhân đã được chuẩn bị trước (dùng các loại thuốc cần thiết cho thủ thuật can thiệp) thì sẽ được can thiệp ngay sau khi kết thúc chụp DSA, những trường hợp còn lại sẽ được can thiệp sau.

9. Sau can thiệp DSA người bệnh cần làm gì?

Sau khi can thiệp DSA

Hầu hết các thủ thuật chụp và can thiệp mạch máu não sẽ đi từ đường động mạch đùi nên sau can thiệp bệnh nhân cần bất động chân bên đặt kim trong vòng 6 giờ; sau 12 giờ có thể ngồi dậy; sau 24 giờ có thể đi lại và sinh hoạt bình thường.

Đối với những trường hợp can thiệp đặt stent như: stent trong sọ, stent ngoài sọ, stent đổi hướng dòng chảy, stent hỗ trợ vòng xoắn kim loại thì người bệnh cần sử dụng thuốc kháng kết tập tiểu cầu (Duoplavin hay Plavix 75 mg + Aspirin 81 mg) theo hướng dẫn của bác sĩ trong vòng 3 tháng, sau đó sử dụng Plavix 75 mg hoặc Aspirin 81 mg trong vòng 1 năm. Người bệnh nên bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, ăn uống ít dầu mỡ, ăn nhiều rau củ, kiểm soát tốt mỡ máu; đường huyết và huyết áp.

Những bệnh nhân có can thiệp cần theo dõi tình trạng sức khỏe, vận động tay chân, theo dõi thức sau khi xuất viện và tái khám định kỳ theo chỉ định của bác sĩ.

Những bệnh nhân sau can thiệp sẽ được chỉ định chụp DSA mạch máu não kiểm tra lại sau 1 năm.

10. Những bệnh lý nào được điều trị qua DSA?

– Cấp cứu can thiệp lấy huyết khối động mạch não trong đột quỵ thiếu máu não cấp do tắc động mạch lớn

– Chẩn đoán và điều trị phình động mạch não đã vỡ và chưa vỡ

– Chẩn đoán và điều trị các bệnh lý dị dạng động – tĩnh não, các tổn thương thông động – tĩnh mạch trong và ngoài sọ

– Chẩn đoán và can thiệp nong – đặt stent đối với các tổn thương hẹp động mạch trong và ngoài sọ

– Can thiệp gây tắc điều trị và hỗ trợ điều trị đối với các u giàu mạch máu cả trong và ngoài sọ và các u máu phức tạp

– Chẩn đoán và can thiệp điều trị các bệnh lý dị dạng mạch máu tủy – cột sống

– Đổ xi măng cột sống điều trị xẹp đốt sống do loãng xương

Ngoài ra, can thiệp DSA còn được ứng dụng trong can thiệp tim mạch và can thiệp mạch máu tạng – ngoại biên

11. Muốn chụp DSA thì phải liên hệ đâu?

Chi phí chụp DSA là khá cao, chính vì vậy, không phải bệnh lý nào hoặc bất kỳ ai cũng cần chụp DSA. Hiện nay, để tầm soát sức khỏe các bệnh lý liên quan đến đột quỵ, bệnh mạch máu não,… có thể sử dụng phương pháp không xâm lấn như chụp cộng hưởng từ, chụp cắt lớp vi tính. Nếu có những bất thường hoặc cần đánh giá chuyên sâu hơn, khi đó bác sĩ chuyên khoa mới chỉ định cho người bệnh chụp DSA để có hướng xử lý và điều trị đúng đắn.

Tại khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long, bệnh nhân có thể thực hiện chụp và can thiệp mạch máu não tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ. Đây là bệnh viện chuyên khoa sâu, có đầy đủ máy móc thiết bị hiện đại nhất trong điều trị đột quỵ não, nhồi máu cơ tim cấp và các bệnh lý mạch máu khác.

Ngoài hệ thống DSA ARTIS Q trước đó, thì mới đây Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ đã đầu tư thêm hệ thống DSA ARTIS Icono 2 bình diện, tốc độ xử lý nhanh giúp rút ngắn thời gian chẩn đoán và điều trị đột quỵ. Mặc dù việc đầu tư 2 hệ thống DSA là rất tốn kém, nhưng với việc đầu tư này, sẽ giúp cứu được nhiều bệnh nhân hơn, nhất là trong trường hợp có nhiều bệnh nhân đột quỵ đến cùng lúc.

Trọng Dy (ghi) – benhdotquy.net

Nguồn: Cẩm Nang sức khỏe Phòng chống Đột quỵ – Chủ biên: TS.BS Trần Chí Cường