Cải thiện đau sau đột quỵ bằng cách nào?

1. Đau sau đột quỵ ảnh hưởng thế nào đến bệnh nhân?

Thưa BS, không ít trường hợp bệnh nhân sống sót sau đột quỵ chia sẻ họ thường bị đau. BS có thể cho biết tình trạng này sẽ gây ảnh hưởng như thế nào đến người bệnh ạ?

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng trả lời: Bên cạnh các di chứng về vận động, ngôn ngữ, chức năng nuốt, đau sau đột quỵ cũng là một vấn đề được nhiều bệnh nhân quan tâm. Đau sau đột quỵ gây ảnh hưởng rất nhiều đến quá trình phục hồi, nhất là đối với chức năng vận động.

Bên cạnh đó, vấn đề đau sau đột quỵ còn ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý người bệnh bởi điều này còn kéo theo những khó khăn khi người bệnh di chuyển, ăn uống hay giao tiếp khiến họ khó chịu hay tự ti.

Có thể thấy, đây là một vấn đề khá nghiêm trọng mà người bệnh đột quỵ, cũng như người nhà cần quan tâm tìm hiểu để phát hiện sớm và điều trị kịp thời.

2. Loại đau sau đột quỵ nào là phổ biến nhất?

Có mấy loại đau sau đột quỵ và loại đau nào là phổ biến nhất, thưa BS?

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng trả lời: Trong quá trình điều trị, tôi nhận thấy có 3 loại đau chính ở bệnh nhân sau đột quỵ.

Theo đó, loại đau sau đột quỵ phổ biến nhất là đau thứ cấp sau đột quỵ, thường xảy ra ở vai. Trong một vài trường hợp, đau thứ cấp sau đột quỵ còn xảy ra ở một số khớp.

Các con số thống kê cho thấy, có đến 70% bệnh nhân bị rối loạn sau đột quỵ có biểu hiện đau vai. Đau vai khiến người bệnh không dám vận động, đồng thời không dám để cho người khác chạm vào vai của mình, từ đó dẫn đến tình trạng cứng khớp. Trong khi đó, cứng khớp là lại một trong những vấn đề lớn gây khó khăn đến quá trình phục hồi.

Các nguyên nhân gây đau vai có thể kể đến như:

– Lệch trục khớp do co cứng cơ ở quanh vùng vai.

– Chăm sóc người bệnh sai cách.

– Bán trật khớp vai.

Đau trung ương cũng là một trong những loại đau phổ biến sau đột quỵ. Loại đau này còn được gọi là đau đồi thị vì đa số những bệnh nhân đau kiểu này thường có tổn thương ở vùng đồi thị. Theo đó, cơn đau này thường xảy ra nửa người (đối bên với vùng tổn thương não). Bệnh nhân sẽ có cảm giác giống như bị châm chích, đau buốt hoặc đôi lúc cảm giác giống như bị nước sôi dội vào. Mặc dù di chứng này ít gặp hơn so với đau thứ cấp nhưng nếu người bệnh bị đau trung ương thường thì sẽ gặp nhiều bất lợi trong việc phục hồi.

Một loại đau khác của đau sau đột quỵ là đau phức hợp. Loại đau này có thể do sự liên quan giữa thần kinh bị tổn thương và hệ thống thần kinh, trong đó có cả thần kinh giao cảm. Chính vì vậy, người bệnh gặp tình trạng đau này thường có cảm giác đau rất dữ dội, đau như nước sôi đổ vào hoặc bị buốt như chạm vào nước lạnh. Bên cạnh đó, bệnh nhân có kèm theo rối loạn vận mạch khiến tay bị phù hoặc sưng lên. Cụ thể, mạch giãn ra ở giai đoạn đầu rồi mạch co lại ở giai đoạn sau làm cho các vị trí đau trở nên tím tái. Đây là một loại gây khó chịu rất nhiều cho bệnh nhân nhưng điều đáng mừng là trường hợp này lại khá hiếm gặp.

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng – Nguyên Trưởng khoa Y học cổ truyền Phục hồi chức năng, Bệnh viện Nhân dân 115.

3. Đau sau đột quỵ thường kéo dài bao lâu?

Đau sau đột quỵ thường xảy ra thời điểm nào sau khi bệnh nhân đã điều trị ạ? Những cơn đau này sẽ kéo dài bao lâu và liệu bệnh nhân có tự hết đau không?

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng trả lời: Loại đau phổ biến nhất ở bệnh nhân sau đột quỵ là đau vai. Đây là cơn đau thứ cấp do tổn thương từ vận động gây ra. Để điều trị đau vai sau đột quỵ, các bác sĩ thường chỉ định bệnh nhân áp dụng phương pháp vật lý trị liệu như điện xung, sóng ngắn trị liệu, nhất là tập vận động. Đặc biệt, châm cứu là một biện pháp rất có lợi giúp bệnh nhân giảm đau. Theo đó, nếu được can thiệp tốt, đa số bệnh nhân sẽ hết đau và trở về cuộc sống bình thường, tạo điều kiện để tập vận động phục hồi.

Riêng trường hợp đau trung ương, cơn đau này khá khó chữa. Ngoài việc sử dụng các phương pháp trị liệu như điện xung, sóng ngắn, các bác sĩ thường phải kết hợp các loại thuốc giảm đau thần kinh như thuốc chống trầm cảm, thuốc chống động kinh để điều trị cho bệnh nhân.

Việc điều trị đau phức hợp cũng tương tự như trên. Tuy nhiên, trong những trường hợp nặng, bệnh nhân không thể kiểm soát đau bằng các phương pháp trên, các bác sĩ có thể yêu cầu phẫu thuật diệt hạch giao cảm giúp giảm cơn đau.

Nhìn chung, tất cả loại đau sau đột quỵ đều có thể chữa lành được.

4. Trong Tây y, có những phương pháp điều trị đau sau đột quỵ?

Xin BS cho biết hiện nay, Tây y có những phương pháp nào điều trị đau sau đột quỵ?

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng trả lời: Đau sau đột quỵ rất nhiều loại, trong đó có 3 loại phổ biến nhất là đau thứ cấp, đau trung ương và đau phức hợp.

Theo đó, trong Tây Y, các bác sĩ vẫn thường áp dụng các thuốc giảm đau thông thường, hay còn gọi là non-steroid, để chữa trị tất cả các loại đau cho bệnh nhân sau đột quỵ.

Đối với các trường hợp đặc biệt như đau trung ương hay đau phức hợp, các bác sĩ thường chỉ định cho bệnh nhân sử dụng thuốc chống trầm cảm và thuốc chống động kinh để điều trị phối hợp.

Đối với đau phức hợp, bác sĩ có thể được phong bế thần kinh để giảm đau. Ngoài ra, bác sĩ cũng có thể yêu cầu bệnh nhân phẫu thuật diệt hạch giao cảm để giảm đau. Có thể thấy, do đây là một loại đau rất khó chịu nên các phương điều trị thường mạnh hơn.

5. Y học cổ truyền giúp ích gì trong điều trị đau sau đột quỵ?

Còn y học cổ truyền có những liệu pháp nào giúp ích trong quá trình điều trị đau sau đột quỵ, thưa BS?

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng trả lời: Trong Y học cổ truyền, châm cứu là liệu pháp hữu ích trong việc điều trị giảm đau cho bệnh nhân đột quỵ.

Theo đó, nếu bệnh nhân bị đau trung ương, đau phức hợp, các bác sĩ sẽ chọn phương pháp châm tê. Phương pháp châm tê đem lại hiệu quả cao trong việc điều trị các bệnh nhân đau kiểu này. Ngoài ra, châm tê còn có tác dụng tốt trong điều trị các cơn đau khó chữa như đau dây thần kinh số V, đau sau Zona.

Đối với đau vai sau đột quỵ, các bác sĩ có thể thực hiện châm cứu trực tiếp tại chỗ. Khoa học có một cơ chế gọi là thuyết “cổng kiểm soát”, có nghĩa là kiểm soát dẫn truyền đau lên các trung tâm đau ở tầng trên của hệ thần kinh trung ương, từ đó giúp giảm cơn đau rất ngoạn mục.

6. Có những phương pháp không dùng thuốc nào giúp giảm đau sau đột quỵ?

Nhờ BS chia sẻ biện pháp không dùng thuốc, có thể thực hiện tại nhà để bệnh nhân giảm bớt những cơn đau sau đột quỵ ạ?

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng trả lời: Đối với đau vai sau đột quỵ, các bác sĩ thường khuyến khích bệnh nhân cố gắng phối hợp vận động và tập luyện tại nhà.

Riêng với cải thiện các loại đau khó trị như đau trung ương hay đau phức hợp, đôi khi việc tự điều trị tại nhà sẽ gặp khá nhiều khó khăn. Do đó, các bác sĩ thường khuyên bệnh nhân tập các động tác mang tính chất thư giãn để kiểm soát được cảm xúc và cơn đau.

Đối với đau vai, bác sĩ sẽ hướng dẫn bệnh nhân hoặc người nhà bệnh nhân cách tập luyện phù hợp. Một số trường bệnh nhân không cho người nhà chạm vào vai để hỗ trợ tập luyện vì đau. Lúc này, các bác sĩ sẽ hướng dẫn và khuyên bệnh nhân cố gắng luyện tập vì nếu không vận động, cơn đau sẽ tiếp tục duy trì, gây ảnh hưởng đến khả năng phục hồi.

7. Khó khăn trong điều trị đau sau đột quỵ là gì?

Theo BS, vấn đề điều trị đau sau đột quỵ khó khăn nhất ở điểm nào? BS có thể chia sẻ cách để khắc phục điều này?

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng trả lời: Vấn đề khó khăn trong điều trị đau sau đột quỵ không phải là cơ chế gây ra đau mà là do sự phối hợp của người bệnh và người nhà.

Ngoài ra, một điểm khó khăn khác gây ảnh hưởng đến kết quả phục hồi chính là sự hướng dẫn của nhân viên y tế cho bệnh nhân trong giai đoạn đầu. Cụ thể, trong trường hợp bệnh nhân bị đau vai, nếu không được hướng dẫn kỹ thì quá trình chăm sóc có thể khiến tình trạng tổn thương vai của bệnh nhân nặng nề hơn.

Cuối cùng, việc bệnh nhân không tự tập luyện thêm ở nhà cũng là một điểm khó khăn trong việc cải thiện cơn đau.

Xem thêm >>> Tổn thương tiểu não do đột quỵ: Dấu hiệu, chẩn đoán và cách điều trị

8. Cần lưu ý trong quá trình điều trị sau đột quỵ?

Trong quá trình điều trị đau sau đột quỵ, người bệnh cần lưu ý những gì ạ?

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng trả lời: Đầu tiên, chúng ta nên lưu ý về cách chăm sóc bệnh nhân. Thông thường, khi bệnh nhân vẫn còn nằm viện, chúng tôi cũng cho tập vật lý trị liệu ngay và hướng dẫn cho người nhà cách di chuyển bệnh nhân, chẳng hạn như cách di chuyển từ nằm sang ngồi, từ ngồi sang đứng  hay từ vị trí này sang vị trí kia…

Có thể thấy, để bệnh nhân có thể di chuyển sau đột quỵ, đòi hỏi rất nhiều sự trợ giúp từ phía người thân. Như vậy, nếu bệnh nhân bị đau vai, trong quá trình hỗ trợ bệnh nhân di chuyển, người nhà cần tránh khớp vai, không nên xốc nách bệnh nhân vì có thể dẫn đến tổn thương khớp vai.

Một điều quan trọng khác góp phần phòng ngừa đau vai cho bệnh nhân sau đột quỵ chính là sự phối hợp giữa bệnh nhân, người nhà và bác sĩ.

Những loại đau khác thường xuất hiện do cơ chế tổn thương não nên chúng ta không thể phòng được. Riêng đau thứ cấp, việc phối hợp tốt giữa bệnh nhân, người nhà và bác sĩ có thể giúp để phòng tình trạng này.

Trong trường hợp người bệnh không may bị đau sau đột quỵ, chúng ta cần phối hợp để hỗ trợ tập luyện, di chuyển để giảm đau.

                Trọng Dy (ghi) – Benhdotquy.net