Cách phục hồi trí nhớ sau đột quỵ do di chứng não

1. Nguyên nhân gây mất trí nhớ là gì?

Thưa bác sĩ, mất trí nhớ sau đột quỵ là một biến chứng khó lường mà ai cũng lo sợ. Nhưng đâu là nguyên nhân dẫn đến tình trạng này?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Mỗi vùng trong não bộ sẽ đảm nhiệm chức năng khác nhau. Nếu một phần não bị tổn thương, nó sẽ gây ảnh hưởng đến hoạt động cuộc sống hằng ngày. Như vậy, nếu bộ phận não có liên quan đến trí nhớ bị tổn thương sẽ dẫn đến tình trạng suy giảm trí nhớ ở bệnh nhân.

Tuy nhiên, các vấn đề trí nhớ đôi khi không phải lúc nào cũng do chính trí nhớ của bạn. Hầu hết vấn đề trí nhớ thật sự thường là do các vấn đề khả năng, chú ý. Bởi nếu như bạn không tập trung, chú ý vào một vấn đề gì thì bạn sẽ không nhớ nó sau này.

Vì vậy, nếu bạn gặp vấn đề về trí nhớ, đồng thời bạn từng mắc đột quỵ trước đó, trước tiên bạn kiểm tra lại xem mình có vấn đề tập trung, chú ý trước đó hay không trước khi cho rằng trí nhớ của mình có vấn đề.

2. Mất trí trí sau đột quỵ liên quan đến vùng não nào bị tổn thương?

Mức độ nghiêm trọng của chứng mất trí nhớ sau đột quỵ có tùy thuộc vào mức độ nặng nhẹ của bệnh hay không, hay là liên quan đến vùng não nào bị tổn thương ạ?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Mức độ nặng hay nhẹ của bệnh đột quỵ không liên quan đến tình trạng mất trí nhớ mà nó liên quan đến vùng não bị tổn thương.

Trong đột quỵ não, các bác sĩ thường sẽ phân chia nguyên nhân là do mạch máu lớn hay nhỏ. Mạch máu lớn là các mạch máu nuôi não ví dụ như động mạch cảnh trong, động mạch não giữa. Đây là các động mạch quan trọng nuôi đến 2/3 não. Mạch máu nhỏ là các động mạch xuất phát từ động mạch lớn.

Như vậy, tuỳ theo từng trường hợp, bác sĩ sẽ phân tích nguyên nhân là do mạch máu lớn hay nhỏ.

Một loại đột quỵ liên quan đến mạch máu nhỏ là vùng đồi thị của não. Đây là vùng não rất nhỏ nhưng nếu tổn thương nó sẽ gây mất trí nhớ nặng nề hơn cả đột quỵ nặng (đột quỵ ở mạch máu lớn). Do đó, mức độ đột quỵ nặng hay nhẹ không thể nói lên ảnh hưởng hoặc suy giảm trí nhớ mà tùy thuộc vào vùng não bị tổn thương, vùng nào quan trọng của trí nhớ, bệnh sẽ gây suy giảm trí nhớ sau mắc đột quỵ.

3. Mất trí nhớ nếu điều trị muộn sẽ để lại hậu quả gì?

Mất trí nhớ sau đột quỵ nếu không can thiệp và điều trị sớm sẽ nguy hiểm ra sao đối với người bệnh?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Tình trạng mất trí nhớ có thể gây ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Chẳng hạn như bệnh nhân có thể quên uống thuốc, quên nhận tiền thối lại, đôi khi họ đã làm một việc nhưng lại quên mình đã làm. Như vậy, can thiệp không kịp thời sẽ làm cho bệnh nhân lệ thuộc vào người khác và mất tính độc lập trong sinh hoạt.

4. Mất trí nhớ sau đột quỵ có mấy loại, điều trị như thế nào?

Những loại mất trí nhớ sau đột quỵ là gì và cách điều trị từng loại ra sao?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Trí nhớ được phân thành 2 loại là trí nhớ ngắn hạn và trí nhớ dài hạn.

Trí nhớ ngắn hạn là kho lưu trữ thông tin mới, nó cho phép bạn lưu trữ thông tin tức thì. Ví dụ như khi bạn nhận số điện thoại ai đó bạn sẽ nhớ trong vài giây và bấm số. Trí nhớ gắn hạn này còn gọi là trí nhớ công việc.

Trí nhớ dài hạn sẽ lưu giữ thông tin bạn cần ghi nhớ lại sau này. Ví dụ như các sự kiện hay cảm giác trong quá khứ là trí nhớ dài hạn.

Việc điều trị suy giảm trí nhớ sau đột quỵ không phụ thuộc vào nguyên tắc phân biệt trí nhớ ngắn hạn và dài hạn. Mục đích là giúp bệnh nhân sống chung với vấn đề đó hơn là điều trị bệnh. Có một vài bệnh suy giảm trí nhớ chẳng hạn như Alzheimer, chúng ta có thể điều trị bằng thuốc. Tuy nhiên, Alzheimer là bệnh suy giảm trí nhớ nguyên phát, thuốc chỉ giúp làm chậm lại triệu chứng còn muốn điều trị thì chúng ta phải tập bằng các bài tập phục hồi chức năng trí nhớ. Như vậy, chúng ta chỉ có thể sống chung với tình trạng suy giảm trí nhớ chứ không thể nào giúp trí nhớ phục hồi hoàn toàn như trước được.

5. Điều trị mất trí nhớ sau đột quỵ ở đâu?

Mất trí nhớ sau đột quỵ khi nào bệnh nhân phải điều trị ở bệnh viện hoặc các trung tâm phục hồi và khi nào có thể điều trị, theo dõi tại nhà?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Chúng ta có thể tạm phân loại mức độ nặng của suy giản trí nhớ theo mức độ ảnh hưởng đến chế độ sinh hoạt của người bệnh. Nếu bệnh nhân bị suy giảm trí nhớ gây ảnh hưởng đến một phần nào đó đến các hoạt động hằng ngày nhưng họ vẫn sinh hoạt được thì họ chỉ cần theo dõi tại nhà.

Nếu việc mất trí nhớ khiến người bệnh bị mất khả năng độc lập, phải phụ thuộc vào người khác theo một điều kiện nào đó, chúng ta phải kết hợp điều trị tại nhà và đến bệnh viện để khám để có sự tham vấn của các chuyên gia về sa sút trí tuệ. Từ đó, chúng ta sẽ có bài tập về phục hồi nhận thức để cho việc suy giảm trí nhớ không ảnh hưởng nặng nề đến cuộc sống sinh hoạt của người bệnh.

6. Hậu đột quỵ, điều trị mất trí nhớ cho người có bệnh nền liệu có khác biệt?

Với những người bị mất trí nhớ sau đột quỵ có kèm bệnh lý nền như tiểu đường, huyết áp cao,… thì việc điều trị có khác gì so với người bình thường?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Về cơ bản, điều trị suy giảm trí nhớ ở bệnh nhân có bệnh nền hay không có bệnh nền cũng không có sự khác biệt. Sự khác biệt duy nhất là bên cạnh điều trị chứng mất trí nhớ thì cũng cần phải điều trị bệnh lý nền của mình.

7. Cần lưu ý gì khi chăm sóc người bệnh suy giảm trí nhớ sau đột quỵ?

Việc chăm sóc người bị mất trí nhớ sau đột quỵ là một việc quan trọng giúp hỗ trợ phục hồi các chức năng, giúp người bệnh trở lại với cuộc sống thường ngày. Vậy người chăm sóc cần lưu ý gì về ăn uống cũng như sinh hoạt?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Theo nghiên cứu Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ năm 2017, một chế độ dinh dưỡng lành mạnh cho não bao gồm: trái cây, rau củ và các loại cá giàu omega 3.

Một nghiên cứu trên khoảng 16.000 người Mỹ được công bố vào khoảng 3/2017 ở mục sức khỏe và lão khoa Hoa Kỳ cho thấy, những người có chế độ ăn kiêng gần giống như kết hợp với chế độ ăn Địa Trung Hải là chế độ dinh dưỡng tốt cho não bộ. Về cơ bản, chế độ dinh dưỡng này gồm nhiều rau xanh và các loại hạt, đậu, quả mộng và các loại ngũ cốc nguyên hạt. Chúng ta hạn chế sử dụng các chất béo bão hòa, đạm động vật. Bạn đọc có thể tìm hiểu khẩu phần ăn giống người Địa Trung Hải bởi nó cũng tốt cho não bộ và giúp cho việc cải thiện trí nhớ.

Bên cạnh đó, người bệnh cũng cần hạn chế ăn đồ ngọt, đồ chiên, bơ, phô mai và thịt đỏ. Đây là loại thức ăn cần được lưu ý, đặc biệt là người bị suy giảm trí nhớ đột quỵ.

>>> Xem thêm: Cách khắc phục rối loạn ngôn ngữ ở bệnh nhân đột quỵ

8. Hỗ trợ bệnh nhân đột quỵ cải thiện chứng mất trí nhớ bằng cách nào?

Người thân, gia đình của người bệnh mất trí nhớ sau đột quỵ có thể áp dụng các hình thức trị liệu tại nhà không? Và đó là những phương pháp hay trò chơi gì, tác dụng ra sao?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Các biện pháp trị liệu tại nhà có thể không giúp bệnh nhân khắc phục chứng mất trí nhớ nhưng nó giúp họ sống chung và thích nghi với tình trạng mất trí, nhận ra mình bị suy giảm trí nhớ.

Đầu tiên, chúng ta giúp bệnh nhân ghi lại bằng cách dùng lịch, lịch bàn, nhật ký. Sau đó, chúng ta ghi lại các sự kiện quan trọng với người khác để gợi nhớ cho người bệnh trong lần gặp mặt sau.

Thứ hai, chúng ta có thể hướng dẫn người thân có chứng suy giảm sau đột quỵ sử dụng lời nhắc, ghi vào thời khóa biểu để gợi nhớ thời điểm cho người bệnh. Ví dụ như 17 giờ là thời điểm uống thuốc, chúng ta sẽ ghi chú lại, người bệnh sẽ nhìn vào và ghi nhớ sau đó họ sẽ nhớ lại.

Bên cạnh đó, chúng ta cũng có thể giúp người bệnh chơi các trò chơi về trí nhớ. Nhiều nghiên cứu cho thấy đã có sự cải thiện về trí nhớ khi người bệnh suy giảm trí nhớ khi họ chơi trò chơi. Tuy nhiên, nếu chúng ta sử dụng trò chơi không đúng cách, tránh làm sai lệch. Với các trò chơi và bài tập trị liệu này, chúng ta cần được sự tư vấn từ các chuyên gia, đồng thời tập luyện ở các bệnh viện có đơn vị sa sút trí tuệ.

Ngoài ra, chúng ta có thể dán nhãn lên đồ vật để người bệnh có thể đặt đồ vật đúng vị trí và đúng nguyên tắc. Đây là cách giúp người đột quỵ sống chung với tình trạng suy giảm trí nhớ.

9. Liệu bệnh nhân có thể phục hồi trí nhớ 100%?

Khả năng bệnh nhân khôi phục lại trí nhớ 100% sau đột quỵ có cao không? Và mất nhiều thời gian không, thưa bác sĩ?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Trí nhớ của chúng ta không thể tự cải thiện hay hồi phục qua các bài tập mà chỉ có thể phục hồi được chức năng nhận thức. Như vậy, bệnh nhân không thể khôi phục hoàn toàn trí nhớ như trước đây vì khi bị đột quỵ, các tế bào ở vùng thần kinh chi phối trí nhớ đã bị tổn thương.

Các tế bào thần kinh này rất khó để khôi phục, trí nhớ có thể tự cải thiện trong những ngày hay vài tuần sau đột quỵ nhưng sự cải thiện này rất chậm trong nhiều tháng hay nhiều năm sau đó. Do vậy, bệnh nhân cần thích nghi với nó.

10. Làm sao để giảm thiểu nguy cơ mất trí nhớ khi đột quỵ?

Nếu chẳng may người nhà bị đột quỵ thì chúng ta cần làm gì để giảm thiểu được chứng mất trí nhớ xảy ra?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Mặc dù không thể kiểm soát vùng não bị tổn thương nhưng người bệnh có thể ngăn ngừa sự tái phát bằng cách uống thuốc ngừa đột quỵ, kiểm soát các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường,…

Chỉ khi uống thuốc đầy đủ theo toa thuốc hướng dẫn của bác sĩ, bệnh nhân mới có thể ngăn ngừa đột quỵ xảy ra một lần nữa. Cách ngăn chặn tốt nhất là không cho đột quỵ tái phát.

11. Làm sao để vượt qua nỗi mặc cảm mất trí nhớ sau đột quỵ?

Xin bác sĩ chia sẻ lời khuyên đối người mất trí nhớ sau đột quỵ, cách động viên người bệnh vượt qua nỗi mặc cảm.

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Suy giảm trí nhớ sau đột quỵ là vấn đề được quan tâm trong thời gian gần đây. Nhiều người nghĩ mình bị suy giảm trí nhớ sau đột quỵ nhưng có thể đó không phải đo đột mà đó là sự liên quan đến vấn đề chú ý của mình.

Nếu chuyên gia chẩn đoán bạn bị suy giảm trí nhớ sau đột quỵ, bạn cần kiên trì tập các bài tập nhận thức. Hiện tại, không có phương thuốc và liệu pháp giúp chúng ta khôi phục lại trí nhớ 100%.

Cách bác sĩ tiếp cận là cách giúp bệnh nhân sống chung với bệnh và các bài tập về nhận thức, phục hồi trí nhớ đóng vai trò quan trọng giúp người thân trở về cuộc sống bình thường. Đây là thông điệp tôi muốn nhắn gửi quý đọc giả ngày hôm nay.

Trọng Dy (ghi) – Anh Thi – Benhdotquy.net