Béo phì làm tăng nguy cơ suy tim, đột quỵ

\n

1. Cách xác định thừa cân – béo phì?

\n

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương:

\n

Thường một người trưởng thành khỏe mạnh, dinh dưỡng hợp lý, cân nặng của họ dao động trong giới hạn nhất định. Thừa cân – béo phì là tình trạng cân nặng vượt quá ngưỡng phù hợp với chiều cao hiện tại. Thừa cân béo phì được xem là bệnh, với đặc trưng là sự dư thừa quá mức lượng mỡ trong cơ thể và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe.

\n

Hiện nay, Tổ chức y tế thế giới thường dùng chỉ số khối cơ thể (Body Mass Index – BMI) để nhận định tình trạng thiếu cân hay thừa cân – béo phì. Chỉ số khối cơ thể (BMI) sẽ được tính theo công thức: trọng lượng cơ thể của 1 người (tính bằng kg) chia cho bình phương chiều cao (tính bằng mét). Chỉ số BMI mô tả mối liên quan giữa trọng lượng cơ thể với chiều cao nên sẽ liên quan chặt chẽ đến tổng số lượng mỡ phân bố trong cơ thể ở người trưởng thành.

\n

Hội nghiên cứu Béo phì quốc tế đã kết hợp với Viện nghiên cứu Đái tháo đường quốc tế, cơ quan khu vực Thái Bình Dương của WHO đã đưa ra khuyến nghị về chỉ số BMI đối với những người thừa cân và béo phì ở Đông Nam Á(trong đó có Việt Nam) như sau:

\n

– Thừa cân (tiền béo phì): 23 ≤ BMI < 24,9

\n

– Béo phì mức I: 25 < BMI < 29,9

\n

– Béo phì mức II: BMI ≥ 30,0

\n

Việc phân phối lượng mỡ dư thừa có ý nghĩa rất lớn đối với nguy cơ bệnh tật. Mỡ tích tụ ở vùng bụng thường nguy hiểm hơn so với tích tụ ở những khu vực ngoại vi. Do vậy ngoài việc theo dõi giá trị BMI chúng ta cần phải xem xét thêm các yếu tố như tỷ số vòng bụng/vòng mông.Mức giá trị nguy hiểm đối với từng giới như sau: 0,9 đối với nam và 0,8 đối với nữ.

\n

2. Béo phì thường do những nguyên nhân nào gây ra?

\n

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương:

\n

Nguyên nhân gây ra thừa cân béo phì là do:

\n

– Sự mất cân bằng giữa năng lượng ăn vào và năng lượng tiêu hao. Khẩu phần năng lượng ăn vào vượt quá nhu cầu năng lượng của cơ thể, do đó năng lượng bị dư thừa và được chuyển thành mỡ tích lũy trong các cơ quan, tổ chức

\n

– Yếu tố di truyền: Có những người mang một số gen trong các nhóm gen thuận lợi cho việc thúc đẩy thừa cân – béo phì, như nhóm gen kích thích sự ngon miệng, nhóm gen liên quan đến tiêu hao năng lượng, nhóm gen điều hoà chuyển hoá, nhóm gen liên quan đến sự biệt hoá và phát triển tế bào mỡ. Trong gia đình nếu cha hoặc mẹ hoặc thậm chí là cả hai đều béo phì thì nguy cơ con cái bị thừa cân sẽ rất cao. Những người bị thừa cân béo phì do yếu tố di truyền có tốc độ trao đổi chất chậm chạp, khó cải thiện.

\n

– Suy giáp: là tình trạng tuyến giáp không sản xuất đủ các hormone cần thiết cho cơ thể. Sự thiếu hụt hormone giáp làm cho quá trình trao đổi chất bị chậm lại, đồng nghĩa với lượng chất béo không được đốt cháy, là nguyên nhân gây tăng cân.

\n

– Thiếu ngủ: Theo nghiên cứu nếu bạn thường xuyên thiếu ngủ 30 phút mỗi ngày sẽ làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì lên đến 17%. Khi bạn không ngủ đủ, lượng hormone liên quan đến stress sẽ tăng lên khiến bạn thường xuyên cảm thấy đói, thèm đồ ăn có nhiều đường. Lâu dần sẽ dẫn đến sự thèm ăn mất kiểm soát, là nguyên nhân gây thừa cân, béo phì.

\n

Người có nguy cơ cao bị thừa cân béo phì bao gồm:

\n

– Người có thói quen dùng thức ăn nhanh, thức ăn giàu năng lượng, ăn nhiều chất béo, ăn nhiều đồ chiên, rán, ăn ít rau, uống nhiều nước ngọt, bia rượu…

\n

– Người sống thụ động, tuổi trung niên, phụ nữ sau sinh, trong gia đình có nhiều người bị béo phì, dân cư đô thị.

\n

– Môi trường làm việc văn phòng, ít vận động hoặc lười tập luyện cũng là nguyên nhân của béo phì.

\n

– Những người hoạt động thể lực thường ăn thức ăn giàu năng lượng, khi họ thay đổi lối sống, hoạt động giảm đi nhưng vẫn giữ thói quen ăn nhiều cho nên bị béo phì…

\n

\n

3. Béo phì ảnh hưởng đến sức khỏe ra sao?

\n

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương:

\n

Béo phì đem đến rất nhiều điều tiêu cực cho sức khỏe thể chất lẫn tinh thần:

\n

– Tác động tâm lý từ ngoại hình quá khổ

\n

Thừa cân béo phì khiến cơ thể trở nên quá khổ, vì vậy nó gây ra cảm giác tự ti, căng thẳng cho bản thân người thừa cân hay béo phì. Người thừa cân béo phì thường mất tự tin trong giao tiếp, ngại giao tiếp và xuất hiện trước đám đông kèm theo tình trạng căng thẳng, kém linh hoạt trong cuộc sống hàng ngày… dẫn đến làm giảm sút hiệu quả công việc.

\n

– Bệnh xương khớp

\n

Người thừa cân béo phì dễ bị thoái hóa khớp, loãng xương, đau nhức triền miên do áp lực từ trọng lượng cơ thể gây lên xương khớp. Khớp gối, cột sống tổn thương sớm nhất. Người thừa cân béo phì dễ mắc bệnh gout.

\n

– Bệnh lý tim mạch

\n

Người thừa cân béo phì thường đi kèm với bệnh rối loạn lipid máu hay thường gọi là bệnh mỡ trong máu hoặc cholesterol cao. Khi cholesterol cao gây xơ vữa mạch máu, tăng huyết áp, đột quỵ, nhồi máu cơ tim. Mặt khác, ở người thừa cân béo phì thì tim phải thường xuyên làm việc nhiều hơn để bơm máu đi nuôi cơ thể và lâu dài gây quá tải cho tim do đó ở người béo phì dễ mắc các bệnh về tim mạch. Hiện nay, tỷ lệ tử vong do bệnh tim mạch đang đứng đầu trong các nguyên nhân, trong đó rất nhiều trường hợp là biến chứng của bệnh béo phì.

\n

– Bệnh tiểu đường

\n

Bệnh thừa cân béo phì có liên quan mật thiết với bệnh tiểu đường type 2 do gây đề kháng insulin (hormon điều hòa đường huyết và đưa nhanh glucose vào tế bào để sử dụng) nên là nguyên nhân trực tiếp gây ra đái tháo đường týp 2 ở người béo phì.

\n

– Bệnh lý đường tiêu hóa

\n

Nguyên nhân do thừa cân béo phì làm cho lượng mỡ dư bám vào các quai ruột gây táo bón, dễ sinh ra bệnh trĩ. Sự ứ đọng phân và các chất thải độc hại sinh ra trong quá trình chuyển hóa dễ sinh bệnh ung thư đại tràng. Lượng mỡ dư tích tụ ở gan gây bệnh gan nhiễm mỡ nếu không điều trị kịp thời có thể dẫn đến bệnh viêm gan nhiễm mỡ, xơ gan và thậm chí là ung thư gan… Rối loạn chuyển hóa mỡ cũng sinh ra sỏi mật.

\n

– Suy giảm trí nhớ

\n

Trẻ thừa cân béo phì thường có chỉ số thông minh thấp hơn trẻ có cân nặng bình thường. Người lớn bị béo phì có nguy cơ bị Alzheimer cao hơn so với người bình thường.

\n

– Bệnh lý đường hô hấp

\n

Sự tích tụ quá nhiều mỡ ở lồng ngực, cơ hoành và ổ bụng sẽ gây nên hiện tượng khó thở cho bệnh nhân. Trong trường hợp béo phì nặng, tình trạng khó thở có thể gây nên hội chứng Pickwick với những đợt ngưng thở vào ban đêm có thể đưa đến tử vong. Bên cạnh đó, hoạt động của cơ hoành, khí phế quản của người béo phì thường hạn chế do “mỡ bám”, người béo phì thường bị rối loạn nhịp thở, ngáy, ngưng thở khi ngủ, béo phì càng nặng rối loạn nhịp thở càng nhiều.

\n

– Rối loạn nội tiết do thừa cân béo phì

\n

Phụ nữ béo phì thường dễ bị rối loạn kinh nguyệt, buồng trứng đa nang, khó có thai, nguy cơ vô sinh cao. Nếu có thai nguy cơ đẻ khó, con dễ bị rối loạn chuyển hóa. Nam giới béo phì thường yếu sinh lý, nguy cơ vô sinh.

\n

– Béo phì và nguy cơ ung thư

\n

Người thừa cân béo phì đều mắc chứng cholesterol trong máu cao và insulin trong máu cao, khiến lượng cholesterol trong tế bào miễn dịch tăng cao, giảm khả năng diệt tế bào ung thư của hệ miễn dịch trong cơ thể. Một số nghiên cứu cho thấy sự liên quan giữa béo phì và ung thư như: ung thư thực quản, ung thư trực tràng, ung thư vú, ung thư tử cung, ung thư gan mật và ung thư tuyến tiền liệt.

\n

>>> Xem thêm: Người thừa cân béo phì nên lưu ý gì để phòng ngừa đột quỵ?

\n

4. Suy tim và đột quỵ là gì?

\n

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương:

\n

Suy tim là hậu quả của những tổn thương thực thể hay rối loạn chức năng của quả tim dẫn đến tình trạng tim suy giảm chức năng, không thể bơm máu để cung cấp đủ máu đi nuôi các cơ quan trong cơ thể cũng như tiếp nhận máu từ các cơ quan trở về tim.

\n

Suy tim là con đường chung cuối cùng của các bệnh tim mạch như bệnh mạch vành, tăng huyết áp, hẹp hở van tim…Tuy nhiên, suy tim còn có thể là hậu quả của thuốc điều trị bệnh hoặc do những bệnh lý khác như: Bệnh lý liên quan đến đường hô hấp, bệnh lý về tuyến giáp… Trong đó, nguyên nhân gây suy tim hay gặp nhất là tăng huyết áp, bệnh lý van tim, bệnh cơ tim, bệnh động mạch vành làm suy yếu chức năng tim theo thời gian.

\n

Đột quỵ, còn gọi là tai biến mạch máu não, là tình trạng xảy ra do tắc nghẽn dòng máu nuôi lên não do huyết khối chèn ép cản trở mạch máu hoặc do rò, vỡ mạch máu gây xuất huyết.

\n

5. Béo phì làm tăng nguy cơ suy tim, đột quỵ như thế nào?

\n

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương:

\n

Bệnh béo phì và tim mạch có mối liên hệ rất mật thiết. Cụ thể như sau:

\n

– Béo phì làm tăng nguy cơ suy tim thông qua nhiều cơ chế

\n

Béo phì liên quan đến việc tăng nguy cơ mắc các bệnh chuyển hóa và bệnh tim mạch. Sự gia tăng quá mức các chất béo trong cơ thể làm giãn rộng tâm nhĩ, tâm thất và xơ vữa động mạch, chúng góp phần trực tiếp gây ra bệnh tim mạch. Hơn nữa, béo phì còn gián tiếp gây ra các bệnh tim mạch thông qua việc thúc đẩy chứng ngưng thở khi ngủ, bệnh huyết khối, khởi phát hoặc làm xấu đi các bệnh về chuyển hóa (bao gồm rối loạn lipid máu, đái tháo đường, tăng huyết áp và hội chứng chuyển hóa) là các yếu tố nguy cơ chính của tim mạch.

\n

Béo phì thúc đẩy nguy cơ viêm hệ thống, và ngược lại tình trạng viêm có thể thúc đẩy quá trình tạo mỡ cho cơ thể. Tình trạng viêm hệ thống mãn tính, cùng với sự tích tụ của mô mỡ hạ vị thường được tìm thấy ở những người bị bệnh béo phì. Điều này làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch, trong đó các lipoprotein xấu LDL-C, thúc đẩy và hình thành nên các mảng bám. Khi các mảng bám trên thành mạch bị vỡ ra sẽ dẫn tới hình thành nên các cục huyết khối đưa tới nhồi máu cơ tim, đột quỵ não.

\n

Khi cơ thể bị béo phì sẽ khiến tim của bạn phải hoạt động nhiều hơn và căng thẳng hơn. Nếu tình trạng này tiếp diễn trong một khoảng thời gian dài có thể dẫn tới suy tim. Những bệnh lý do béo phì gây ra như tăng huyết áp, thiếu máu cơ tim, loạn nhịp tim…theo thời gian cũng sẽ dẫn tới suy tim.

\n

– Béo phì làm tăng nguy cơ đột quỵ

\n

Theo Hiệp hội tim mạch Hoa Kỳ cho biết, những người bị béo phì thường có nguy cơ cao bị đột quỵ. Điều này bắt nguồn từ sự phát triển của chứng xơ vữa động mạch, tăng huyết áp và rung nhĩ do béo phì.

\n

6. Người béo phì nhưng không bị tiểu đường, huyết áp và cholesterol cao,… nguy cơ suy tim, đột quỵ sẽ thấp?

\n

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương:

\n

Bản thân béo phì đã được tính là 1 bệnh lý, thì không thể nói là “khỏe mạnh” được. Những người béo phì luôn tồn tại ít nhất 2 bệnh lý thường gặp nhất trong số các bệnh lý do béo phì gây ra, đó là rối loạn lipid máu và gan nhiễm mỡ…

\n

Dù cho chưa phát triển tăng huyết áp, đái tháo đường nhưng chứng xơ vữa mạch máu đã và đang âm thầm diễn ra trong hệ thống mạch máu của người béo phì, tim vẫn đã và đang làm việc nhiều hơn bình thường và do đó, nguy cơ suy tim, nguy cơ đột quỵ tim và đột quỵ não luôn tồn tại.

\n

\nBéo bụng ở nam giới có khả năng đến bệnh lý tim mạch cao 

\n

7. Nguy cơ bị bệnh tim, đột quỵ giữa nam và nữ béo phì có khác nhau?

\n

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương:

\n

Nam giới bị béo phì có nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, đột quỵ cao hơn nữ giới bị béo phì. Bởi vì bản thân giới nam đã là 1 yếu tố nguy cơ độc lập đối với bệnh lý tim mạch và đột quỵ.

\n

Mặt khác, đối với nam giới, mỡ thừa thường tập trung ở bụng (gọi là bụng bia) trong khi đối với nữ giới, mỡ thừa thường được tích lũy nhiều ở vùng mông và đùi (hình quả lê). Béo bụng có nguy cơ dẫn đến bệnh lý tim mạch cao hơn béo ngoại vi.

\n

8. Người bị béo phì có nên tầm soát tim mạch, đột quỵ không? 

\n

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương:

\n

Bởi vì người béo phì có nguy cơ cao mắc bệnh lý tim mạch và đột quỵ, do đó nên khám tầm soát tim mạch và đột quỵ tốt hơn là khám sức khỏe định kỳ. Vì khám sức khỏe định kỳ có thể thiếu 1 số xét nghiệm để đánh giá sâu hơn nguy cơ bệnh tim mạch và đột quỵ (ví dụ như stress test, siêu âm khảo sát xơ vữa động mạch ngoài sọ…).

\n

>>> Xem thêm: Người thừa cân béo phì khi nào cần tầm soát đột quỵ?

\n

9. Người thừa cân béo phì, làm sao để không tăng nguy cơ tim mạch?

\n

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương:

\n

Nếu không may mắc phải tình trạng thừa cân béo phì thì bạn cũng không nên quá lo lắng. Để làm giảm nguy cơ mắc các bệnh về tim mạch do béo phì gây ra, bạn nên thực hiện theo những phương pháp sau đây:

\n

– Giảm cân: Đây là bước đầu tiên cũng là bước quan trọng nhất trong cuộc hành trình chống lại béo phì và các bệnh về tim mạch. Bạn sẽ cảm nhận được rõ những thay đổi của cơ thể khi giảm được ít nhất là 5kg. Huyết áp, mức đường huyết, cholesterol và các nhân tố gây viêm khác cũng bắt đầu giảm xuống.

\n

Điều quan trọng là bạn cần phải tuân thủ nghiêm ngặt một chế độ ăn kiêng hợp lý đã được bác sĩ hướng dẫn cụ thể, chẳng hạn như ăn nhiều rau xanh và hoa quả tươi, bổ sung các loại ngũ cốc nguyên hạt hoặc các loại thực phẩm từ cá, thịt, các loại đậu, quả óc chó, sữa ít béo,… Đặc biệt, người bệnh cũng nên hạn chế ăn nhiều đồ ngọt, thực phẩm có chứa lượng đường cao hoặc các món chiên rán, đã qua chế biến.

\n

– Hạn chế uống bia, rượu: Rượu bia đều là những chất kích thích, không những gây hại tới sức khỏe tổng thể mà còn làm tăng nguy cơ bị béo phì và mắc các bệnh tim mạch. Vì vậy, nếu bạn là người có thói quen uống rượu, bia; tốt nhất bạn nên hạn chế chúng.

\n

– Thường xuyên tập thể dục: Bạn nên dành ra ít nhất khoảng 30-60 phút mỗi ngày để thực hiện những bài tập thể dục phù hợp với tình trạng sức khỏe của mình. Những bài tập này bao gồm chạy bộ, bơi, đạp xe, aerobic …Chúng đặc biệt hiệu quả trong việc đốt cháy lượng mỡ thừa của cơ thể, tăng khối lượng cơ bắp, giúp bạn lấy lại một vóc dáng cân đối và bảo vệ trái tim luôn khỏe mạnh.

\n

– Không tiếp xúc với khói thuốc lá.

\n

10. Bác sĩ hướng dẫn cách phòng tránh béo phì

\n

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương:

\n

Phòng thừa cân béo phì chủ yếu dựa vào dinh dưỡng lành mạnh và lối sống năng động.

\n

– Chế độ ăn lành mạnh: Chế độ ăn đã được chứng minh là nguyên nhân gây nên béo phì vì vậy bạn cần giảm lượng chất béo chứa nhiều acid no như mỡ động vật, bơ, dầu dừa, phô mai;  giảm chất béo chứa nhiều cholesterol như nội tạng động vật, lòng đỏ trứng trong chế độ ăn của mình. Hạn chế ăn những đồ ăn nhanh, đồ ngọt….Tránh ăn mặn, ăn muộn, ăn những thực phẩm ít calo, như trái cây, rau xanh và ngũ cốc.

\n

Luôn kiểm soát hành vi ăn uống. Việc ăn uống hợp lí sẽ giúp cơ thể không thèm ăn. Bỏ thói quen vừa ăn vừa đọc hay xem tivi… vì dễ mất kiểm soát thành ăn quá nhiều. Nên ngừng ăn ngay khi không đói. Tập thói quen ăn chậm, nhai kỹ sẽ hạn chế được lượng ăn vào.

\n

Thực hiện lối sống lành mạnh, lối sống năng động giúp tiêu hao năng lượng, vận động để “đốt” lượng mỡ dư thừa giúp cơ thể săn chắc, khỏe mạnh và phòng thừa cân béo phì. Hoạt động thể lực giúp cho hệ xương, hệ hô hấp, hệ tuần hoàn khỏe mạnh, ngoài ra còn giúp phòng chống thừa cân béo phì. Hạn chế thói quen ít vận động, khuyến khích mọi người tăng cường hoạt động thể lực, đặc biệt là trẻ em cần hạn chế thời gian không vận động như ngồi xem ti vi, chơi điện tử, máy tính, điện thoại.

\n

Hoạt động thể lực và tập luyện thế nào để tiêu hao nhiều năng lượng từ nguồn mỡ dự trữ là yếu tố cốt lõi. Để kiểm soát cân nặng cần tập luyện với cường độ thấp và thời gian vận động kéo dài. Hoạt động thể lực và tập luyện ít nhất phải từ 60 phút mỗi ngày, càng đa dạng các thể loại hoạt động hoặc các môn thể thao càng tốt, đồng thời tập luyện đều đặn, thường xuyên và lâu dài thì tác động càng lớn.Hoạt động thể lực, thể dục đúng cách để phòng thừa cân béo phì đòi hỏi sự kiên trì, đúng phương pháp, đúng liều lượng và thời gian phù hợp. Tùy theo từng lứa tuổi, sở thích và sức khỏe mà lựa chọn các hoạt động thể lực sao cho phù hợp.

\n

– Theo dõi cân nặng thường xuyên: Theo dõi cân nặng thường xuyên giúp phát hiện tăng trọng lượng nhỏ trước khi chúng trở thành vấn đề lớn.

\n

– Ngủ đủ giấc: Theo các nhà nghiên cửu thì ngủ thêm 1 tiếng mỗi đêm sẽ giúp giảm tới 6kg mỗi năm. Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy ngủ quá ít lại làm cảm giác thèm ăn tăng lên và làm cơ thể không thể kiềm chế khi lên cơn đói.

\n

– Giảm stress và nói không với khói thuốc lá.

\n

Benhdotquy.net