Ai nhất định phải tầm soát đột quỵ?

Đột quỵ là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ 3 sau tim mạch và ung thư. Đột quỵ có thể xảy ra ở bất kỳ thời điểm nào, với bất kỳ ai. Vì vậy tầm soát sớm, nhất là những người có nguy cơ cao mắc đột quỵ là rất quan trọng.

09-02-2022 11:20
Theo dõi trên |

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi TS.BS Trần Chí Cường – Giám đốc Bệnh viện Đột quỵ Tim mạch Cần Thơ, Chủ tịch Liên chi Hội Can thiệp thần kinh TPHCM.

Theo TS.BS Trần Chí Cường, nếu tầm soát đột quỵ sớm, người bệnh đã có thể “khước từ” tử thần (Ảnh: AloBacsi)

Đột quỵ là gì?

Đột quỵ là một căn bệnh ảnh hưởng đến các động mạch dẫn đến và trong não. Đây là nguyên nhân số 5 gây tử vong và là nguyên nhân gây tàn tật hàng đầu ở Hoa Kỳ.

Tai biến mạch máu não xảy ra khi một mạch máu vận chuyển oxy và chất dinh dưỡng đến não bị tắc nghẽn do cục máu đông hoặc vỡ. Khi điều đó xảy ra, một phần của não không thể nhận được máu và oxy mà nó cần nên các tế bào não sẽ chết.

Các loại đột quỵ là gì?

Đột quỵ có thể do cục máu đông cản trở dòng chảy của máu lên não (được gọi là đột quỵ do thiếu máu cục bộ) hoặc do mạch máu bị vỡ và ngăn dòng máu đến não (được gọi là đột quỵ do xuất huyết). TIA (cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua) hay “đột quỵ nhỏ”, là do cục máu đông tạm thời gây ra.

Ai nên tầm soát đột quỵ?

Theo TS.BS Trần Chí Cường, đối tượng đầu tiên cần quan tâm đến tầm soát đột quỵ là những người có dấu hiệu đột quỵ như:

– Đau nửa đầu kéo dài,

– Tê yếu tay chân,

– Nói ngọng thoáng qua

– Xuất hiện những cơn ngất xỉu mất ý thức,

– Co giật tay chân,

– Động kinh,

– Đi tiêu hoặc đi tiểu không tự chủ,

Và sau đó phục hồi trở lại.

Việc tầm soát nói chung sẽ được xếp vào 2 nhóm nguyên nhân: đột quỵ do não và đột quỵ do tim. Nghĩa là tuỳ theo yếu tố nguy cơ của mỗi người bệnh mà chúng ta sẽ tầm soát để kiểm tra xem yếu tố đó có thể khiến chúng ta bị đột quỵ hay không. Theo đó, không phải trường hợp nào cũng tầm soát giống nhau mà sẽ tuỳ thuộc rất nhiều vào các triệu chứng lâm sàng, cơ địa bệnh nhân, bệnh lý nền.

Đối tượng thứ 2 cần tầm soát đột quỵ là những người có nguy cơ cao bị đột quỵ như: huyết áp cao, tiểu đường (đái tháo đường), người hút thuốc lá kéo dài, mỡ máu cao, thừa cân béo phì.

Đối tượng tối quan trọng cần tầm soát đột quỵ chính là những người đã từng bị đột quỵ nhưng chưa chẩn đoán nguyên nhân gây đột quỵ, chẳng hạn như tắc nghẽn mạch máu não, dị dạng mạch máu não, túi phình mạch máu não,… Một số bộ phận người dân thường cho rằng “nếu mình đã bị đột quỵ lần đầu rồi thì không cần phải đi tầm soát nữa”. Tuy nhiên, đây là quan niệm hoàn toàn sai lầm. Trên thực tế, tỷ lệ tử vong do đột quỵ lần 2 rất cao, do đó chúng ta nên tầm soát sau khi bị đột quỵ lần đầu để điều trị dự phòng, tránh tái phát, đây là vấn đề vô cùng quan trọng.

Bên cạnh việc tầm soát, chúng ta sẽ kiểm soát được các yếu tố nguy cơ vì nếu người dân thực hiện tầm soát trọn gói thì sẽ đánh giá được về đường huyết, chức năng gan thận, ion đồ, mỡ máu cao,… Đó là tất cả những yếu tố liên quan đến đột quỵ.

TS.BS Trần Chí Cường nhấn mạnh rằng, không phải tất cả mọi trường hợp đều phải tầm soát đột quỵ trọn gói làm mất nhiều chi phí mà đôi khi chỉ cần khám lâm sàng thì bác sĩ cũng đã biết được bệnh nhân có bị đột quỵ hay không. Giả sử, nếu bệnh nhân mệt khi gắng sức, đau ngực, nặng ngực, hoặc sụp mi, liệt dây thần kinh khu trú thì việc tầm soát đôi khi chỉ đơn thuần là đo điện tim, siêu âm tim thì cũng có thể biết được bệnh nhân có thiếu máu cơ tim nặng hay không. Ngoài ra, một cách đơn giản hơn là bệnh nhân đo huyết áp ngay tại nhà. Chẳng hạn, nếu huyết áp 200 mmHg thì đây cũng là yếu tố nguy cơ có thể dẫn đến đột quỵ.

Các xét nghiệm cận lâm sàng giúp bệnh nhân tầm soát đột quỵ dễ dàng, tiết kiệm

BS Cường cho biết, nhiều người muốn tầm soát đột quỵ nhưng không biết tầm soát như thế nào, ở đâu. Thực tế, người dân có thể tầm soát đột quỵ bằng một số xét nghiệm cận lâm sàng ngay tại các cơ sơ y tế tuyến huyện.

Cụ thể, bằng các thực hiện xét nghiệm máu với giá chỉ khoảng vài trăm nghìn đồng, người dân đã có thể biết được mình có bị tiểu đường hay không qua chỉ số HP1c, giúp đánh giá được phần nào nguy cơ của mình.

Bên cạnh đó, người dân cũng có thể đo điện tim với giá chỉ khoảng vài chục nghìn đồng. Xét nghiệm giúp bạn biết được ngay tim mình có bị loạn nhịp hay không, ngoại trừ một số trường hợp loạn nhịp hiếm gặp phải đeo điện tim 24 giờ bằng máy đặc biệt. Bằng cách đo điện tim thông thường, bác sĩ có thể biết được bệnh nhân có bị loạn nhịp tim, viêm máu cơ tim hay không, thậm chí là nhồi máu cơ tim cấp.

Một loại xét nghiệm cao cấp hơn nhưng giá trung bình cũng chỉ khoảng 300.000 đồng, đó là siêu âm Doppler động mạch cảnh và siêu âm tim. Việc thực hiện các xét nghiệm này giúp bác sĩ đánh giá được bệnh nhân có nguy cơ bị hẹp động mạch cảnh hay không. Hiện, chúng ta hoàn toàn có thể thực hiện loại xét nghiệm này ngay tại các bệnh viện tuyến huyện.

TS.BS Trần Chí Cường cho biết: “Trên thực tế, rất nhiều bệnh nhân đột quỵ do tắc động mạch cảnh mà vị trí tắc thường nằm ở cổ. Theo đó, chỉ cần tốn khoảng 300.000 đồng để siêu âm thì chúng ta có thể phát hiện động mạch cảnh đang bị hẹp nặng ở mức độ trên 80 – 90%, kèm theo những cơn chóng mặt điển hình thì đây chính là nguyên nhân sẽ gây đột quỵ. Nếu chúng ta không theo dõi và điều trị bằng cách nông nội mạch cảnh kịp thời thì bệnh nhân có thể mất vì đột quỵ một cách oan uổng trong khi họ hoàn toàn có thể phòng tránh được chuyện này.”

BS Cường cũng nhấn mạnh rằng, với những trường hợp khó khăn hơn, buộc lòng phải thực hiện những xét nghiệm cận lâm sàng chuyên sâu như chụp mạch vành để đánh giá xem mạch vành có bị hẹp hay không vì sẽ có một số trường hợp siêu âm tim hoặc đo điện tim không phát hiện ra tình trạng thiếu máu cơ tim (thường gọi là thiếu máu cơ tim im lặng).

Bên cạnh đó, với những trường hợp nặng hơn nữa, bệnh nhân phải thực hiện những xét nghiệm cận lâm sàng đặc biệt hơn để tầm soát trên não như chụp cộng hưởng từ hoặc CT mạch máu não. Với những xét nghiệm chuyên sâu này, các bác sĩ có thể tiên lượng được phần lớn các nguyên nhân gây đột quỵ như: vỡ phình mạch máu não hoặc vỡ những dị dạng mạch máu não, những nguyên nhân hoàn toàn có thể tầm soát được.

Hiện nay, với những công nghệ Chụp cộng hưởng từ 3.0 Tesla thế hệ mới, chúng ta hoàn toàn có thể chụp được bất kỳ hệ thống mạch máu nào mà không cần xâm lấn, BS Cường chia sẻ.

Hãy phòng ngừa đột quỵ ngay từ hôm nay!

“Đột quỵ có thể xảy ra ở mọi thời điểm của cuộc đời, với bất kỳ ai. Vấn đề là phải hiểu về đột quỵ, nguy cơ, những triệu chứng sớm để tầm soát. Chung quy, để bảo vệ cơ thể không phải là chuyện tầm soát mà là phải giữ gìn sức khỏe. Không hút thuốc lá, không uống quá nhiều rượu bia… Những người khỏe mạnh bình thường, có lối sống lành mạnh thì xác suất đột quỵ rất thấp. Trong khi cũng có nhiều trường hợp chăm chăm đi tầm soát, kết quả không sao rồi về nhậu nhẹt thả ga, hút thuốc lá nhiều hơn thì vô tình việc tầm soát lại làm hại chính mình”, BS Cường lưu ý.

Trích trong chương trình “Tầm soát đột quỵ – Đột quỵ và những điều cần biết” phát sóng trên VOH Radio.

Anh Thi

Chăm sóc đột quỵ

Dấu hiệu đột quỵ

Tầm soát đột quỵ