Người da đen và người gốc Tây Ban Nha chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi chứng sa sút trí tuệ

Sa sút trí tuệ là sự suy giảm nhận thức mạn tính, toàn bộ, thường không thể hồi phục được. (Ảnh minh hoạ)

Không có khả năng nhớ tên, kể đi kể lại cùng một câu chuyện, có những thay đổi về tính cách hoặc tâm trạng thất thường… là những biểu hiện của chứng sa sút trí tuệ.

Khi dân số già đi, ngày càng có nhiều gia đình phải đối mặt với tình trạng suy nhược này, họ có thể kiệt quệ cả về tình cảm và tài chính và cần sự giám sát chặt chẽ của vợ chồng hoặc con cái đã trưởng thành. Điều đó có thể gây khó khăn cho bất kỳ gia đình nào, nhưng ở Hoa Kỳ, cộng đồng người da đen và gốc Tây Ban Nha bị ảnh hưởng nặng nề nhất.

Jason Resendez, giám đốc điều hành của Trung tâm Sức khỏe Não bộ của UsAgainstAlzheimer ở ​​Washington, cho biết: “Chúng tôi không biết lý do vì sao ngày càng có nhiều bằng chứng chỉ ra sự kết hợp của các yếu tố liên quan đến sức khỏe, chẳng hạn như chênh lệch về bệnh tiểu đường và bệnh tim. Nhưng cũng có các yếu tố xã hội và kinh tế, chẳng hạn như giáo dục, sự cô lập xã hội, hút thuốc, thu nhập thấp và các bất bình đẳng khác.”

Trong khi nguy cơ sa sút trí tuệ ở Hoa Kỳ tương đối ổn định trong hai thập kỷ qua, sự chênh lệch về chủng tộc vẫn ở mức cao, theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí JAMA Neurology. Các dữ liệu khác cho thấy những người trưởng thành da đen, từ 50 tuổi trở đi, có nguy cơ bị chẩn đoán sa sút trí tuệ cao hơn hai đến ba lần so với những người da trắng khác; Người Latinh có nguy cơ cao hơn 1,5 lần.

Nghiên cứu cho thấy nhiều yếu tố nguy cơ có thể được giảm bớt. Trên thực tế, những nỗ lực làm như vậy đang mang lại một số thành công – nhưng đối với người da màu thì ít hơn. Ví dụ, một nghiên cứu năm 2017 trên tạp chí JAMA Neurology cho thấy thuốc giảm cholesterol có thể làm giảm 23% nguy cơ sa sút trí tuệ, nhưng chúng kém hiệu quả hơn đối với người lớn Da đen và Latinh so với những người da trắng.

Theo một báo cáo của Ủy ban Lancet, có thể giảm tới 40% tất cả các trường hợp sa sút trí tuệ bằng cách giảm 12 yếu tố nguy cơ. Chúng bao gồm huyết áp cao, béo phì, hút thuốc, tiểu đường, ít vận động, trầm cảm, khiếm thính, ít học, ô nhiễm không khí, cách ly xã hội, uống quá nhiều rượu và chấn thương sọ não.

Resendez cho biết: “Gần như tất cả những yếu tố này đan xen vào nhau với sự bất bình đẳng trong xã hội. Không phải tất cả chúng ta sinh ra đều có cơ hội như nhau đối với sức khỏe não bộ.”

Ví dụ, người lớn da đen và gốc Tây Ban Nha có nhiều khả năng không kiểm soát được mức huyết áp hơn người lớn da trắng, Tiến sĩ Deborah Levine, phó giáo sư nội khoa và giám đốc chương trình Nghiên cứu Dịch vụ Y tế Nhận thức tại Đại học Michigan cho biết. Người lớn da đen cũng có xu hướng bị cao huyết áp nghiêm trọng hơn và phát triển bệnh này ở độ tuổi sớm hơn so với người da trắng.

Levine đã dẫn đầu một nghiên cứu năm 2020 cho thấy tỷ lệ huyết áp cao tích lũy của người da đen có thể giải thích sự suy giảm nhận thức nhanh hơn của họ so với người lớn da trắng.

Cô cho biết, huyết áp cao cũng làm tăng đáng kể nguy cơ đột quỵ – một nguy cơ cao hơn ở người da đen và gốc Tây Ban Nha so với những người da trắng của họ. Và đột quỵ làm tăng gấp đôi nguy cơ sa sút trí tuệ. Levine dẫn đầu một nghiên cứu khác cho thấy chức năng nhận thức suy giảm nhanh hơn sau một cơn đột quỵ so với những người chưa bị đột quỵ.

Chandra Jackson, một nhà điều tra nghiên cứu của Viện Khoa học Sức khỏe Môi trường, thuộc Viện Y tế Quốc gia, cho biết số liệu thống kê đáng lo ngại về sự chênh lệch sức khỏe này không được giải thích bởi di truyền. Những chênh lệch này là biểu hiện của các hình thức phân biệt chủng tộc cấu trúc trong lịch sử và đương đại.”

Bà nói: “Nhiều năm phân biệt đối xử về nhà ở, giáo dục, việc làm, thu nhập, phúc lợi, tín dụng, truyền thông và tư pháp hình sự đã góp phần làm cho người da màu dễ bị tổn thương hơn với các điều kiện nuôi dưỡng sức khỏe kém.”

Jackson, người đồng thời là điều tra viên hỗ trợ của Viện Y tế thiểu số và Bất bình đẳng Y tế tại NIH cho biết: “Nơi mọi người sống, học tập, làm việc và vui chơi ảnh hưởng đến nguy cơ sa sút trí tuệ. Các nhà nghiên cứu gọi đây là những yếu tố xã hội quyết định sức khỏe.”

Một báo cáo năm ngoái của Viện Đô thị và UsAgainstAlzheimer đã nhấn mạnh vai trò của bất bình đẳng xã hội. Nó so sánh các quận có tỷ lệ mắc bệnh Alzheimer – dạng bệnh mất trí nhớ phổ biến nhất – ở người trưởng thành Da đen và Latino với những người có tỷ lệ thấp nhất. Các hạt có tỷ lệ mắc bệnh Alzheimer cao nhất cũng có tỷ lệ gia đình sống trong nghèo đói cao nhất, ít cơ hội tập thể dục hơn và người dân ít được giáo dục và có bảo hiểm y tế hơn.

Lynn Rosenberg, giáo sư dịch tễ học tại Đại học Boston, cho biết: “Cô là điều tra viên chính cho Nghiên cứu Sức khỏe Phụ nữ Da đen. Nhóm của cô phát hiện những phụ nữ trải qua mức độ phân biệt chủng tộc cao nhất trong cuộc sống hàng ngày của họ được đo lường thấp hơn trong các bài kiểm tra chức năng nhận thức so với những người ít bị phân biệt chủng tộc hơn.”

Các nghiên cứu khác đã chỉ ra rằng căng thẳng hàng ngày làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ.

Jackson nói, loại bỏ sự chênh lệch về chứng sa sút trí tuệ và các nguy cơ sức khỏe khác sẽ đòi hỏi phải giải quyết vấn đề phân biệt chủng tộc cấu trúc ở cấp độ xã hội. Nó cũng có nghĩa là tạo ra các cộng đồng thúc đẩy cuộc sống lành mạnh hơn thông qua khả năng tiếp cận nhiều hơn với sự ổn định kinh tế, thực phẩm lành mạnh, cơ hội hoạt động thể chất và hỗ trợ xã hội tốt hơn cho gia đình và người chăm sóc.

Nhưng nghiên cứu cho thấy cũng có những bước mà các cá nhân có thể thực hiện để cải thiện sức khỏe của não: ngừng hút thuốc, ăn một chế độ ăn lành mạnh hơn, năng động, giảm cân và duy trì huyết áp, cholesterol và lượng đường trong máu tốt.

Resendez cho biết đây là những bước mà mọi người nên thực hiện rất lâu trước khi bước vào năm cuối cấp. “Chúng tôi cần nhắm mục tiêu đến những người ở độ tuổi 30 và 40. Hành động của họ ngày nay ảnh hưởng đến sức khỏe não bộ của họ trong 20 năm kể từ bây giờ.”

Anh Thi