Nội tiết tố là chìa khóa tạo nên sự khác biệt về sức khỏe não bộ giữa nam và nữ

Nội tiết tố là chìa khóa tạo nên sự khác biệt về sức khỏe não bộ giữa nam và nữ

Theo Lisa Mosconi, giám đốc tại Weill Cornell Medicine ở New York, không phải não của nam và nữ được xây dựng khác nhau mà đó là do họ già đi khác nhau.

Phụ nữ chịu gánh nặng của bệnh Alzheimer, một dạng bệnh mất trí nhớ phổ biến nhất, chiếm 2 trong số 3 người được chẩn đoán. Phụ nữ có nguy cơ bị trầm cảm nặng gấp đôi nam giới. Họ có khả năng mắc các rối loạn tự miễn dịch tấn công não cao hơn gấp 3 lần, chẳng hạn như bệnh đa xơ cứng. Bên cạnh đó, họ còn có nguy cơ bị đau nửa đầu cao hơn gấp 4 lần và cũng có nhiều khả năng tử vong vì đột quỵ.

Điều gì dẫn đến sự chênh lệch này? Mosconi cho biết, mặc dù có nhiều yếu tố tác động, nhưng chính các hormone – testosterone ở nam giới và estrogen ở nữ giới – là những chất dẫn dắt bộ não, chúng chịu trách nhiệm trong việc giúp não hoạt động tốt hay không.

Mosconi cho biết: “Chúng ta đã quen với việc nghĩ rằng hormone sinh dục rất quan trọng đối với khả năng sinh sản. Song, hormone cũng đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe não bộ.”

Tiến sĩ Kejal Kantarci, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Sức khỏe Phụ nữ cho biết: “Estradiol – loại estrogen được sản xuất bởi buồng trứng trong những năm sinh sản của phụ nữ, là động lực quan trọng nhất đối với sức khỏe não bộ. Nghiên cứu cho thấy việc tiếp xúc với estradiol lâu hơn có thể cung cấp một số biện pháp bảo vệ cho não.”

Trong một nghiên cứu năm 2020 được công bố trên Brain Communications, tác giả cho thấy những phụ nữ có thời gian sinh sản dài hơn – đo từ khi họ bắt đầu hành kinh đến khi bước vào thời kỳ mãn kinh – được bảo vệ tốt hơn trước các dạng tiến triển của bệnh đa xơ cứng. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng phụ nữ mang thai càng nhiều thì bệnh của cô ấy càng ít tiến triển hơn, điều này cho thấy rằng lượng estrogen trong thai kỳ tăng cường khả năng bảo vệ.

Mặt khác, mất estradiol có thể gây hại cho não. Sự kết thúc của những năm sinh sản ở phụ nữ và sự sụt giảm đi kèm của estradiol gây ra nhiều thay đổi ở não, một số thay đổi trong số đó có thể không trở nên rõ ràng cho đến nhiều thập kỷ sau.

Ví dụ, các nghiên cứu cho thấy bệnh Alzheimer, thường được chẩn đoán ở phụ nữ 70 tuổi, có khả năng bắt đầu phát triển khi cô ấy vẫn ở độ tuổi 50. Nghiên cứu của Mosconi đã tìm thấy bằng chứng rằng các mảng amyloid, các protein liên quan đến sự phát triển của bệnh Alzheimer, đã tích tụ trong não của phụ nữ khi họ chuyển sang thời kỳ mãn kinh, mặc dù phụ nữ không có bằng chứng về sự suy giảm nhận thức ở độ tuổi đó. Các nhà nghiên cứu cũng phát hiện thấy sự co rút trong các trung tâm trí nhớ của não phụ nữ.

Mosconi nói: “Chúng tôi chưa bao giờ khẳng định rằng bệnh Alzheimer là bệnh của tuổi trung niên. Tuy nhiên, đối với phụ nữ, đó là mốc thời gian mà chúng ta cần nghĩ đến.”

Có những dấu hiệu khác mà não bộ đang thay đổi ở tuổi trung niên, khi mất estradiol khiến phụ nữ dễ mắc bệnh hơn, Mosconi nói. Các nghiên cứu đã chỉ ra sự gia tăng lo lắng, trầm cảm, đa xơ cứng và các rối loạn miễn dịch khác trong thời kỳ mãn kinh.

Mosconi đã sử dụng hình ảnh để theo dõi mức năng lượng não. Kết quả cho thấy rằng, nội tiết tố nữ estrogen giảm 20% hoặc hơn trong thời kỳ mãn kinh. Bà nói: “Đàn ông ở cùng độ tuổi không có thay đổi gì, có thể là do họ không bị suy giảm hormone nhanh hoặc sớm như phụ nữ.”

Tuy nhiên, việc có nhiều estrogen không phải lúc nào cũng tốt, Kantarci cho biết. Ngày càng có nhiều nghiên cứu cho thấy rằng vấn đề không chỉ là về lượng estrogen mà còn nằm ở thời điểm phụ nữ thiếu hụt estrogen.

Ví dụ, một bài đánh giá năm 2005 được xuất bản trên tạp chí The Lancet Neurology về các thử nghiệm lâm sàng ở phụ nữ sau mãn kinh từ 65 tuổi trở lên cho thấy những phụ nữ được điều trị bằng hormone, bao gồm cả estrogen, có nguy cơ mắc chứng sa sút trí tuệ và các dạng suy giảm nhận thức khác. Nhưng một nghiên cứu gần đây hơn vào năm 2019 cho thấy việc sử dụng liệu pháp estrogen sớm hơn – trong vòng năm năm đầu tiên của thời kỳ mãn kinh – có thể bảo vệ chống lại sự suy giảm nhận thức. Nó cũng cho thấy những phụ nữ tiếp xúc lâu hơn với estrogen tự nhiên do có nhiều năm sinh sản hơn thì sẽ có chức năng nhận thức tốt hơn sau này trong cuộc sống.

Nghiên cứu của cô ấy đã tìm thấy những phụ nữ được tiêm estradiol ở độ tuổi 50 cho thấy não ít bị co rút hơn trong những năm sau đó. Bà nói: “Phần trước của não, được sử dụng để ra quyết định và chú ý, đã được bảo tồn một cách tương đối. Nó không suy giảm nhiều như ở nhóm dùng giả dược.”

Trong một nghiên cứu đang diễn ra, cô và nhóm của mình sẽ tiếp tục khám phá liệu liệu pháp hormone được đưa ra trong quá trình chuyển sang mãn kinh có liên quan đến bất kỳ tác động nhận thức lâu dài nào hay không.

T.N, theo Heart