Chồng tôi đã bỏ lỡ những dấu hiệu cảnh báo về cơn đột quỵ của anh ấy

Jackie Ashley với chồng Andrew Marr tại một lễ trao giải trước khi anh bị đột quỵ. Ảnh: thepicturelibraryltd.net

Trong cuộc sống bận rộn đôi khi chúng ta sẽ gặp phải một số triệu chứng khá phổ biến như ngất xỉu, chóng mặt, kiệt sức hoặc yếu ớt. Thông thường đó là một sự xáo trộn thoáng qua, do căng thẳng, nhiễm trùng hoặc ngủ không đủ giấc. Nhưng có thể là một sai lầm khủng khiếp, và đôi khi gây tử vong nếu loại bỏ những tình tiết trên. Đôi khi những triệu chứng này là do TIA – một cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua hay còn gọi đột quỵ nhỏ. Nếu không được xử trí nghiêm túc, có nguy cơ xảy ra đột quỵ lớn. Bây giờ tôi biết rất nhiều về TIA, nhưng 2 năm trước lại không biết gì. Đó là khi chồng tôi, phát thanh viên Andrew Marr, có một vài lần “dở khóc dở cười” nhưng nghĩ rằng chúng chẳng có gì nghiêm trọng cả. Vài tháng sau, anh bị một cơn đột quỵ lớn, làm thay đổi cuộc đời, khiến anh ta phải nằm viện 4 tháng; 8 tháng nghỉ việc và thương tật vĩnh viễn. Chúng tôi chỉ nhận ra anh bị TIA khi bác sĩ phẫu thuật của bệnh viện nói với anh rằng việc chụp cắt lớp CT cho thấy hai “sự cố” trước khi anh bị đột quỵ. Lúc đầu, chúng tôi rất bối rối, nhưng sau đó nhận ra rằng các manh mối là có thật. Nhìn lại, TIA rõ ràng nhất ở Andrew xảy ra khi anh đang quay phim cho một loạt phim lịch sử của BBC ở miền bắc Hy Lạp. Anh ấy dậy sớm vào một buổi sáng để thực hiện một công đoạn ghi hình trong một hang động ở Macedonia và điều bất thường nhất đối với anh ấy, đơn giản là không thể nói hết được. Anh ấy nói với tôi rằng miệng anh ấy vừa ngừng hoạt động và anh ấy có cảm giác mệt mỏi vô cùng. Anh ấy được giúp đưa vào xe của đoàn và ngủ lại vào buổi chiều tại một ngôi làng địa phương, sau đó anh ấy cảm thấy khỏe hơn và có thể hoàn thành việc quay phim. Một tháng sau, khi trở lại Vương quốc Anh, một lần nữa, điều đó lại xảy ra và trôi qua khá nhanh nên anh ấy không nghĩ đến nó nữa. Anh ấy chỉ mới 53 tuổi và luôn biết cách giữ sức khỏe của mình bằng cách chạy bộ thường xuyên và đạp xe quanh Công viên Richmond. Giá như chúng tôi nhận ra những gì đang xảy ra, Andrew có thể đã được giúp đỡ trước khi cơn đột quỵ của anh ấy xảy ra. Nhưng anh ấy không hiểu điều đó, và tôi cũng vậy. Thực tế điều đã xảy ra là một cục máu đông nhỏ đang chặn nguồn cung cấp máu lên não. Trong hầu hết các trường hợp TIA, sự tắc nghẽn sẽ nhanh chóng qua đi để nguồn cung cấp máu được phục hồi và người bệnh cảm thấy bình thường trở lại, không có tổn thương vĩnh viễn nào. Thường sẽ khỏi hoàn toàn sau vài giờ. Nhưng đôi khi TIA có thể dẫn đến đột quỵ lớn trong vòng một hoặc hai ngày. Đôi khi nó là dấu hiệu báo trước của một cơn đột quỵ trong những tháng sắp tới, giống như nó đã xảy ra với Andrew. Đó là lý do tại sao tôi đang ủng hộ một chiến dịch mới của Hiệp hội Đột quỵ nhằm mục đích nâng cao nhận thức về những hậu quả thảm khốc có thể xảy ra của TIA. Một cuộc khảo sát gần đây được thực hiện trong số 2.000 thành viên của công chúng cho thấy rất ít nhận thức về TIA, các triệu chứng và ý nghĩa của chúng. Một cuộc khảo sát sau đó với 670 người gần đây đã bị TIA cho thấy hơn một nửa chưa bao giờ nghe nói về TIA hoặc đột quỵ nhỏ và không biết điều gì đang xảy ra với họ. Theo Hiệp hội Đột quỵ, 10.000 ca đột quỵ mỗi năm có thể tránh được nếu tất cả các TIA được điều trị khẩn cấp. Đó là 10.000 người có thể được giải thoát khỏi cái chết hoặc tàn tật và 10.000 gia đình có thể không bị tổn thương do chấn thương. Đột quỵ là nguyên nhân tử vong lớn thứ ba ở Anh, và cũng là nguyên nhân gây tàn tật lớn nhất. Không chỉ công chúng không biết đầy đủ về TIA. Cuộc khảo sát tương tự của Hiệp hội Đột quỵ cho thấy 16% số người không cảm thấy họ được coi trọng khi mô tả các triệu chứng của mình và 25% báo cáo rằng các chuyên gia y tế không nhận ra rằng họ đã bị TIA. Những câu chuyện về chẩn đoán sai bao gồm việc bệnh nhân được cho biết họ bị đau nửa đầu, được giới thiệu đi kiểm tra mắt hoặc tin rằng họ bị đau thần kinh tọa. Người dẫn chương trình truyền hình Chris Tarrant, người bị đột quỵ nhỏ hồi tháng 3 trên chuyến bay từ Bangkok đến London, ban đầu anh nghĩ rằng mình bị hen suyễn. Công bằng mà nói, TIA thường khó chẩn đoán, vì các triệu chứng có thể khác nhau. Các triệu chứng rõ ràng nhất cũng giống như đối với đột quỵ: yếu mặt, thường dẫn đến miệng xệ xuống; yếu tay hoặc chân, khó nói, mờ mắt và chóng mặt. Tuy nhiên, không phải lúc nào tất cả những điều này đều xảy ra. Andrew không bị yếu tay hoặc chân trong thời gian TIA của mình. Một số người trong số những người được khảo sát tuyên bố rằng họ không có bất kỳ điểm yếu nào trên khuôn mặt, vì vậy không nghĩ rằng họ có thể bị đột quỵ nhỏ. Lợi ích của chẩn đoán nhanh là vô cùng to lớn. Thuốc phá đông máu có thể được dùng sớm để đảm bảo cục máu đông tan trước khi xảy ra bất kỳ tổn thương não nào. Thông thường, các xét nghiệm sẽ cho biết huyết áp cao hoặc cholesterol cao, trong trường hợp đó, có thể kê đơn thuốc như thuốc ức chế men chuyển và statin, cùng với thay đổi lối sống – vâng, ăn nhiều trái cây và rau hơn và tập thể dục nhiều hơn. Rung tâm nhĩ là một tình trạng khác, thường không được phát hiện, ảnh hưởng đến nhịp tim và làm tăng nguy cơ đông máu. Vì vậy, ngay cả những người thích tự cho mình là trẻ trung và khỏe mạnh cũng không nên loại trừ việc làm bài kiểm tra nếu họ gặp phải “tình huống dở khóc dở cười”. Một số vùng của đất nước hiện có các phòng khám chuyên khoa để chẩn đoán nhanh và nhân viên trong dịch vụ xe cấp cứu và bác sĩ phẫu thuật đã được đào tạo xuất sắc về cách phát hiện các triệu chứng của một cơn đột quỵ nhỏ. Nhưng ở những nơi khác, bạn có thể chỉ được kê thuốc paracetamol. Việc chăm sóc theo dõi cũng mang tính chất chắp vá. Một bệnh nhân cho biết rằng cô ấy chỉ nhận ra mình đã bị TIA khi đọc các ghi chú y tế chứ không ai ở bệnh viện nói với cô ấy, cũng như theo dõi các triệu chứng của cô ấy. Bệnh viện Đại học Southend là một trong những bệnh viện dẫn đầu. Phòng khám TIA của nó trước đây chỉ mở cửa 5 ngày một tuần và chỉ có thể khám 3 bệnh nhân mỗi ngày. Nhưng kể từ năm 2012, dịch vụ này đã trở thành hoạt động 7 ngày một tuần, vì đột quỵ và đột quỵ nhỏ không tuân theo giờ làm việc các ngày trong tuần và tất cả các bệnh nhân có nguy cơ cao đều được khám trong vòng 24 giờ. Yếu tố quan trọng giúp phục hồi tốt sau đột quỵ là tốc độ: bệnh nhân càng được điều trị sớm thì khả năng bị tổn thương vĩnh viễn càng ít. Vì vậy, lời khuyên cho những ai không có phòng khám TIA tốt gần đó là hãy đến thẳng bệnh viện. Điều gì xảy ra nếu bạn không hành động nhanh? Vâng, 16 tháng kể từ ngày đột quỵ, chồng tôi vẫn đang có một cánh tay trái khá vô dụng và phải đeo một thiết bị điện tử với nẹp cổ chân để giúp anh ấy đi lại. Anh thực hiện 5 giờ vật lý trị liệu mỗi tuần và các bài tập lặp đi lặp lại liên tục để cố gắng phục hồi chức năng tốt hơn ở cánh tay và chân trái của mình. Và anh ấy là một trong những người may mắn: các kỹ năng nhận thức và trí nhớ của anh ấy không bị ảnh hưởng. Không ai có thể dành cả đời để nói “giá như”. Bạn phải chấp nhận vị trí của mình và tiếp tục với nó. Nhưng giá như chúng ta biết thêm một chút về TIA cách đây vài năm thì cuộc sống đã khác rất nhiều.

Thiên An, theo theguardian