Vì sao đột quỵ thường xảy ra vào buổi sáng?

Ảnh minh họa

Nhịp sinh học và sự biến đổi của cơ thể vào buổi sáng

Sau một đêm ngủ dài, cơ thể bước vào giai đoạn “chuyển trạng thái” từ nghỉ ngơi sang hoạt động. Trong khoảng thời gian sáng sớm, cơ thể tiết ra nhiều hormone như cortisol và catecholamine – các hormone giúp tỉnh táo và tăng hoạt động tim mạch. Tuy nhiên, những hormone này cũng khiến nhịp tim tăng, huyết áp tăng và mạch máu co lại.

Ở người có sẵn các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, xơ vữa động mạch hoặc rối loạn nhịp tim, sự thay đổi đột ngột này có thể làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông hoặc gây vỡ mạch máu não – nguyên nhân trực tiếp dẫn đến đột quỵ.

Huyết áp tăng mạnh vào sáng sớm

Huyết áp thường thấp hơn vào ban đêm và bắt đầu tăng nhanh từ khoảng 4 giờ sáng, đạt đỉnh vào khoảng 6 – 10 giờ. Ở người bị tăng huyết áp hoặc điều trị chưa ổn định, mức tăng này có thể vượt ngưỡng an toàn, gây áp lực lên thành mạch máu.

Áp lực cao khiến các mảng xơ vữa dễ bị nứt vỡ, kích hoạt quá trình hình thành cục máu đông. Nếu cục máu đông di chuyển đến não và gây tắc mạch, người bệnh có thể bị đột quỵ nhồi máu não. Ngược lại, nếu áp lực tăng quá mạnh gây vỡ mạch, sẽ dẫn đến xuất huyết não.

Máu dễ đông hơn vào buổi sáng

Nghiên cứu cho thấy vào sáng sớm, tiểu cầu hoạt động mạnh hơn và độ nhớt máu tăng, khiến máu dễ đông. Đây là cơ chế sinh lý tự nhiên để bảo vệ cơ thể khi bị tổn thương, nhưng lại làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối ở những người có bệnh lý nền như tim mạch, tiểu đường hoặc rối loạn mỡ máu.

Khi cục máu đông hình thành trong lòng mạch, nó có thể di chuyển theo dòng máu và làm tắc nghẽn mạch máu não – nguyên nhân hàng đầu của đột quỵ thiếu máu cục bộ.

Thói quen sinh hoạt cũng góp phần làm tăng nguy cơ

Buổi sáng là thời điểm nhiều người vội vàng thức dậy, tập thể dục gắng sức hoặc bật dậy quá nhanh sau khi ngủ. Những hành động đột ngột này có thể khiến huyết áp tăng nhanh, gây choáng váng, ngã hoặc khởi phát đột quỵ ở người có nguy cơ cao.

Bên cạnh đó, việc bỏ bữa sáng, mất nước do không uống nước trong nhiều giờ ban đêm, hoặc căng thẳng đầu ngày cũng góp phần làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch – não mạch.

Làm sao để phòng ngừa đột quỵ buổi sáng?

Để giảm nguy cơ, người có bệnh nền cần duy trì huyết áp ổn định bằng thuốc theo chỉ định, không tự ý bỏ thuốc. Nên đo huyết áp buổi sáng để phát hiện sớm sự tăng vọt bất thường.

Việc duy trì lối sống lành mạnh cũng rất quan trọng: hạn chế muối, giảm chất béo bão hòa, tăng rau xanh và vận động vừa phải. Khi thức dậy, nên ngồi dậy từ từ, tránh bật dậy đột ngột. Uống một cốc nước ấm sau khi ngủ dậy giúp làm loãng máu và hỗ trợ tuần hoàn.

Người lớn tuổi, người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, tiểu đường nên khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm nguy cơ và có kế hoạch phòng ngừa phù hợp.

Đột quỵ buổi sáng không phải là điều ngẫu nhiên, mà là hệ quả của sự kết hợp giữa nhịp sinh học, biến động huyết áp và các yếu tố nguy cơ tiềm ẩn. Chủ động phòng ngừa và kiểm soát bệnh nền chính là chìa khóa giúp giảm thiểu nguy cơ biến cố nguy hiểm này.