Hành trình cho bệnh nhân đột quỵ ở Việt Nam: Chúng ta đang ở đâu?

Theo vị chuyên gia, trong thực tế, câu hỏi “Nếu người nhà bị đột quỵ, nên đưa đến đâu?” được lặp lại rất nhiều lần. Đây là một thắc mắc tưởng chừng đơn giản nhưng lại khó có lời đáp chính xác. Phần lớn chuyên gia thường chỉ trả lời chung chung “Hãy đưa đến trung tâm đột quỵ gần nhất”, trong khi đúng ra, người dân cần được hướng dẫn cụ thể cơ sở y tế nào có khả năng điều trị tốt nhất. Đây không chỉ là trách nhiệm của cá nhân bác sĩ, mà lẽ ra là câu hỏi dành cho cả hệ thống y tế.

Dẫn chứng một trường hợp gần đây: bệnh nhân nam 28 tuổi bị đột quỵ, được người thân đưa đến bệnh viện tuyến quận. Dù cơ sở y tế này đã làm khá tốt khâu xử trí ban đầu, nhưng do thiếu bác sĩ chuyên khoa đột quỵ, việc ra quyết định tối ưu cho người bệnh còn hạn chế. Thực tế đó cho thấy cần có một “Stroke Pathway” rõ ràng, đảm bảo bệnh nhân được đưa đến đúng nơi, đúng thời điểm và được điều trị đặc hiệu nhanh nhất.

Ông nhấn mạnh, hành trình đột quỵ bao gồm 6 bước then chốt: nhận biết triệu chứng (theo nguyên tắc FAST), phản hồi của hệ thống cấp cứu, đánh giá tại chỗ, quyết định chuyển viện, vận chuyển đến trung tâm đột quỵ, và cuối cùng là tiếp nhận – điều trị đặc hiệu.

Ở các nước như Mỹ, Singapore hay Thái Lan, người dân chỉ cần làm tốt bước 1 – gọi cấp cứu, còn toàn bộ quy trình sau đó đều do hệ thống Paramedic và bệnh viện đảm trách. Trong khi đó, tại Việt Nam, mới chỉ thực hiện được bước 1 và bước 6: người dân dần biết cách nhận diện dấu hiệu đột quỵ, và hiện có hơn 130 cơ sở y tế đủ năng lực điều trị cấp cứu đột quỵ, trong đó nhiều trung tâm đạt chuẩn quốc tế nhờ hỗ trợ từ tổ chức Angels.

Khoảng trống nằm ở các bước giữa. Việt Nam chưa có tổng đài chuyên biệt để tiếp nhận và hướng dẫn người dân khi có trường hợp nghi ngờ đột quỵ. Vì vậy, nhiều bệnh nhân nhập viện trễ, hoặc phải chuyển lòng vòng giữa các cơ sở y tế.

Thậm chí, người nhà còn áp dụng những biện pháp phản khoa học lan truyền trên mạng xã hội, gây lỡ “thời gian vàng” cứu sống bệnh nhân. Bên cạnh đó, hệ thống Paramedic còn hạn chế cả về nhân lực và trang thiết bị. Chỉ khoảng 10% bệnh nhân đột quỵ được đưa đến bệnh viện bằng xe cấp cứu chuyên dụng, còn lại chủ yếu đi taxi, xe riêng hay các phương tiện công cộng.

PGS.TS Nguyễn Huy Thắng so sánh, tại Bangkok, hệ thống Paramedic kết nối trực tiếp với chuyên gia qua Telemedicine, cho phép đánh giá nhanh tình trạng bệnh, đồng thời cập nhật năng lực tiếp nhận của các trung tâm đột quỵ gần đó, từ đó quyết định chính xác nơi chuyển viện. Việt Nam hiện chưa có được sự phối hợp này, khiến quá trình đưa bệnh nhân đến đúng nơi còn nhiều bất cập.

Theo vị chuyên gia, trong bối cảnh chưa thể xây dựng ngay hệ thống Paramedic hoàn chỉnh, giải pháp khả thi là thành lập tổng đài điều phối, dựa trên dữ liệu về năng lực điều trị, nhân lực và trang thiết bị của từng cơ sở. Đây sẽ là công cụ hỗ trợ gia đình bệnh nhân lựa chọn điểm đến phù hợp, thay vì mò mẫm qua những thông tin thiếu chính xác trên mạng xã hội.

“Thay vì chỉ trách móc người nhà bệnh nhân vì thiếu hiểu biết trong xử trí đột quỵ, hãy xây dựng một hệ thống y tế chuyên nghiệp, có khả năng thay họ đưa ra quyết định đúng đắn hơn” – PGS.TS Nguyễn Huy Thắng nhấn mạnh.

Y tế Việt Nam thường tự hài lòng với những ca thành công đơn lẻ rồi khái quát thành thành tựu, trong khi để nói đến sự phát triển, cần nhìn từ góc độ hệ thống. Và chỉ khi đánh giá đúng thực trạng đó, chúng ta mới có thể trả lời chính xác câu hỏi: “Chúng ta đang ở đâu trên bản đồ y học thế giới?”.

Nguồn: PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng