PGS Nguyễn Huy Thắng: Khi nào cần tầm soát tồn tại lỗ bầu dục (PFO) để dự phòng đột quỵ?

Ca bệnh đặc biệt cách đây 17 năm

Ngày 18/11/2008, một bệnh nhân nữ 38 tuổi được chuyển đến Bệnh viện Thủ Đức trong tình trạng đột ngột liệt nửa người trái. Bệnh nhân không có tiền sử tim mạch hay các yếu tố nguy cơ thường gặp như tăng huyết áp, tiểu đường. Điều khiến ca bệnh thêm day dứt là cô gái đang chuẩn bị lên xe hoa vào cuối năm.

Các bác sĩ ghi nhận tình trạng tắc hoàn toàn động mạch não giữa. Sau khi thuyết phục được vị hôn phu của bệnh nhân đồng ý can thiệp, kíp điều trị đã tiến hành bơm thuốc tiêu sợi huyết Alteplase trực tiếp vào cục huyết khối. Sau 2 giờ, cục máu đông tan hoàn toàn và sáng hôm sau, bệnh nhân hồi phục gần như hoàn toàn chức năng thần kinh.

Tuy nhiên, câu hỏi quan trọng đặt ra là: nguyên nhân nào gây đột quỵ ở một phụ nữ trẻ, không có bệnh nền?

Kỹ thuật siêu âm xuyên sọ (TCD) kết hợp nghiệm pháp bọt khí (Bubble test) để phát hiện tồn tại lỗ bầu dục (PFO) (ảnh: PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng)

PFO – thủ phạm thầm lặng ở người trẻ đột quỵ

Ở những trường hợp đột quỵ trẻ dưới 45 tuổi, không tìm thấy yếu tố nguy cơ rõ ràng, y văn gọi là “cryptogenic stroke” (đột quỵ không rõ nguyên nhân). Trong nhóm này, tồn tại lỗ bầu dục (PFO) có thể chiếm tới 40%.

Để chẩn đoán, tim mạch thường dùng siêu âm tim qua thực quản – tiêu chuẩn vàng nhưng khá xâm lấn và gây khó chịu. Với bác sĩ đột quỵ, phương pháp siêu âm xuyên sọ (TCD) kết hợp nghiệm pháp bọt khí (Bubble test) là lựa chọn tầm soát hữu hiệu, có độ chính xác cao, thực hiện nhanh chóng và không gây phiền hà cho người bệnh.

Nhờ kỹ thuật này, PGS Thắng và đồng nghiệp đã phát hiện nguyên nhân ca bệnh trên là do PFO. Đầu năm 2009, bệnh nhân được đóng lỗ bầu dục tại Bệnh viện Nhân dân 115.

Hiểu đúng về PFO và đột quỵ

PGS Huy Thắng lưu ý có nhiều hiểu lầm về PFO:

PFO là gì? Đây là lỗ thông bẩm sinh giữa hai tâm nhĩ, thường tự đóng sau sinh. Khoảng 20-25% dân số có PFO, tương đương khoảng 25 triệu người Việt Nam, nhưng hơn 95% sống cả đời không gặp biến chứng.

Có phải ai có PFO cũng dễ bị đột quỵ? Không. Đa số bệnh nhân đột quỵ là người lớn tuổi với các nguyên nhân thường gặp như tăng huyết áp, tiểu đường, rung nhĩ. PFO chỉ đáng lưu ý ở nhóm trẻ bị đột quỵ nhưng không tìm thấy nguyên nhân khác.

Có cần tầm soát PFO đại trà? Câu trả lời là không. Không có khuyến cáo tầm soát PFO trong cộng đồng, mà chỉ xem xét ở bệnh nhân: đã bị đột quỵ, dưới 45 tuổi, và không xác định được nguyên nhân.

Nguồn: PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng