Dấu hiệu và biến chứng đột quỵ: Nam và nữ có gì khác nhau?

Theo bác sĩ Lê Nhất Duy (Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM – Cơ sở 3), Tổ chức Y tế thế giới (WHO) ước tính mỗi năm có khoảng 15 triệu người bị đột quỵ. Tại Việt Nam, con số này vào khoảng 200.000 ca, trong đó có tới 10–15% người bệnh dưới 45 tuổi – một tỷ lệ đang có xu hướng tăng nhanh.

Khác biệt trong dấu hiệu nhận biết giữa nam và nữ

Nam giới thường có nguy cơ đột quỵ cao hơn ở độ tuổi trẻ và trung niên, chủ yếu liên quan đến lối sống không lành mạnh như hút thuốc, uống rượu bia nhiều. Các dấu hiệu điển hình ở nam thường rõ ràng hơn, dễ nhận biết như yếu hoặc liệt nửa người, méo miệng, nói ngọng, mất thị lực một bên, mất thăng bằng hoặc xuất hiện cơn đau đầu dữ dội đột ngột.

Trong khi đó, ở nữ giới, ngoài những biểu hiện điển hình kể trên, còn có thể xuất hiện các triệu chứng “không điển hình” như mệt mỏi đột ngột, thay đổi tâm trạng, lú lẫn, buồn nôn, nấc cụt kéo dài, đau ngực hay khó thở nhẹ. Một số phụ nữ thậm chí mất ý thức thoáng qua hoặc ngất. Những biểu hiện này dễ bị nhầm lẫn với stress, rối loạn tiêu hóa hoặc bệnh tim mạch, dẫn đến việc bỏ sót can thiệp kịp thời.

Sau giai đoạn mãn kinh, nồng độ estrogen suy giảm làm mất đi tác dụng bảo vệ thành mạch, khiến phụ nữ càng dễ bị đột quỵ hơn. Ngoài ra, những yếu tố nguy cơ đặc thù như biến chứng thai kỳ, sử dụng thuốc tránh thai có chứa estrogen, liệu pháp hormone thay thế hay bệnh lý nền như rung nhĩ, tăng huyết áp cũng làm nguy cơ cao hơn đáng kể.

Khác biệt trong biến chứng sau đột quỵ

Sự khác biệt giới tính còn thể hiện ở mức độ biến chứng. Phụ nữ thường chịu hậu quả nặng nề hơn, khả năng phục hồi vận động kém, dễ bị rối loạn nhận thức, sa sút trí tuệ, trầm cảm kéo dài và có nguy cơ phụ thuộc vào người chăm sóc cao hơn, nhất là khi tuổi cao và thể trạng yếu. Nam giới lại có tỷ lệ tử vong cấp tính cao hơn, đặc biệt trong các ca xuất huyết não nặng. Tuy nhiên, nếu qua được giai đoạn cấp cứu, khả năng phục hồi ở nam thường tốt hơn do tuổi trung bình thấp hơn và ít bệnh nền hơn.

Dù có khác biệt giữa nam và nữ, người dân nên ghi nhớ quy tắc FAST để nhận diện nhanh đột quỵ. F (Face – khuôn mặt): méo miệng, cười lệch, không đối xứng hai bên. A (Arms – tay): yếu hoặc liệt một bên, không nâng được. S (Speech – nói): nói ngọng, khó hiểu, lời lắp bắp. T (Time – thời gian): cần gọi cấp cứu ngay lập tức khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào, bởi thời gian là yếu tố quyết định hiệu quả điều trị.

Càng lớn tuổi, càng nên đề phòng đột quỵ

Tuổi tác là yếu tố nguy cơ không thể thay đổi. Càng lớn tuổi, thành mạch máu càng xơ cứng, mất đàn hồi, dễ hình thành mảng xơ vữa và cục máu đông. Tăng huyết áp – yếu tố nguy cơ hàng đầu – cũng gia tăng theo tuổi. Bên cạnh đó, tỷ lệ rung nhĩ cao ở người già làm tăng nguy cơ cục máu đông di chuyển lên não. Các bệnh đồng mắc như tiểu đường, tim mạch, mỡ máu cao khiến nguy cơ đột quỵ càng lớn.

Tóm lại, đột quỵ là tình trạng cấp cứu khẩn cấp, nhưng việc nhận diện triệu chứng sớm và kịp thời gọi cấp cứu có thể cứu sống người bệnh. Sự khác biệt trong biểu hiện giữa nam và nữ đòi hỏi cộng đồng, đặc biệt là phụ nữ, phải cảnh giác hơn để không bỏ qua những dấu hiệu bất thường dù là nhỏ nhất. Chủ động kiểm soát huyết áp, bệnh nền và duy trì lối sống lành mạnh vẫn là cách phòng ngừa hiệu quả nhất.