96% ca đột tử khi vận động đến từ tim mạch: Vì sao người trẻ vẫn gục ngã?

Đột tử trong thể thao từng được xem là chuyện hiếm, nhưng thời gian gần đây, tại các giải marathon, chạy địa hình hay thậm chí trên sân bóng, hình ảnh vận động viên ngã quỵ không kịp trở tay xuất hiện ngày một nhiều.

PGS.TS.BS Lê Thị Tuyết Lan – Phó Chủ tịch Hội Hô hấp Việt Nam, Chủ tịch Hội Hen – Dị ứng – Miễn dịch lâm sàng TPHCM

Theo TS.BS Phan Vương Huy Đổng ­- Chủ tịch Hội Y học thể thao TPHCM, nguyên nhân không chỉ đến từ bệnh lý tiềm ẩn mà còn bởi quản lý rủi ro chưa tốt. Người tập thường không được kiểm tra sức khỏe trước khi tham gia, hoặc chủ quan nghĩ rằng bản thân đủ sức bền như những người khác. TS.BS Phan Vương Huy Đổng ­ nhấn mạnh, đừng để tâm lý “anh làm được, tôi cũng làm được” biến thành bi kịch trên đường chạy.

TS.BS Phan Vương Huy Đổng ­- Chủ tịch Hội Y học thể thao TPHCM

Ở góc nhìn tim mạch, TS.BS Đặng Huỳnh Anh Thư – Phó Trưởng bộ môn Sinh lý – Sinh lý bệnh miễn dịch, Đại học Y Dược TPHCM phân tích, vận động gắng sức làm tim co bóp mạnh, tăng nhịp và nhu cầu oxy cơ tim. Với người có mảng xơ vữa ẩn, điều này dễ gây nứt vỡ, hình thành huyết khối, dẫn đến nhồi máu cơ tim cấp. Ngoài ra, rối loạn nhịp thất, tăng huyết áp đột ngột hay hạ huyết áp khi dừng tập đột ngột cũng có thể kích hoạt đột tử.

TS.BS Đặng Huỳnh Anh Thư – Phó Trưởng bộ môn Sinh lý – Sinh lý bệnh miễn dịch, Đại học Y Dược TPHCM

Với nhóm trẻ dưới 35 tuổi, thủ phạm thường là bệnh lý di truyền như cơ tim phì đại, hội chứng Brugada, QT kéo dài, dị tật van tim. Người trên 35 tuổi lại dễ gặp bệnh mạch vành. Nhiều trường hợp khi ngã quỵ mới biết mình có bệnh lý tiềm ẩn.

Không chỉ tim, hô hấp cũng có thể trở thành “điểm yếu”. Khi vận động mạnh, đường thở dễ co thắt, nhất là ở người hen suyễn không kiểm soát tốt. PGS.TS.BS Lê Thị Tuyết Lan cảnh báo: “Cơn hen kịch phát trong lúc gắng sức có thể nguy hiểm tính mạng. Thậm chí, đóng dây thanh trong vận động cũng khiến bệnh nhân không thở được, rơi vào tình trạng ngạt nguy kịch”.

Một số bộ môn được xem là “tử thần rình rập” gồm marathon, siêu marathon, 3 môn phối hợp (Ironman), đạp xe đường trường, leo núi, bóng đá. Cường độ vận động lớn, thời gian kéo dài, cùng tác động từ thời tiết khắc nghiệt làm tăng rủi ro. Trong khi đó, các môn nhẹ như bóng bàn hầu như không ghi nhận đột tử, kể cả ở người có bệnh nền đã kiểm soát.

Dấu hiệu cảnh báo luôn có, vấn đề là người tập có chịu lắng nghe hay không. Cảm giác đau tức ngực, khó thở, choáng váng, tim đập nhanh bất thường chính là “đèn đỏ”. Tuy nhiên, nhiều người vì đám đông cổ vũ hoặc mục tiêu thành tích mà cố lướt qua, dẫn đến tai nạn đáng tiếc.

Để phòng ngừa, các chuyên gia khuyến cáo nên tầm soát sức khỏe trước khi tập luyện nghiêm túc. Điện tâm đồ, siêu âm tim, X-quang phổi, hô hấp ký là những xét nghiệm cơ bản, chi phí chưa đến 1 triệu đồng. Với người có bệnh nền hoặc muốn tập ở cường độ cao, nghiệm pháp gắng sức tim phổi (CPET) được xem là “chìa khóa vàng” giúp phát hiện sớm bất thường và kê đơn vận động cá thể hóa.

Thể thao là thuốc quý, nhưng cần tập đúng cách, đúng sức. Đừng để cố quá thành quá cố.

benhdotquy.net