Đừng để sa sút trí tuệ diễn tiến nặng, 2 tiêu chuẩn “then chốt” để chẩn đoán suy giảm nhận thức sau đột quỵ

Di chứng sa sút trí tuệ sau đột quỵ gây nhiều trở ngại trong điều trị. Việc phát hiện sớm những biểu hiện âm thầm và nắm vững nguyên tắc điều trị sẽ giúp bệnh nhân giảm thiểu các biến chứng tiếp theo.

TS.BS Trần Công Thắng – Chủ tịch Hội Alzheimer và Rối loạn thần kinh nhận thức Việt Nam, Phó Trưởng khoa Y, Đại học Y Dược TPHCM, đã phân tích chi tiết trong bài báo cáo với chủ đề “Điều trị suy giảm nhận thức trên bệnh nhân đột quỵ não” tại Hội thảo Stroke Intervention School 2025.

TS Trần Công Thắng báo cáo chủ đề “Điều trị suy giảm nhận thức trên bệnh nhân đột quỵ não” trong Hội thảo Stroke Intervention School 2025

Những tiêu chuẩn để chẩn đoán tình trạng suy giảm nhận thức sau đột quỵ

TS Công Thắng cho biết, chỉ khoảng 20 – 25% người bệnh xuất hiện dấu hiệu suy giảm nhận thức ngay sau đột quỵ. Tuy nhiên chỉ sau khoảng 1 năm, tỷ lệ suy giảm nhận thức tiếp tục tăng lên theo chiều hướng tiêu cực.

Lý giải về vấn đề này, vị chuyên gia đưa ra nguyên nhân do bệnh nhân bị tổn thương, teo não theo thời gian tăng cao.

Cùng với đó, diễn giả nhấn mạnh nguyên nhân chính gây ra suy giảm nhận thức đó là tình trạng sang thương hậu quả của bệnh lý mạch máu não.

Chính điều này đã làm cho việc đào thải những sản phẩm thoái hoá như Beta-amyloid 1-42 liên quan đến tổn thương chức năng nhận thức bị hạn chế và tăng lắng đọng trong não.

Do đó, trên những nhóm bệnh nhân có bệnh lý mạch máu não nặng gây đột quỵ thì việc tích lũy những sản phẩm thoái hoá tăng lên và làm tình trạng suy giảm nhận thức sau đột quỵ ngày càng nhiều.

Để chẩn đoán tình trạng suy giảm nhận thức sau đột quỵ cần 2 tiêu chuẩn chính:

1. Khi có sa sút trí tuệ với những đặc điểm suy giảm chức năng nhận thức ảnh hưởng đến hoạt động sống. 2. Người bệnh phải có những bệnh cảnh lâm sàng của đột quỵ hoặc hình ảnh học của đột quỵ

Vị chuyên gia nhìn nhận việc đánh giá suy giảm nhận thức sau đột quỵ là điều rất khó khăn, đặc biệt ở những đối tượng bị rối loạn ngôn ngữ.

Một điểm quan trọng trong chẩn đoán suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ sau đột quỵ đó là sang thương mạch máu não bao gồm những nhồi máu lớn, nhồi máu não lỗ khuyết, hoặc tình trạng thiếu máu não toàn bộ do các bệnh cảnh liên quan đến tim, xuất huyết não.

TS Trần Công Thắng phân tích những tiêu chuẩn trong việc chẩn đoán tình trạng suy giảm nhận thức sau đột quỵ

Để nhận biết chính xác người sau đột quỵ có sa sút trí tuệ hay suy giảm nhận thức, TS Công Thắng khẳng định cần có sự liên kết giữa tổn thương trong não với các triệu chứng suy giảm nhận thức và cần phân tích đặc điểm và phân tích tổn thương.

Đột quỵ tái phát tương đương với tỷ lệ suy giảm nhận thức càng tăng cao

Xuyên suốt bài trình bày báo cáo, TS Công Thắng cho rằng “Điều quan trọng nhất là cần phải phòng ngừa càng sớm càng tốt để không bị suy giảm nhận thức. Nếu để tình trạng người bệnh không còn khả năng tự chăm sóc hay thực hiện sinh hoạt hằng ngày, không còn chăm sóc được bản thân thì sa sút trí tuệ đã diễn tiến quá nặng.

Trong khi đó não bộ đã có một thời gian bị tổn thương bệnh lý mạch máu não. Nếu phát hiện và điều trị kịp thời trong giai đoạn này có thể đảo ngược được quá trình bệnh”

Dẫn theo các nghiên cứu khoa học, vị chuyên gia khuyến cáo về các yếu tố nguy cơ liên quan đến suy giảm nhận thức bao gồm việc cần chú trọng vào điều chỉnh huyết áp. Tiếp đến là ngưng hút thuốc lá, thay đổi lối sống và kiểm soát đường huyết ổn định.

Điều đáng lưu tâm, đối với người bị đột quỵ lần đầu tiên thì tỷ lệ sa sút trí tuệ sẽ ở mức thấp nhất. Nhưng nếu đột quỵ tái phát trong lần tiếp theo thì tỷ lệ suy giảm nhận thức sẽ ở mức độ rất cao. Từ đó cho thấy, phòng ngừa tái phát là điều rất quan trọng đối với biến chứng sa sút trí tuệ sau đột quỵ.

Diễn giả chia sẻ về việc đột quỵ tái phát làm người bệnh gia tăng tình trạng sa sút trí tuệ và suy giảm nhận thức

Những lưu ý khi điều trị sa sút trí tuệ sau đột quỵ

Nền tảng quan trọng trong hoạt động nhận thức là các chất acetylcholine – chất dẫn truyền thần kinh.  Thông thường, những chất này được sản xuất bởi những nhóm tế bào cholinergic và những sợi trục sẽ đưa chất acetylcholine đến các vùng vỏ não nhận thức.

Từ đó, những sang thương của bệnh lý mạch máu não đột quỵ sẽ gián đoạn con đường dẫn truyền, làm cho acetylcholine ở những vùng vỏ não nhận thức bị suy giảm.

Do đó, việc điều trị các nhóm thuốc tăng acetylcholine như nhóm thuốc kháng men để tăng lượng acetylcholine ở các vùng vỏ não bao gồm các sản phẩm Donepezil, Galantamine, Rivastigmine và Memantine.

Tuy nhiên, đến nay, chỉ có Donepezil là thuốc duy nhất được công nhận có hiệu quả trong điều trị cải thiện chức năng nhận thức cho bệnh nhân sa sút trí tuệ.

Tuy nhiên việc điều trị của nhóm kháng men này vẫn có rất nhiều hạn chế, không hiệu quả một cách rõ rệt.

Để giải quyết tình trạng này, các nghiên cứu ghi nhận rằng khi cung cấp các choline tiền chất như choline alphoscerate sẽ góp phần cung cấp choline để gìn giữ acetylcholine, góp phần ngăn ngừa điều trị sớm cho bệnh nhân suy giảm nhận thức sau đột quỵ.

Sau khi đưa ra phương thức điều trị, vị diễn giả một lần nữa nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phòng ngừa càng sớm sẽ giúp người bệnh có yếu tố nguy cơ mạch máu hoặc sau đột quỵ đảm bảo chức năng nhận thức không bị suy giảm.

Cẩm Quyên – Ảnh: Thanh Phú – benhdotquy.net