Đột quỵ do tác hại của hút thuốc lá

Trên thế giới, mỗi năm có khoảng 8 triệu ca tử vong do sử dụng thuốc lá. Trong đó, có khoảng 1 triệu ca tử vong do hút thuốc thụ động. Tại Việt Nam, với những nỗ lực của Bộ Y tế và các bộ, ngành, các tỉnh, thành phố, công tác phòng chống tác hại thuốc lá đã đạt được nhiều kết quả tích cực.

Tuy nhiên, Việt Nam vẫn là một trong 15 nước có số nam giới trưởng thành hút thuốc lá nhiều nhất trên thế giới. Ngoài gánh nặng về kinh tế xã hội, hút thuốc lá còn là nguyên nhân gây ra hàng loạt bệnh tật nguy hiểm khác. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) ước tính, Việt Nam có ít nhất 40.000 người chết mỗi năm do sử dụng thuốc lá.

Những hiểm họa do hút thuốc lá gây ra là gì?

Việc hút thuốc lá từ lâu đã gây những ảnh hưởng tiêu cực đối với sức khỏe của con người bởi vì thuốc lá cũng như khói thuốc lá chứa những chất độc hại, nhất là những chất gây ung thư.

Điều đáng chú ý là thuốc lá chứa nicotin – một chất có khả năng gây nghiện rất cao, khiến cho người hút thuốc lá bị phụ thuộc về cả thể chất và tâm lý. Một độc chất khác cũng có trong thuốc lá là hắc ín làm cơ thể dễ bị tổn thương hơn.

Tác hại của thuốc lá gây ra chính là những bệnh lý về tim, gan và phổi. Hút thuốc lá gây bệnh nhồi máu cơ tim, đột quỵ, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính và những bệnh lý ung thư như: ung thư phổi, ung thư thanh quản, ung thư bàng quang… Khói thuốc lá còn có nhiều tác động khác nhau đến cơ thể bao gồm: làm cô đặc máu, tăng nguy cơ đông máu, hẹp động mạch, hạn chế vận chuyển oxy trong máu. Việc ảnh hưởng của thuốc lá và bệnh tim cũng như những bệnh lý khác đã kể trên đều phụ thuộc vào số lượng thuốc lá hút mỗi ngày và số năm hút thuốc lá của người bệnh.

Không thể không nhắc đến khói thuốc lá hay khói thuốc thụ động vì yếu tố này đã được khoa học chứng minh cũng là một trong những nguyên nhân gây ra những bất lợi cho sức khỏe con người ở mọi lứa tuổi.

Theo Tổ chức Y tế thế giới WHO thì có khoảng 890.000 người không trực tiếp hút thuốc lá mà chỉ tiếp xúc với khói thuốc lá vẫn tử vong vì thuốc lá trong số 7 triệu người chết vì chất độc này.

Hút thuốc lá còn gây sảy thai ở phụ nữ mang thai hút thuốc lá, là một trong những nguyên nhân dẫn tới sinh non, nhẹ cân và cả tử vong ở thai nhi.

Hút thuốc lá gây nguy cơ tử vong cao gấp 2 lần nếu bị đột quỵ và hút thuốc càng nhiều, nguy cơ đột quỵ càng cao. Nếu hút 20 điếu thuốc mỗi ngày, người sử dụng thuốc lá có nguy cơ bị đột quỵ cao gấp 6 lần so với người không hút thuốc.

Xem thêm: Hút thuốc lá thụ động làm tăng nguy cơ bệnh tim và đột quỵ

Hút thuốc lá gây đột quỵ như thế nào?

Khói thuốc lá chứa hơn 7.000 hóa chất độc hại, bao gồm: carbon monoxide, formaldehyde, asen và xyanua. Những chất này từ phổi vào máu, làm thay đổi và hủy hoại tất cả các tế bào trong cơ thể. Những thay đổi này có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ.

Khói thuốc lá có thể ảnh hưởng đến cholesterol – Một chất quan trọng trong cơ thể, nhưng nếu có quá nhiều, nó có thể gây ra bệnh tim mạch và đột quỵ não. Hút thuốc làm giảm cholesterol tốt (còn gọi là HDL) trong máu và làm tăng cholesterol xấu (còn gọi là LDL). Nồng độ cholesterol tốt trong cơ thể thấp sẽ làm tăng nguy cơ đột quỵ não.

Khi hít phải khói thuốc lá, carbon monoxide và nicotine đi vào máu. Carbon monoxide làm giảm lượng oxy trong máu và nicotine, khiến cho tim đập nhanh hơn, làm tăng huyết áp. Từ đó dẫn đến tăng nguy cơ đột quỵ não. Hút thuốc cũng có thể gây cơn rung nhĩ – yếu tố nguy cơ bị đột quỵ.

Các chất hóa học trong khói thuốc cũng làm cho các tiểu cầu, một loại tế bào máu, có nhiều khả năng kết dính với nhau hơn. Điều này làm tăng khả năng hình thành cục máu đông.

Những yếu tố này làm tăng nguy cơ tiến triển xơ vữa động mạch, một tình trạng mà lòng các động mạch bị thu hẹp và cứng lại. Điều này làm giảm lưu lượng máu và dễ hình thành cục máu đông. Nếu cục máu đông hình thành trong động mạch não, nó sẽ gây đột quỵ não, ngừng cung cấp máu cho một vùng nhu mô não. Loại đột quỵ này được gọi là đột quỵ do thiếu máu cục bộ. Hút thuốc lá làm tăng gần gấp đôi nguy cơ đột quỵ do thiếu máu cục bộ.

Những người hút thuốc cũng có nhiều khả năng bị cao huyết áp, đây là một yếu tố nguy cơ chính dẫn đến đột quỵ. Hút thuốc đặc biệt nguy hiểm đối với những người đã có huyết áp cao, vì huyết áp cao góp phần làm tổn thương các động mạch. Nếu bạn là một người hút thuốc với huyết áp cao, động mạch của bạn sẽ bị thu hẹp với tốc độ nhanh hơn nhiều, làm tăng đáng kể nguy cơ đột quỵ.

Cơ thể sẽ thay đổi như thế nào nếu ngừng hút thuốc lá?

Sau 20 phút ngừng hút thuốc lá: Huyết áp và mạch giảm dần tới mức bình thường

Sau 8 giờ ngừng hút thuốc lá: Lượng oxy trong máu trở về trạng thái bình thường. Nguy cơ bị nhồi máu cơ tim bắt đầu giảm. Nhiệt độ ngoài da bắt tăng.

Sau 24 giờ ngừng hút thuốc lá: Lượng CO trong máu bắt đầu được đào thải. Phổi bắt đầu quá trình tự làm sạch và phản xạ ho tăng để thải đờm. 70 % bắt đầu tăng cảm giác ăn ngon miệng.

Sau 48 giờ ngừng hút thuốc lá: Cảm giác ngon miệng và mùi vị bắt đầu cải thiện.

Sau 1 tuần ngừng hút thuốc lá: Giấc ngủ trở lại bình thường.

Sau 2 tuần tới 3 tháng ngừng hút thuốc lá: Sự lưu thông máu trong cơ thể và chức năng thông khí được cải thiện.

Sau 1 – 9 tháng ngừng hút thuốc lá: Các triệu chứng như ho, tiết dịch nhầy, mệt mỏi, khó thở giảm. Nhung mao của tế bào niêm mạc phế quản trở lại hoạt động bình thường. Giảm tốc độ suy chức năng thông khí đối với người bị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.

Sau 1 – 2 năm ngừng hút thuốc lá: Nguy cơ bị nhồi máu cơ tim giảm 20-50%. Giảm tỷ lệ bệnh tái phát và tăng tỷ lệ thành công trong điều trị, phẫu thuật mạch vành.

Sau 5 năm ngừng hút thuốc lá: Nguy cơ bị đột quỵ giảm tới mức như người không hút thuốc sau 5-15 năm cai thuốc.

10 năm ngừng hút thuốc lá: Nguy cơ bị chết do ung thư phổi giảm một nửa so với người tiếp tục hút; các nguy cơ bị ung thư miệng, họng, thực quản, bàng quang, thận, tuỵ cũng giảm như vậy. Tốc độ phát triển, di căn của ung thư chậm hơn so với người hút thuốc. Nguy cơ nhồi máu cơ tim trở về như người không hút.

Xem thêm: 5 cách giúp bạn bỏ thuốc lá dễ dàng

Một số triệu chứng thường gặp sau bỏ thuốc:

Sau khi ngừng thuốc, bạn có thể xuất hiện tình trạng đói thuốc; đầu lâng lâng, mất tập trung; ho; căng thẳng và cáu kỉnh; buồn rầu, trì trệ; chóng đói; khó ngủ.

Một số triệu chứng khác cũng có thể gặp như: khô miệng, rát họng, đau đầu, rối loạn tiêu hoá, mệt mỏi, chảy nước mắt, loét miệng và tăng cân.

Điểm đáng chú ý nhất là tăng cân sau bỏ thuốc. Tuy nhiên, không phải ai cũng gặp tình trạng này. Trung bình, một người sau khi bỏ thuốc có thể tăng khoảng 2kg. Nguyên nhân có thể do người bỏ thuốc hoạt động ít hơn và đặc biệt, họ thường lấy thức ăn để giảm đi cơn đói thuốc.

Việc tăng cân hoàn toàn có thể phòng tránh. Mỗi người sau bỏ thuốc nên ăn 3 – 6 bữa nhỏ hàng ngày, không nên ăn quá nhiều trong một bữa ăn; tránh những chất béo trong khẩu phần ăn; ăn nhiều hoa quả và rau tươi. Điều quan trọng là nên giữ phong độ làm việc và tập luyện thường xuyên.

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi BS Trịnh Ngọc Bình

Phó ban AloBacsi Cộng đồng