Phòng ngừa viêm phổi sau đột quỵ

Trang web Flint Rehab trích lời từ bác sĩ trị liệu Courtney Maher, viêm phổi cấp tính là một trong các biến chứng phổ biến sau đột quỵ. Cứ 3 bệnh nhân sống sót cơn đột quỵ sẽ có 1 người bị viêm phổi trong quá trình phục hồi.

Viêm phổi cấp tính xảy ra khi bệnh nhân vô tình hít phải một vật lạ khiến phổi bị nhiễm trùng nặng. Tuy nhiên, chúng ta có thể phòng ngừa viêm phổi sau đột quỵ theo một số cách.

Nguyên nhân gây viêm phổi sau đột quỵ

Chứng khó nuốt là thủ phạm chính gây viêm phổi sau đột quỵ.

Có một vài tình trạng khó nuốt. Tuy nhiên, chứng khó nuốt hầu họng là hiện tượng xảy ra nhiều nhất ở bệnh nhân đột quỵ. Cơ nuốt ở vùng họng bị yếu đi khiến bệnh nhân khó nuốt thức ăn và nước uống từ vùng miệng xuống thực quản. Đột quỵ tác động đến phần điều khiển cơ của não.

Mức độ nghiêm trọng của chứng khó nuốt khác nhau ở từng bệnh nhân, tùy thuộc vào mức độ của đột quỵ. Một số bệnh nhân đột quỵ vẫn còn khả năng nuốt thức ăn mềm, số bệnh khác bị mất khả năng nuốt.

Các triệu chứng khác của khó nuốt bao gồm: giọng bị yếu đi, vùng họng mất khả năng phản xạ, bị chảy nước dãi, mất khả năng kiểm soát lưỡi

Các triệu chứng này có thể làm tăng nguy cơ ngột thở và viêm phổi sau đột quỵ. Hơn nữa, hít phải vật lạ có thể tạo cơ hội cho vi khuẩn khiến bệnh viêm phổi trở nên trầm trọng hơn.

Hít sặc thầm lặng và dấu hiệu viêm phổi thường gặp sau đột quỵ

Ho và thở khò khè xảy ra cùng thời điểm với chứng khó nuốt vì cơ thể cố gắng đẩy vật lạ ra khỏi phổi. Khi một người ho mạnh, họ thường tống được vật lạ ra khỏi phổi trước khi tình trạng viêm phổi xảy ra.

Tuy nhiên, nhiều bệnh nhân không thể ho mạnh để tống vật lạ ra ngoài. Hít sặc thầm lặng xảy ra khi người bệnh hít thức ăn và nước uống vào mà không cảm nhận được. Theo các bác sĩ, hít sặc thầm lặng có thể gây nguy hiểm đến tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời. Một số công trình nghiên cứu suy đoán rằng hít sặc thầm lặng xảy ra ở 67% bệnh nhân đột quỵ.

Hít sặc thầm lặng có thể khiến bệnh nhân đột quỵ bị viêm phổi, điều dưỡng viên phải có khả năng nhận biết các triệu chứng viêm phổi cấp tính. Các triệu chứng nêu trên khó nhận biết, nhưng phát hiện sớm sẽ giúp chúng ta có phương pháp điều trị đúng và hiệu quả.

Hình minh họa

Triệu chứng viêm phổi cấp tính bao gồm: đau ngực hoặc ợ nóng, sốt, thở dốc khi ăn uống, da chuyển màu xanh, ho ra máu hoặc đờm xanh, hôi miệng và chảy mồ hôi quá mức.

Thỉnh thoảng, các triệu chứng nêu trên không xuất hiện trong vài giờ. Không phải bệnh nhân nào cũng bị tất cả triệu chứng này. Tuy nhiên, khi điều dưỡng viên cần gọi ngay bác sĩ sau khi phát hiện một trong số triệu chứng viêm phổi cấp tính xuất hiện ở bệnh nhân đột quỵ.

Xem thêm: Tầm quan trọng của tập vật lý trị liệu sau đột quỵ

Chẩn đoán và điều trị viêm phổi cấp tính

Để chẩn đoán viêm phổi sau đột quỵ, bác sĩ sẽ chú trọng đến triệu chứng như luồng khí bị giảm, nhịp tim đập nhanh và mức độ tổn thương phổi.

Bên cạnh đó bác sĩ có thể chụp X-quang, xét nghiệm khí máu động mạch, xét nghiệm đờm và máu.

Sau quá trình chẩn đoán, bác sĩ sẽ tiến hành điều trị bệnh nhân ngay. Viêm phổi nhẹ có thể được điều trị bằng thuốc kháng sinh. Tuy nhiên, trong trường hợp nặng hơn cần phải cho người bệnh nhập viện ngay để được thở oxy. Trong trường hợp nghiêm trọng, cần can thiệp bằng máy thở và điều trị tích cực.

Phòng ngừa viêm phổi sau đột quỵ

Viêm phổi có thể là căn bệnh nghiêm trọng đe dọa đến tính mạng. Tuy nhiên, chúng ta có thể phòng ngừa được. Giải pháp phòng ngừa viêm phổi sau đột quỵ tốt nhất là điều trị chứng khó nuốt. Khi bệnh nhân phục hồi khả năng nuốt, nguy cơ hít sặc nguy cơ hít sặc và nhiễm trùng phổi sẽ giảm.

Một số cách cải thiện khả năng nuốt và tránh viêm phổi sau đột quỵ cần thực hiện như:

Hợp tác với nhà trị liệu ngôn ngữ trong quá trình điều trị

Cơ nuốt ở vùng cổ có liên quan đến khả năng giao tiếp bằng ngôn ngữ nói. Nhà trị liệu ngôn ngữ có thể giúp bệnh nhân cải thiện việc nhai nuốt.

Nhà trị liệu ngôn ngữ sẽ đánh giá khả năng nhai nuốt và nhận thức một cách tổng quát. Cách đánh giá này đưa ra phương pháp điều trị đúng với nhu cầu người bệnh.

Trong quá trình điều trị, bệnh nhân chỉ được ăn các món và uống loại nước có thể nuốt được. Ví dụ, nhà vật lý trị liệu ngôn ngữ khuyên bệnh nhân ăn thức ăn xay nhuyễn. Sau một thời gian, họ chuyển sang ăn thực phẩm xắt nhỏ.

Bệnh nhân cần tuân thủ tập thể dục của chuyên gia vật lý trị liệu để cải thiện khả năng nuốt, trở nên khỏe mạnh hơn và đi đứng tốt hơn. Tế bào khả biến thần kinh sẽ tự phục hồi nhờ vào việc tập thể dục.

Người bệnh cần ngồi thẳng khi ăn, ăn từng miếng nhỏ.

Sử dụng ứng dụng trị liệu ngôn ngữ

Một số ứng dụng và phần mềm có thể giúp bệnh nhân bị mất khả năng sử dụng ngôn ngữ nói phục hồi khả năng hoạt động của cơ vùng miệng. Đây là phương pháp tốt để bệnh nhân có thể tập nói tại nhà trong quá trình phục hồi.

Càng luyện tập, khả năng hoạt động của tế bào khả biến thần kinh sẽ được kích thích. Như vậy, bệnh nhân sẽ phục hồi được khả năng giao tiếp nhanh hơn. Nhìn chung, ứng dụng trị liệu ngôn ngữ có thể hỗ trợ bệnh nhân trong việc học lại kỹ năng giao tiếp.

Bệnh nhân đột quỵ có thể dùng các ứng dụng học ngôn ngữ như Swallow RehApp và Swallow Prompt.

Xem thêm: Đề phòng triệu chứng ngủ quá nhiều sau đột quỵ

Kích thích cơ bằng điện

Kích thích điện bằng cơ có thể giúp cơ phục hồi nhanh và hoạt động tốt. Không những vậy, bệnh nhân còn cải thiện được khả năng cử động tay lẫn nuốt thức ăn.

Kích thích điện bằng cơ được thực hiện bằng cách chạm xung điện nhẹ vào cơ tại vùng họng. Cách làm này kích thích khả năng hoạt động của cơ và tế bào khả biến thần kinh.

Cần kết hợp phương pháp kích thích điện bằng cơ cùng với phương pháp tập vật lý trị liệu. Bệnh nhân nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ để biết có nên sử dụng phương pháp kích điện bằng cơ hay không. Đừng bao giờ thử cách làm này nếu không có hướng dẫn của bác sĩ.

Bệnh nhân đột quỵ cần tuân thủ thêm một số quy tắc sau để phòng tránh ngộp thở

Bệnh nhân nên uống sữa lắc và sinh tố vì chúng trôi chậm xuống vùng họng hơn thức uống lỏng và làm giảm nguy cơ ngột thở. Khi ăn, hãy ngồi thẳng người: Ngồi thẳng người sẽ giúp thức ăn đi xuống vùng họng đúng cách, nằm ăn sẽ gây ngột thở. Bệnh nhân không nên ăn nhanh: Thay vì vậy, họ ăn thật chậm. Các chuyên gia trị liệu ngôn ngữ khuyên người bệnh nên nhai trong 1 phút để tránh tình trạng khó nuốt. Cần tránh thức ăn đặc, chẳng hạn như súp đặc: Khi bệnh nhân đột quỵ bị chứng khó nuốt ăn thức ăn đặc, họ sẽ dễ bị ngột thở và điều này sẽ cực kỳ nguy hiểm đến mạng sống của mình.

Các kỹ thuật trên giúp giảm nguy cơ khó nuốt đối với bệnh nhân muốn cải thiện khả năng nuốt. Tuy nhiên, bệnh nhân bị tình trạng khó nuốt nặng cần tránh xa thực phẩm cứng hoàn toàn và chỉ nên ăn đồ mềm. Đối với bệnh nhân bị chứng khó nuốt nghiêm trọng, họ cần ăn qua ống sonde.

Trọng Dy (ghi) – benhdotquy.net

Nguồn: Flint Rehab