Yếu tố nguy cơ của đột quỵ là gì, ai dễ bị?

1. Đột quỵ là gì? Đột quỵ và tai biến có giống nhau không? Có phải tất cả đột quỵ đều giống nhau?

TS.BS Trần Chí Cường: Đột quỵ là người bệnh đang bình thường bỗng ngã quỵ do sự ngừng cung cấp oxy cho tế bào não hay cơ tim. Cả 2 đều dẫn đến tình trạng ngã quỵ. Đột quỵ có thể phân thành một nhóm nguyên nhân là do tim mạch và do não. Thường khi nói “đột quỵ” nhiều người nghĩ đến “đột quỵ não”. Trong đột quỵ não, chúng ta có thể phân thành đột quỵ nhồi máu não và xuất huyết não. Gần đây, đột quỵ do tim mạch cần quan tâm vì ngày càng nhiều hơn. Thậm chí có bệnh nhân trên dưới 30 tuổi đã bị nhồi máu cơ tim. Tai biến mạch máu não cũng chính là đột quỵ. Việc đánh đồng đột quỵ và tai biến mạch máu não cũng là điều tốt vì dân gian nghĩ rằng đó là trúng gió. Nếu nghĩ rằng bệnh nhân bị đột quỵ, cách ứng xử có thể đúng hay sai. Tuy nhiên, nếu nghĩ rằng bệnh nhân bị trúng gió thì chỉ có sai. Ứng xử trong trúng gió sẽ khiến chúng ta cạo gió, chà gừng, vắt chanh vào miệng và chích lể… sẽ đưa bệnh nhân vào tình huống nguy hiểm.

2. Những bệnh lý tim mạch nào dễ dẫn đến đột quỵ – đột tử?

ThS.BS Nguyễn Mạnh Cường: Bệnh lý tim và não có liên quan với nhau rất nhiều. Thông thường khi có bệnh lý ở tim, não là nơi chịu hậu quả của tim. Yếu tố nguy cơ tim mạch đầu tiên sẽ ảnh hưởng đến não chính là tăng huyết áp. Bình thường, các mạch máu chịu áp lực vừa phải. Khi tăng huyết áp, áp lực trong lòng mạch quá cao đồng thời mạch máu bị xơ vữa sẽ dễ vỡ, dẫn đến đột quỵ não do xuất huyết não. >> Xem thêm: Tăng huyết áp, bệnh tim và đột quỵ có liên quan như thế nào? Yếu tố nguy cơ thứ hai là rối loạn nhịp tim. Đây là tình trạng rất đa dạng phong phú, một số rối loạn nhịp tim biểu hiện rất âm thầm và bất ngờ. Nếu bác sĩ không đo điện tim kỹ, chúng ta không thể phát hiện bệnh kịp thời để cứu chữa và phòng ngừa. Trong rối loạn nhịp tim có bệnh lý rung nhĩ. Rung nhĩ là tim đập loạn nhịp hoàn toàn. Tim bị loạn nhịp máu sẽ lưu thông không tốt, dẫn đến hình thành cục máu đông trong tim. Khi cục máu đông đi lên não, người bệnh sẽ dễ bị đột quỵ não. Chúng tôi gặp rất nhiều trường hợp bệnh nhân không khám và tầm soát kỹ, đột quỵ rất dễ xảy ra. Bệnh lý thứ ba là bệnh lý van tim, tình trạng hẹp van hai lá hay hẹp van động mạch chủ xảy ra khi van hẹp lại, máu qua lại không tốt dẫn đến cục máu đông gây ra đột quỵ não. Tình trạng tiếp theo là bệnh mạch vành và hậu quả là nhồi máu cơ tim (đột quỵ ở tim). Nếu nhồi máu cơ tim ở mức độ nặng thì tim không còn bóp nổi, việc hình thành cục máu đông ở tim có thể xảy ra. Chúng tôi đã cấp cứu khá nhiều trường hợp do nhồi máu cơ tim dẫn đến đột quỵ não.

3. Những người có bệnh nền nào sẽ có nguy cơ đột quỵ?

ThS.BS Nguyễn Mạnh Cường: Có rất nhiều bệnh lý có thể gây đột quỵ não, tim. Đầu tiên là tăng huyết áp, đây luôn là yếu tố gây ảnh hưởng đến cơ thể, kể cả đột quỵ não và đột quỵ tim, bệnh lý mạch máu tại thận, gan, chi dưới…. Thứ 2 là rối loạn mỡ máu. Tình trạng rối loạn lipid máu dễ gây ra mạch máu bị xơ hẹp, nếu không điều trị kịp thời thì tình trạng rối loạn lipid máu sẽ gây ra đột quỵ não và tim. Thứ 3 là đái tháo đường. Bệnh lý tiểu đường ngày càng phổ biến, gây rối loạn chuyển hóa toàn cơ thể không chỉ đường huyết. Mạch máu ở người bệnh tiểu đường dễ bị hẹp và lòng mạch dễ bị xơ vữa. Khi hẹp mạch máu, đột quỵ tim, đột quỵ não dễ xảy ra. Các bệnh lý về rối loạn nhịp tim luôn là vấn đề tiềm ẩn. Một số trường hợp rối loạn nhịp tim chỉ bị thoáng qua nhưng xuất hiện đột ngột khiến cơ tim không chịu được, cục máu đông xuất hiện khiến tình trạng đột quỵ dễ xảy ra. TS.BS Trần Chí Cường: Ngoài các yếu tố nguy cơ là bệnh lý mà bác sĩ Mạnh Cường chia sẻ, người bệnh ung thư cũng dễ bị đột quỵ. Tắc nghẽn mạch máu ở người bệnh ung thư chưa được quan tâm đúng mức. Nguy cơ gây đột quỵ ở người trẻ không thể lường trước được chính là dị tật mạch máu não. Bên cạnh đó, còn tác động do môi trường bên ngoài như hút thuốc lá, uống rượu bia. Các nghiên cứu đã chứng minh rằng hút thuốc trong 20 năm có thể tác động nghiêm trọng lên toàn cơ thể. Chúng tôi gặp rất nhiều trường hợp bệnh nhân dưới 40 tuổi hút thuốc 20 năm, họ hút thuốc năm 18 hoặc 20 tuổi. Khi họ 40 tuổi, mạch máu não bị tắc nghẽn dẫn đến đột quỵ. Họ cũng có thể bị nhồi máu cơ tim cấp hay tắc mạch máu chi. Đó là những yếu tố nguy cơ có thể được kiểm soát hoàn toàn và loại bỏ được trong cộng đồng. Việt Nam là một trong các quốc gia có số lượng người tiêu thụ rượu bia đứng đầu thế giới và Đông Nam Á, số bệnh nhân đột quỵ gia tăng đáng kể. Trong thời gian giáp Tết, đây là cảnh báo trong cộng đồng rằng hãy hạn chế sử dụng rượu bia quá mức. Còn có các yếu tố nguy cơ khác như bệnh nhân tiếp xúc với chất độc hại như chì, thủy ngân sẽ gây viêm mạch máu dẫn đến đột quỵ. Khi bệnh nhân tiếp xúc quá nhiều với xăng, dầu, thuốc thẩm mỹ, chất sơn móng tay, thuốc nhuộm, thuốc gội cũng có thể bị đột quỵ. Chúng ta cần có cách nhìn tổng quan để xem bản thân có những yếu tố nguy cơ nào. Trường hợp liên quan đến bệnh di truyền gây ra đột quỵ thì số lượng rất ít. Nếu chú trọng đến vấn đề hút thuốc, uống rượu bia, thừa cân béo phì, tiểu đường, tăng huyết áp sẽ giải quyết được vấn đề đột quỵ đáng kể trong cộng đồng.

4. Yếu tố nguy cơ đột quỵ và nguyên nhân đột quỵ khác nhau như thế nào?

TS.BS Trần Chí Cường: Yếu tố nguy cơ là vấn đề có thể thúc đẩy, tạo điều kiện để gây ra đột quỵ. Có 2 nguyên nhân gây đột quỵ, là mạch máu não bị vỡ dẫn đến xuất huyết não và cục máu đông hình thành trong mạch máu gây tắc nghẽn mạch máu/ nhồi máu não. Trong rất nhiều yếu tố nguy cơ thì tăng huyết áp gây ra tình trạng xuất huyết não. Phình mạch máu não hoặc dị dạng mạch máu não gây ra xuất huyết não. Các yếu tố nguy cơ khác như hút thuốc lá, uống rượu bia nhiều, tiếp xúc với nhiều kim loại nặng, chất độc hại trong môi trường sẽ dẫn đến viêm mạch máu, hình thành cục máu đông, đưa đến hậu quả nhồi máu não.

Trọng Dy (ghi) – Benhdotquy.net

Nguồn: BV Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ