Nói gì, hỏi gì để biết một người có bị đột quỵ hay không?

1. Dấu hiệu nào được xem là dấu hiệu cảnh báo đột quỵ?

TS.BS Trần Chí Cường: Các dấu hiệu nhận biết đột quỵ là FAST.

1. Face (mặt) – Khuôn mặt bị méo một bên. Chúng ta cần xem là người đó mắt có nhắm kín hay không, bệnh nhân có bị chảy nước bọt (nước miếng) một bên miệng hay không.
2. Arms (tay) – Chúng ta yêu cầu người bệnh đưa tay lên, khi bị đột quỵ họ sẽ không đưa được. Bệnh nhân có thể yếu tay hay yếu chân 1 bên hoặc cả 2 bên.
3. Speech (lời nói) – Chúng ta sẽ hỏi bệnh nhân nói ra sao, ít nhiều nó cũng có sự thay đổi.
4. Time (thời gian) – Thời gian đột quỵ được tính tới từng giây từng phút. Thời gian là yếu tố quyết định chính cho sự thành công của phương pháp điều trị.

2. Vì sao thời gian cấp cứu đột quỵ quý hơn vàng?

TS.BS Trần Chí Cường: Đối với đột quỵ, thời gian được tính bằng não. Cứ một phút trôi qua, 2 triệu tế bào não bị tổn thương. Đó là ý nghĩa quan trọng trong cấp cứu đột quỵ não. Thời gian càng xa 6 giờ, não càng tổn thương nặng. Sau 6 giờ, khả năng cao bệnh nhân sẽ tử vong, nếu cứu sống được thì di chứng rất nặng nề. Vì vậy, khi một người bị đột quỵ, chúng ta cần đưa bệnh nhân đến cơ quan y tế gần nhất có thể cứu chữa đột quỵ. Mốc thứ nhất là 4 giờ đầu đối với tắc nghẽn động mạch nhỏ, có vai trò quan trọng trong việc tiêm thuốc tiêu sợi huyết. Mốc thứ hai là 6 giờ đầu đối với tắc nghẽn động mạch lớn, cần khai thông dòng máu bằng thiết bị hiện đại như lấy huyết khối bằng dụng cụ với máy DSA. Ngoài 6 giờ, cơ hội cứu chữa cho bệnh nhân tắc nghẽn mạch máu lớn sẽ kém do thời gian thiếu máu não quá nhiều, gây tổn thương tế bào thần kinh. Lúc này có thể sử dụng phần mềm RAPID để đánh giá tổn thương não ở mức độ nào, phần não nào còn cứu được… từ đó bác sĩ sẽ cân nhắc có nên can thiệp hay không. Nếu nhận thấy việc can thiệp vẫn có ích lợi thì bác sĩ sẽ tiến hành.

3. Cấp cứu đột quỵ não có những chuyên khoa nào tham gia?

TS.BS Trần Chí Cường: Cấp cứu đột quỵ cần phải phối hợp nhịp nhàng giữa các chuyên khoa. Đầu tiên cần có chuyên khoa Chẩn đoán hình ảnh để phân biệt bệnh nhân này bị nhồi máu não hay xuất huyết não. Chuyên khoa thứ hai là Cấp cứu, chúng ta cần sơ cấp cứu bệnh nhân tại bệnh viện vì rất nhiều trường hợp bệnh nhân bị hôn mê sâu, tắc nghẽn đường thở và nghẹt đàm. Nếu tổn thương đường hô hấp chỉ cần 4 phút thôi, bệnh nhân sẽ bị tổn thương não nặng thậm chí tử vong. Các chuyên khoa liên quan như chuyên khoa Hồi sức cấp cứu, chuyên khoa Nội thần kinh, Ngoại thần kinh có thể sẽ tham gia cứu bệnh nhân. Khâu “ghi bàn” cuối cùng là can thiệp nội mạch lấy cục máu đông, bác sĩ can thiệp mạch máu cần được đào tạo kỹ lưỡng và máy móc phải đi kèm phải hiện đại.

4. Quy trình cấp cứu đột quỵ gồm những bước nào?

TS.BS Trần Chí Cường: Đầu tiên, chúng ta cần chẩn đoán người bệnh này có bị đột quỵ hay không. Nếu họ bị đột quỵ, người bệnh sẽ được đi vào quy trình điều trị đột quỵ. Bước đầu tiên là chụp CT để xác định người này là xuất huyết não hay nhồi máu não. Nếu là nhồi máu não có tắc nghẽn mạch máu nhỏ, trong 4.5 giờ đầu (4 tiếng rưỡi), người bệnh phải được tiêm thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch. Nếu không hiệu quả, chúng ta cần can thiệp tái thông động mạch. Nếu bệnh nhân đến trễ hơn 4.5 giờ vàng, chúng ta không còn chỉ định tiêm thuốc tiêu sợi huyết mà cần xem người bệnh có bị tắc nghẽn mạch máu lớn hay không. Nếu bị tắc nghẽn động mạch lớn, cần chuyển bệnh nhân đến phòng thủ thuật DSA để lấy cục máu đông ra. Theo tiêu chuẩn mới nhất của thế giới, kể cả bệnh nhân đến lúc 3 giờ hay 6 giờ (dù trong hay ngoài giờ vàng) mà bằng chẩn đoán hình ảnh thấy bệnh nhân bị tắc nghẽn động mạch lớn như động mạch cảnh trong, động mạch não giữa, động mạch thân nền, động mạch đốt sống thì không bắt buộc dùng thuốc tiêu sợi huyết mà chuyển ngay bệnh nhân đến phòng DSA thông mạch máu não để lấy dụng cụ bằng huyết khối.

5. Việt Nam đã ứng dụng được những tiến bộ nào của thế giới?

TS.BS Trần Chí Cường: Việt Nam đã thực hiện được các bước mà tôi vừa kể. Trong đó, đã điều trị được phình mạch máu não khổng lồ bằng công nghệ mới nhất trên thế giới. Việt Nam là một trong nước tiên phong ở khu vực Đông Nam Á thực hiện được kỹ thuật rất mới như đặt stent graft điều trị mạch máu não khổng lồ khi những phương pháp phẫu thuật hở, đặt coil… không thành công. Các bệnh viện trong nước đã thực hiện được một số trường hợp rất ngoạn mục, cứu bệnh nhân thoát khỏi nguy cơ xuất huyết não do vỡ túi phình khổng lồ.

Trọng Dy (ghi) – Benhdotquy.net