Cơ tim ngủ đông: Dấu hiệu, điều trị và cách phòng ngừa

\n

1. Vùng cơ tim ngủ đông là gì?

\n

Thưa bác sĩ, cơ tim ngủ đông nghĩa là gì? Đây có phải là một loại bệnh liên quan đến tim mạch không?

\n

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương trả lời:

\n

\n

Thuật ngữ “bệnh cơ tim ngủ đông” là không chính xác, trong phân loại các bệnh lý cơ tim thì chúng ta không có loại bệnh này, kể cả tiếng Việt lẫn tiếng Anh (hibernating cardiomyopathy). Thuật ngữ chính xác mà bạn muốn đề cập đến là “vùng cơ tim ngủ đông”, tên tiếng Anh là hibernating myocardium, đây không phải là bệnh mà là tên gọi của 1 vùng cơ tim trong bệnh tim thiếu máu cục bộ.

\n

Vùng cơ tim ngủ đông (Hibernating myocardium) là những vùng cơ tim bị thiếu máu cục bộ kéo dài, nguồn tưới máu giảm sút chỉ đủ để duy trì cơ tim sống sót, chưa đến mức bị hoại tử cơ tim. Vùng cơ tim này vẫn còn có thể duy trì chức năng sống tối thiểu nhưng bị giảm hoặc mất tạm thời khả năng co bóp của chúng do tình trạng thiếu máu cục bộ gây nên.

\n

2. Nguyên nhân gây ra vùng cơ tim ngủ đông

\n

Vùng cơ tim ngủ đông hình thành do những nguyên nhân nào? Vì sao bệnh động mạch vành (CAD) lại có thể dẫn đến tình trạng này?

\n

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương trả lời:

\n

Vùng cơ tim ngủ đông (Hibernating myocardium) là những vùng cơ tim bị thiếu máu cục bộ kéo dài do giảm cung cấp máu từ động mạch vành. Nguyên nhân chủ yếu là do bệnh động mạch vành, trong đó hàng đầu là xơ vữa động mạch vành, ngoài ra còn có thể do co thắt, tổn thương động mạch vành do giang mai, và một số nguyên nhân ít gặp hơn như: dị dạng động mạch vành, chấn thương, hoặc tắc mạch do cục máu đông từ nơi khác đến…

\n

Khi mạch vành bị hẹp, làm giảm cung cấp máu cho cơ tim. Cơ tim thiếu máu mất dần chức năng nhưng vẫn còn sống sót được chia thành hai nhóm: cơ tim ngủ đông và cơ tim choáng váng.

\n

– Vùng cơ tim choáng váng (stunned myocardium) là vùng bị tổn thương do thiếu máu một giai đoạn ngắn dẫn đến mất chức năng co bóp, nhưng sức co bóp sẽ hồi phục theo thời gian.

\n

– Vùng cơ tim ngủ đông (hibernating myocardium) là hậu quả của thiếu máu mãn tính, nguồn tưới máu giảm sút chỉ đủ để duy trì cơ tim sống sót, nhưng không đủ cho quá trình chuyển hóa mô một cách đầy đủ, do đó sẽ có sự tự điều chỉnh giảm chuyển hóa tế bào cơ tim. Hoặc đôi khi cơ tim ngủ đông là do cơ tim bị choáng váng lập đi lập lại. Vùng cơ tim ngủ đông sẽ hồi phục sau khi được tái tưới máu đầy đủ, nếu không nó sẽ có nguy cơ bị thoái hóa tế bào (xơ hóa lan rộng hơn), mất sức co bóp hoặc nhồi máu, hoại tử.

\n

\nCơ tim bị thiếu máu kéo dài có thể dẫn đến hoại tử

\n

3. Sức khỏe sẽ thế nào nếu xuất hiện vùng cơ tim ngủ đông?

\n

Những người bị cơ tim ngủ đông thường tình trạng tim và sức khỏe sẽ bị ảnh hưởng như thế nào?

\n

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương trả lời:

\n

Cơ tim ngủ đông xảy ra khi nguồn tưới máu nuôi cơ tim bị giảm sút, chỉ đủ để duy trì cơ tim sống sót, nhưng không đủ để hoạt động bình thường, đặc biệt là khi gắng sức. Khi tưới máu đến cơ tim giảm sút, tế bào cơ tim giảm nhu cầu oxy để duy trì khả năng sống, dẫn đến giảm co bóp mạn tính, đây là 1 cơ chế bảo vệ của cơ tim. Tuy nhiên, cơ chế bảo vệ của cơ tim gây nên giảm đáng kể chức năng co bóp, vì vậy, giảm toàn bộ chức năng thất trái.

\n

Những nghiên cứu siêu cấu trúc của cơ tim cho thấy những vùng này các Protein co cơ (sarcomer) giảm rõ rệt, nhưng vẫn có thể co bóp trở lại nếu được tái t­ưới máu. Trên siêu âm gắng sức với Dobutamin những vùng này lúc đầu không vận động hoặc vận động kém, nhưng sẽ có dấu hiệu cải thiện vận động với liều thấp (5- 10 µg/Kg/phút), nhưng lại giảm vận động trở lại với liều cao.

\n

Biểu hiện của tình trạng này ra bên ngoài là bệnh nhân sẽ có triệu chứng khi gắng sức. Vì khi gắng sức nhu cầu tiêu thụ oxy tăng lên. Nhưng mạch vành bị hẹp nên không thể tăng tưới máu và tăng cung cấp oxy cho vùng cơ tim chi phối được. Nhu cầu oxy của cơ tim thì tăng lên mà cung cấp oxy không đủ thì sự thiếu máu cơ tim càng tăng, vùng cơ tim sẽ càng rối loạn vận động gây nên triệu chứng đau tức ngực, khó thở, tim đập không đều khi gắng sức.

\n

4. Triệu chứng khi có vùng cơ tim ngủ đông

\n

Có thể dựa vào cảm giác hoặc khả năng hoạt động để biết mình có bị cơ tim ngủ đông hay không, thưa bác sĩ? Triệu chứng của tình trạng này có dễ nhầm lẫn với các bệnh lý khác không?

\n

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương trả lời:

\n

Bệnh nhân không thể nhận biết được mình có vùng cơ tim ngủ đông, cơ tim bị choáng hay vùng cơ tim đã hoại tử và thành sẹo được. Tất cả những gì bệnh nhân cảm nhận được chính là triệu chứng của cơ tim bị thiếu máu cục bộ và giảm co bóp cơ tim.

\n

Và triệu chứng điển hình của thiếu máu cục bộ cơ tim chính là các cơn đau thắt ngực khi gắng sức.

\n

Cơn đau thắt ngực điển hình biểu hiện bằng cảm giác khó chịu ở ngực, hàm, vai, lưng hoặc cánh tay, triệu chứng gia tăng khi gắng sức hoặc stress tình cảm, biến mất khi ngậm nitroglycerin. Cơn đau thắt ngực gọi là ổn định khi các đặc điểm của cơn đau (tần suất, độ nặng, thời gian đau, giờ xuất hiện và yếu tố làm nặng) không thay đổi trong 60 ngày trước. Bệnh nhân có thể không có cảm giác đau, mà mô tả cảm giác khác ở ngực như: đè nặng, bóp nghẹt, khó chịu, nóng bỏng, khó tiêu, xiết chặt, tức, đầy đầy, nặng ngực…vị trí đau thường ở sau xương ức hay ngực trái, có thể kèm hoặc chỉ đau thượng vị, có thể lan tới cánh tay, ít hơn tới 2 vai, hàm dưới, bụng nhưng không lan xuống dưới rốn.

\n

Mặt khác, không phải lúc nào cơn đau thắt ngực cũng điển hình như vậy, mà thường gặp hơn là những cơn đau thắt ngực không điển hình, và những triệu chứng tương đương với cơn đau thắt ngực. Theo đó, bệnh nhân có thể chỉ có cảm giác khó thở khi gắng sức, rất giống với bệnh lý phổi tắc nghẽn mạn tính; hay đau thượng vị khi gắng sức, rất giống với cơn đau dạ dày, và có khi chỉ là cảm giác mệt, giảm dung nạp với gắng sức. Hoặc như, bệnh nhân bị đau dây thần kinh liên sườn nhưng lại có cảm giác giống với cơn đau ngực không điển hình do tim.

\n

5. Cách chẩn đoán tình trạng cơ tim ngủ đông

\n

Siêu âm tim có thể giúp chẩn đoán chính xác một người đang có vùng cơ tim ngủ đông không, hay phải dùng phương pháp nào khác?

\n

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương trả lời:

\n

\n 18FDG-PET có độ nhạy và độ đặc hiệu cao

\n

Siêu âm tim bình thường cũng không thể chẩn đoán chính xác vùng cơ tim bị thiếu máu nhưng còn cứu được (cơ tim ngủ đông, cơ tim bị choáng) hay vùng cơ tim đã hoại tử và thành sẹo được. Vì trên siêu âm tim bình thường, các vùng này đều giảm động như nhau.

\n

Cách phát hiện ra vùng cơ tim ngủ đông chính là siêu âm tim gắng sức, xạ hình cơ tim gắng sức, PET/CT với 18FDG là phương pháp có độ nhạy cao nhất và siêu âm dobutamine có độ đặc hiệu cao nhất trong chẩn đoán vùng cơ tim còn khả năng sống sót, bao gồm cơ tim ngủ đông và cơ tim bị choáng.

\n

6. Điều trị cơ tim ngủ đông như thế nào?

\n

Khi bị cơ tim ngủ đông có cần phải can thiệp đặt stent hoặc phẫu thuật không, thưa bác sĩ?

\n

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương trả lời:

\n

Vùng cơ tim bị ngủ đông rất cần được can thiệp tái tưới máu, bằng các biện pháp can thiệp như nong mạch vành, đặt Stent hoặc làm cầu nối. Vì cơ tim ngủ đông và cơ tim bị choáng là những vùng cơ tim còn sống, dù là sống yếu ớt, nhưng khi được tái tưới máu đầy đủ trở lại thì nó sẽ phục hồi.

\n

Mục đích mà bác sĩ phải làm nhiều biện pháp để phân biệt những vùng cơ tim còn sống với các vùng hoại tử do nhồi máu cơ tim là vì khi cơ tim đã bị hoại tử biến thành sẹo thì dù có được tái t­ưới máu cũng không còn khả năng co bóp trở lại và như thế không có có định can thiệp. Nhưng nếu là vùng cơ tim còn sống thì nên can thiệp sớm để phục hồi khả năng co bóp.

\n

7. Tiên lượng và nguy cơ tái phát sau điều trị cơ tim ngủ đông

\n

Nếu phẫu thuật khôi phục thành công lưu lượng máu đến cơ tim đang ngủ đông thì chất lượng cuộc sống sau này của bệnh nhân sẽ thay đổi ra sao? Nguy cơ tái phát cao sau phẫu thuật không?

\n

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương trả lời:

\n

Vùng cơ tim ngủ đông sẽ hồi phục sau khi được tái tưới máu đầy đủ, nếu không nó sẽ có nguy cơ bị thoái hóa tế bào (xơ hóa lan rộng hơn), mất sức co bóp hoặc nhồi máu, hoại tử.

\n

Khi được tái tưới máu đầy đủ bằng các biện pháp can thiệp như nong mạch vành, đặt Stent hoặc làm cầu nối, vùng cơ tim ngủ đông sẽ phục hồi khả năng co bóp, giảm được các triệu chứng đau ngực, khó thở, mệt mỏi do đó chất lượng cuộc sống của bệnh nhân cải thiện đáng kể, giảm đáng kể nguy cơ tiến triển đến suy tim, đột quỵ tim.

\n

Bệnh nhân thường cho rằng can thiệp thành công tái tưới máu mạch vành sẽ giúp khỏi vĩnh viễn bệnh mạch vành, đây là nhầm lẫn tai hại vì can thiệp chỉ giải quyết vị trí tắc nghẽn của dòng máu mạch vành, chứ không điều trị bệnh nền là xơ vữa động mạch đã có từ trước. Tắc nghẽn có thể xảy ra ở những vị trí khác trên động mạch vành. Nếu bệnh nhân không dùng thuốc theo đúng chỉ định của Bác sĩ, bệnh có thể tái phát chỉ sau 6 tháng – 2 năm đặt stent. Và nguy hiểm hơn khi bị tái hẹp hoặc tắc stent gây nhồi máu cơ tim, bệnh nhân buộc phải thực hiện can thiệp tim mạch lần 2 với kỹ thuật phức tạp và chi phí tốn kém hơn như đặt stent trong lòng stent, hoặc phẫu thuật bắc cầu và tất nhiên, thời gian hồi phục sẽ lâu hơn.

\n

8. Thời gian phục hồi sau điều trị cơ tim ngủ đông

\n

 Cơ thể sẽ mất bao lâu để các bộ phận bị ảnh hưởng của cơ tim hoạt động trở lại sau khi điều trị cơ tim ngủ đông?

\n

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương trả lời:

\n

Tốc độ phục hồi thường cao nhất trong tháng đầu tiên sau can thiệp, sau đó nếu bệnh nhân vẫn duy trì chế độ tập luyện phục hồi chức năng tim mạch và sử dụng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ thì vùng cơ tim ngủ đông sẽ có thể phục hồi hoàn toàn

\n

9. Người bệnh tim mạch có thể phòng ngừa cơ tim ngủ đông?

\n

Những người mắc bệnh lý tim mạch có cách nào để hạn chế phát triển tình trạng cơ tim ngủ không không bác sĩ?

\n

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương trả lời:

\n

Những người có bệnh lý tim mạch, đặc biệt là tăng huyết áp, xơ vữa động mạch cần cố gắng tránh để dẫn đến thiếu máu cục bộ cơ tim.

\n

Người có bệnh lý tim mạch cần thay đổi lối sống để bảo vệ trái tim mình, đó là ngưng thuốc lá, tập thể dục đều đặn các ngày trong tuần, giảm cân nếu dư cân hay béo phì, chế độ ăn tốt cho tim mạch, giảm rượu bia.

\n

Bệnh nhân không tự ý dùng các loại thuốc, bất kể thuốc gì cũng phải có tư vấn của các bác sĩ để tránh các nguy hại cho sức khỏe.

\n

Bệnh nhân cần khám định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ và tầm soát thiếu máu cục bộ cơ tim hàng năm.

\n

\n

Chế độ ăn tốt cho tim mạch là:

\n

Nên hạn chế những loại thực phẩm sau:

\n

– Thức ăn chứa nhiều dầu mỡ, cholesterol: như các loại thịt đỏ (thịt bò); mỡ, da, phủ tạng động vật; lòng đỏ trứng, gan, đồ ăn chiên xào, nước hầm xương… Đây là nhóm thực phẩm người bệnh mạch vành cần đặc biệt hạn chế bởi chúng có thể làm gia tăng nồng độ cholesterol máu, thúc đẩy sự phát triển của các mảng xơ vữa mạch vành và tăng cao nguy cơ nhồi máu cơ tim.

\n

– Muối: Chế độ ăn nhiều muối có thể làm tăng huyết áp, tăng gánh nặng cho tim và gia tăng các biến chứng tim mạch. Vì vậy, người bệnh mạch vành cần ăn hạn chế muối, tránh các thực phẩm chứa nhiều muối như dưa muối, hành muối hoặc các thức ăn chế biến sẵn như pate, lạp xưởng,…

\n

– Đồ ăn hoặc thức uống có chứa nhiều đường: như bánh, kẹo, nước ngọt…

\n

–  Bia, rượu: tránh sử dụng bởi chúng có thể làm tăng huyết áp, tăng triglyceride máu và gây hại cho tim mạch. Mỗi ngày uống không quá 2 lon bia với nam và 1 lon bia đối với nữ.

\n

Nên bổ sung thêm:

\n

– Trái cây tươi nhiều màu sắc, rau củ màu đậm như: súp lơ xanh, cải xoăn, cải bó xôi, cam, dưa hấu, quýt, dâu tây, cà rốt,…

\n

– Ngũ cốc các loại: gạo lứt, bột yến mạch,…

\n

– Nên sử dụng dầu thực vật như dầu lạc, dầu hướng dương,…

\n

– Các loại quả hạch: hạnh nhân, hạt điều, quả óc chó,…

\n

– Omega – 3 trong các loại cá béo như: cá hồi, cá thu, cá ngừ,

\n

10. Làm sao phòng tránh tình trạng cơ tim ngủ đông ở người bình thường?

\n

Liệu có cách nào để tránh tình trạng xuất hiện vùng cơ tim ngủ đông không?

\n

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương trả lời:

\n

Cách phòng tránh tình trạng này chính là cách phòng tránh bệnh mạch vành, hay bệnh thiếu máu cục bộ cơ tim

\n

Bệnh thiếu máu cơ tim là bệnh có thể phòng ngừa được, cách phòng ngừa chính là:

\n

Tuân thủ lối sống lành mạnh

\n

\n
• Ngưng hút thuốc lá, tránh hút thuốc lá thụ động
\n
• Thể dục thường xuyên, tối thiểu 30 – 45 phút mỗi ngày, các ngày trong tuần. Có thể đi bộ, chạy bộ, chạy xe đạp, bơi lội, đánh cầu lông, bóng bàn, đánh golf, tập yoga, thể dục nhịp điệu, thiền,.. tùy theo tình trạng sức khỏe mỗi người
\n
• Hạn chế căng thẳng trong cuộc sống và công việc.
\n
• Giảm cân nếu dư cân, béo phì (khi BMI >23): đặt mục tiêu giảm từ 5% đến 7% cân nặng trong vòng mỗi 6 tháng đến khi đạt cân nặng lý tưởng (BMI từ 18 – 22)
\n
• Chế độ ăn tốt cho tim mạch:\n
  \n
  • Ăn ít chất béo, thịt mỡ, chất bột đường, thực phẩm đóng hộp, thức ăn nhanh, hạn chế muối, giảm rượu bia.
  \n
  • Nên ăn cá, thịt gia cầm; nên ăn nhiều trái cây, rau, củ, quả, hạt, thực phẩm tươi, organic.
  \n
  \n
\n

\n

Điều trị tốt các bệnh lý đi kèm:

\n

\n
• Kiểm soát lượng đường trong máu nếu bạn có đái tháo đường
\n
• Điều trị ổn định huyết áp và mỡ máu
\n

\n

Tầm soát bệnh thiếu máu cơ tim: Theo Hội Tim mạch Mỹ (American Heart Association – AHA), mọi xét nghiệm tầm soát bệnh thiếu máu cơ tim nên bắt đầu từ lúc 20 tuổi. Mức độ kiểm tra thường xuyên phụ thuộc vào mức độ nguy cơ của người bệnh.

\n

>>> Xem thêm: Chế độ ăn uống tốt cho tim mạch là như thế nào?

\n

Benhdotquy.net