Những sai lầm chết người khi xử trí đột quỵ mà ai cũng mắc phải

Mới đây, trung tâm bệnh viện Bạch Mai tiếp nhận một bệnh nhân gần 70 tuổi bị đột quỵ não. Bệnh nhân được con trai dùng dao cứa ngón tay để chích máu vì nghe trên mạng đây là phương pháp sơ cứu hiệu quả. Theo y học cổ truyền, biện pháp chích máu ngón tay được áp dụng khi bệnh nhân bị sốt cao, co giật. Đối với người bị tai biến mạch máu não, chúng ta không nên áp dụng vì nó sẽ khiến bệnh nhân rơi vào tình trạng nguy kịch hơn. Đối với những trường hợp bệnh nhân có huyết áp cao đột ngột, người thân thường sẽ lo sợ và cho họ uống thuốc hạ huyết áp ngay, nhưng điều này sẽ khiến cho dòng máu lên não của bệnh nhân bị yếu đi. Nếu cố tình để bệnh nhân uống thuốc, họ có thể bị tăng nguy cơ viêm phổi, hít sặc thức ăn và thuốc vào phổi. Chúng ta cũng không nên mong chờ triệu chứng đột quỵ sẽ tự biến mất. Vấn đề quan trọng không chỉ nhận biết triệu chứng của một người đột quỵ mà chúng ta còn phải phản ứng nhanh. Tốt hơn hết, người bệnh cần được đưa đến phòng cấp cứu khi có dấu hiệu của đột quỵ. Vì nếu bỏ qua “thời gian vàng” cấp cứu đột quỵ của bệnh nhân sẽ khiến bệnh nhân có thể nguy hiểm tính mạng hoặc để lại di chứng nặng nề. Ví dụ trường hợp một người 60 tuổi, quê Thái Bình khỏe mạnh đến trung tâm đột quỵ bệnh viện Bạch Mai vì bị tê yếu nửa người bên trái. Bệnh nhân cho biết có triệu chứng như đột quỵ nhưng nghĩ rằng đó là do cảm nắng, mệt mỏi nên nằm nghỉ ngơi. Khi tình trạng không cải thiện, tay chân bị tê yếu, người bệnh mới đến bệnh viện, nhưng quá muộn. Một nữ bệnh nhân hơn 60 tuổi, tập thể dục đều đặn, sức khỏe tốt. Buổi sáng khi chuẩn bị tập thể dục, người này thấy hơi yếu nhẹ, tê bì nửa người phải và kèm theo méo miệng nhẹ. Bà đi vào giường nghỉ do nghĩ rằng mình bị trúng gió. Khi sức khỏe không cải thiện sau một ngày, bệnh nhân đến bệnh viện nhưng đã lỡ giờ vàng. Mới đây, bệnh viện Đột quỵ Tim mạch Cần Thơ (Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ) cũng vừa tiếp nhận trường hợp bé gái 10 tuổi ở Hậu Giang bị xuất huyết não. Theo người nhà, trước đó bé hay la nhức đầu. Vì cho rằng con mình bị nhức đầu bình thường nên cha mẹ không dẫn đi kiểm tra. Theo các chuyên gia y tế, thời gian vàng cấp cứu đột quỵ là từ 3 đến 6 giờ, kể từ khi các dấu hiệu xuất hiện như méo miệng, nhìn mờ, mắt đột ngột yếu, tê mặt, tay chân, đau đầu, chóng mặt dữ dội. Điều trị càng sớm, cơ hội hồi phục và ít để lại di chứng càng cao. Điều trị càng muộn, cơ hội phục hồi càng ít hơn. Hãy cùng lắng nghe phần tư vấn của ThS.BS Huỳnh Quốc Sỹ để hiểu hơn về cách xử trí đột quỵ, tránh bỏ lỡ “giờ vàng” điều trị của bệnh nhân.

1. Đột quỵ là gì?

ThS.BS Huỳnh Quốc Sỹ trả lời: Đột quỵ là bệnh lý liên quan đến tổn thương não do tắc nghẽn hay vỡ mạch máu não gây ra. Tình trạng này làm máu không lên não và khiến bệnh nhân bị hôn mê, nói đớ, hay yếu nửa người. Càng lớn tuổi, bệnh nhân càng có nguy cơ bị đột quỵ não. Đặc biệt, ở những người có bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, khả năng đột quỵ não sẽ cao hơn.

2. Vì sao bệnh đột quỵ ngày càng trẻ hóa?

ThS.BS Huỳnh Quốc Sỹ trả lời: Phần lớn cơn đột quỵ chỉ xảy ra ở người trên 65 tuổi, do tuổi càng lớn chúng ta sẽ càng có nguy cơ đột quỵ. Nhưng có hơn 1/3 cơn đột quỵ xảy ra ở người dưới 65 tuổi. Hơn nữa, tỷ lệ đột quỵ ở người trẻ tuổi ngày càng có xu hướng tăng. Nguyên nhân trẻ hóa là do trong xã hội ngày nay, mỗi người phải đi làm và áp lực công việc, gia đình sẽ gia tăng. Chính vì vậy sẽ làm tăng mức độ stress, khiến huyết áp không kiểm soát được và dẫn đến tình trạng rối loạn chuyển hóa. Những rối loạn đó nhanh chóng đưa đến đột quỵ.

3. Tỷ lệ tử vong và di chứng sau đột quỵ

ThS.BS Huỳnh Quốc Sỹ trả lời: Hiện nay trên thế giới cũng như Việt Nam, có rất nhiều nghiên cứu về tử vong và tàn tật do đột quỵ. Tỷ lệ tử vong chung đối với bệnh nhân đột quỵ không được can thiệp sẽ từ 15 đến 20%. Nếu bệnh nhân đột quỵ não không được can thiệp, điều trị trong giai đoạn cấp tỷ lệ tàn tật có thể lên đến 80%. Tức là họ không thể quay về cuộc sống trước khi bị đột quỵ. Nếu có can thiệp kịp thời trong thời gian vàng, tỷ lệ tử vong sẽ giảm từ 3 đến 5% và tỷ lệ tàn tật có thể giảm từ 30 đến 40%. Nếu được can thiệp kịp thời, 60 đến 70% bệnh nhân có thể trở về cuộc sống bình thường trước khi bị đột quỵ.

4. Lưu ý khi di chuyển bệnh nhân đột quỵ đi cấp cứu

ThS.BS Huỳnh Quốc Sỹ trả lời: Khi vận chuyển bệnh nhân đột quỵ đến bệnh viện, chúng ta cần đảm bảo phương tiện đàng hoàng và vận chuyển một cách nhẹ nhàng, êm ái. Chúng ta phải cho bệnh nhân nằm, không cho họ ngồi trên xe. Khi ngồi trên xe, chở hai chở ba sẽ rất nguy hiểm cho bệnh nhân. Bệnh nhân bị đột quỵ cảm thấy không thoải mái có thể gây ảnh hưởng đến huyết áp, làm tình trạng đột quỵ nặng hơn.

5. Có nên sử dụng Cung Ngưu Hoàng, nặn đầu ngón tay lấy máu để chữa đột quỵ?

ThS.BS Huỳnh Quốc Sỹ trả lời: Một số bệnh nhân đột quỵ có nhập viện chia sẻ họ đã dùng thuốc dân gian như Cung Ngưu Hoàng, tuy nhiên những thuốc đó chưa được kiểm chứng có thể điều trị đột quỵ hay không. Vì vậy, tốt nhất chúng ta không nên cho bệnh nhân đột quỵ sử dụng. Điều trị bệnh nhân đột quỵ yêu cầu chúng ta đưa bệnh nhân đến bệnh viện càng sớm càng tốt và có máy móc hiện đại để chụp hình, chẩn đoán. Trên những phương tiện chẩn đoán đó, chúng ta sẽ điều trị cho bệnh nhân hiệu quả hơn. Các biện pháp trên hầu như không có tác dụng, nếu sử dụng những loại thuốc đó và chờ đợi kết quả có cải thiện hay không, vô tình chúng ta làm mất đi thời gian quý báu của bệnh nhân để được điều trị.

Khi gặp người có dấu hiệu đột quỵ tốt nhất nên gọi xe cấp cứu để được cứu chữa đúng cách

6. Biến chứng đột quỵ nếu không đến cơ sở y tế kịp thời?

ThS.BS Huỳnh Quốc Sỹ trả lời: Thực tế, không ít trường hợp bệnh nhân đột quỵ nhập viện trễ. Nguyên nhân là do người nhà của bệnh nhân nghe hàng xóm hướng dẫn điều trị đột quỵ bằng phương pháp không chính quy như chích lể, cạo gió, vắt nước chanh vào miệng. Những cách làm này rất nguy hiểm, khiến bệnh nhân nhập viện muộn và bác sĩ không thể can thiệp được. Nếu can thiệp, nó sẽ làm tăng nguy cơ biến chứng trên bệnh nhân. Vắt chanh vào miệng sẽ khiến bệnh nhân bị hít sặc và viêm phổi nặng. Nếu chúng ta không có kiến thức về y khoa, đừng nên cấp cứu bệnh nhân mà nên thu xếp đưa bệnh nhân đến bệnh viện.

7. Cách chăm sóc và sơ cứu bệnh nhân đột quỵ để không lỡ “thời gian vàng”?

ThS.BS Huỳnh Quốc Sỹ trả lời: Trong một số trường hợp, bệnh nhân đột quỵ còn tỉnh táo, chúng ta nên để xe cấp cứu đến, để bệnh nhân nằm thẳng và chuyển bệnh nhân đi. Nhưng nếu bệnh nhân hôn mê, chúng ta cần đảm bảo cho bệnh nhân nằm ngửa cổ, nới lỏng quần áo cho thông thoáng, không được vắt thứ gì vào miệng bệnh nhân vì rất nguy hiểm. Nếu vắt chanh hay cho uống thuốc, uống nước đường, không may sặc vào phổi thì sẽ khiến bệnh nhân suy hô hấp. Nếu bệnh nhân bị co giật, chúng ta dùng khăn hay khúc cây đặt vào miệng để bệnh nhân không cắn trúng lưỡi và giữ yên tư thế của bệnh nhân. Không nên động đậy hay vắt chanh cho bệnh nhân uống để giảm co giật.

8. Chế độ dinh dưỡng phòng ngừa đột quỵ

Nghiên cứu từ các chuyên gia dinh dưỡng cho thấy, xu thế ăn uống của mỗi người liên quan rất nhiều đến căn bệnh đột quỵ. Do đó nắm rõ một số nguyên tắc khi ăn uống và ưu tiên lựa chọn thực phẩm là một phương pháp phòng bệnh tốt nhất. Các loại rau màu xanh đậm: Rau xanh ít chất béo và calo nhưng giàu chất xơ cũng như các chất dinh dưỡng khác như vitamin A, vitamin C, kali. Ăn các loại rau xanh có thể giúp kiểm soát cân nặng và có hệ tim mạch khỏe mạnh, giữ huyết áp ở mức ổn định. Cà chua giúp giảm nguy cơ đột quỵ do thiếu máu cục bộ, tắc nghẽn động mạch não. Licopen trong cà chua là chất chống ung thư, bảo vệ các tế bào không bị tổn thương do oxy hóa. Chất này cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm huyết áp đối với người hay bị huyết áp cao. Khoai lang được biết đến là một thực phẩm vàng có nhiều công dụng tốt cho sức khỏe. Chất xơ và chất oxy hóa giúp chống tình trạng ung thư, tránh hình thành cholesterol xấu trong cơ thể. Hạt hạch nhân, hột điều, óc chó giúp phòng ngừa đột quỵ. Các loại hạt này chứa magie, canxi và chất béo không bảo hòa cao. Chúng còn chứa nhiều chất xơ, chất chống oxy hóa và cân bằng hàm lượng đường, giảm nguy cơ mắc bệnh ung thư, tim mạch và đột quỵ. Tỏi là gia vị làm tăng thêm hương vị cho món ăn, chúng có khả năng hạ huyết áp và giảm độ cứng động mạch, làm chậm tốc độ vôi hóa của động mạch.

Trọng Dy (ghi), benhdotquy.net (Nguồn: bệnh viện S.I.S Cần Thơ)