Mức độ nguy hiểm của vỡ túi phình động mạch chủ bụng

1. Phình động mạch chủ bụng là gì?

Thưa bác sĩ, nhờ bác sĩ có thể lý giải phình động mạch chủ bụng là bệnh lý như thế nào? BS.CK1 Cao Thị Lan Hương: Động mạch chủ là động mạch chính và lớn nhất trong cơ thể, dẫn máu từ tim đi nuôi toàn bộ cơ thể. Động mạch chủ lúc chạy trong lồng ngực thì gọi là động mạch chủ ngực. Khi động mạch chủ đi đến bụng, nó được gọi là động mạch chủ bụng. Động mạch chủ bụng cung cấp máu cho phần dưới cơ thể. Trong bụng, ngay phía dưới rốn, động mạch chủ chia thành hai nhánh, được gọi là những nhánh động mạch chậu, mang máu đến cho từng chân. Phình động mạch chủ là hiện tượng tăng kích thước khu trú động mạch chủ dạng hình túi hoặc hình thoi gây ra do một điểm yếu trên thành mạch. Động mạch chủ bụng bình thường có đường kính khoảng 2 cm. Khi một vùng bị yếu của động mạch chủ bụng giãn nở ra hoặc phình ra đạt đường kính ≥ 3 cm, được gọi là phình động mạch chủ bụng (AAA). Phình động mạch chủ bụng chiếm 3/4 phình động mạch chủ, thường bắt đầu dưới các động mạch thận (dưới thận) nhưng có thể bao gồm lỗ vào động mạch thận; khoảng 50% liên quan đến các động mạch chậu. Đoạn động mạch chủ bị phình có thành mạch yếu hơn thành mạch bình thường, do đó các mạch máu này sẽ rất dễ vỡ dưới áp lực của máu nếu không được điều trị kịp thời. Một túi phình bị vỡ có thể gây chảy máu trong nghiêm trọng, có thể dẫn đến sốc hoặc thậm chí tử vong.

Phình động mạch chủ bụng là tình trạng động mạch chủ bị giãn ra to hơn bình thường.

>>> Xem thêm: Đột quỵ và chứng phình động mạch: Sự khác biệt là gì?

2. Dấu hiệu phình động mạch chủ bụng

Triệu chứng của bệnh này có dễ nhận biết không? Và liệu chúng ta có thể nhầm lẫn với các bệnh khác? BS.CK1 Cao Thị Lan Hương: Hầu hết các chứng phình động mạch chủ bụng là không có triệu chứng. Các triệu chứng và dấu hiệu, khi chúng xảy ra, có thể không đặc hiệu nhưng thường là kết quả của sự đè ép các cấu trúc lân cận. Khi động mạch chủ bụng giãn rộng, chúng có thể gây ra cảm giác đau sâu, đau kiểu nội tạng, và cảm giác rõ nhất trong vùng khối phình. Bệnh nhân có thể nhận thức được ổ đập bất thường ở bụng tùy thuộc vào kích thước khối phình và thói quen của bệnh nhân. Xác suất mà một bệnh nhân nhận thấy có một khối đập bất thường có một phình mạch > 3 cm là khoảng 40%. Đa phần bệnh nhân sẽ nhầm lẫn với bệnh lý của hệ tiêu hóa. Mặc dù hầu hết phình động mạch phát triển chậm mà không có triệu chứng, túi phình phát triển từ từ trong nhiều năm và nếu túi phình lớn nhanh, rách ra (vỡ phình), hoặc máu chảy dọc theo thành động mạch (bóc tách động mạch chủ), các triệu chứng có thể đến đột ngột, như: – Dọa vỡ túi phình: Đau vùng bụng, đau thường khu trú tại vùng hạ vị hay phía sau lưng. Việc xuất hiện những cơn đau mới hay tăng lên đều xuất hiện đột ngột, có thể báo trước sự giãn thêm ra hoặc đe dọa vỡ phình. Cơn đau có đặc điểm đau liên tục, dữ dội và khu trú ở phía sau lưng hay phần bụng dưới. Cảm giác đau có thể lan xuống vùng bẹn, ra vùng hông, hoặc trong một số trường hợp hiếm gặp là đau xuống chân. – Thuyên tắc mạch: do huyết khối hoặc mảng xơ vữa có thể bong ra và gây tắc các động mạch ở chi dưới, thận và ruột. Từ đó, bệnh nhân có thể đột ngột đau nhức và tím tái ở ngón chân, đau bụng dữ dội, tiêu ra máu, tiểu ra máu. – Vỡ túi phình: Vỡ động mạch chủ bụng thực sự sẽ kèm theo một cơn đau lưng đột ngột cùng với đau bụng và bụng căng cứng.Hầu hết các bệnh nhân đều tăng nhịp tim kèm theo tụt huyết áp. Đây là tình huống nguy hiểm có thể dẫn đến tử vong nhanh chóng.

3. Nguyên nhân gây phình động mạch chủ bụng

Thưa bác sĩ, từ đâu mà căn bệnh này có thể phát triển và gây hại cho người bệnh? BS.CK1 Cao Thị Lan Hương: Nguyên nhân gây ra phình động mạch chủ bụng là do nhiều nguyên nhân kết hợp. Một số nguyên nhân chính gây ra phình động mạch chủ bụng gồm: – Tăng huyết áp – Xơ vữa động mạch: đây chính là nguyên nhân phổ biến nhất được chẩn đoán gây ra chứng phình động mạch chủ bụng. Một số nguyên nhân khác là do: – Trong một số trường hợp hiếm hoi, phình động mạch chủ bụng có thể do nhiễm trùng hoặc viêm mạch, làm suy yếu một phần của thành động mạch chủ – Bệnh mô liên kết (như hội chứng Ehlers-Danlos).

4. Sự nguy hiểm của vỡ túi phình động mạch chủ bụng

Vỡ túi phình động mạch chủ bụng nguy hiểm ra sao? Có phải phình động mạch càng lớn, nguy cơ vỡ càng cao? BS.CK1 Cao Thị Lan Hương: Vỡ túi phình động mạch chủ bụng là biến chứng nguy hiểm nhất của phình động mạch chủ bụng. Bởi vì động mạch chủ bụng chứa 1 lượng lớn máu để cung cấp máu cho nửa dưới của cơ thể. Vỡ túi phình động mạch chủ thì có thể gây tràn máu ổ bụng không kiểm soát, đưa đến sốc mất máu và tử vong nhanh chóng cho người bệnh. Nếu may mắn, vỡ túi phình động mạch chủ bụng vào phía sau phúc mạc bên trái thì sẽ gây chảy máu sau phúc mạc, dù có thể làm hạn chế phần nào sự vỡ ra, nhưng nếu không xử trí kịp thời, dòng máu chảy qua chỗ vỡ sẽ bị rối loạn và có thể hình thành các cục máu đông dọc theo thành động mạch chủ bụng. Cục máu đông này cùng với những mảnh xơ vữa động mạch có thể trôi theo dòng máu gây thuyên tắc mạch và ảnh hưởng đến tuần hoàn của các động mạch phía xa. Do đó, đây là tình huống nguy hiểm đến tính mạng, đa số bệnh nhân tử vong trước khi đến cơ sở y tế. Ngay cả những bệnh nhân còn sống khi đến bệnh viện cũng có khoảng 50% trong số này tử vong. Nhìn chung, khi vỡ túi phình động mạch chủ bụng, tỉ lệ sống sót thấp hơn 40%. Túi phình động mạch càng lớn thì nguy cơ vỡ càng cao.

Vỡ túi phình sẽ gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm cho người bệnh

5. Các biến chứng và nguy cơ vỡ túi phình động mạch chủ bụng?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương: Các biến chứng chính của phình động mạch chủ bụng bao gồm: – Thuyên tắc mạch do huyết khối hoặc mảng xơ vữa có thể bong ra và gây tắc các động mạch ở chi dưới, thận và ruột. – Đông máu nội mạch lan tỏa: phình động mạch chủ bụng lớn có thể gây huyết khối lan rộng trong lòng mạch, khởi phát hiện tượng huyết khối nhánh mạch máu và tiêu thụ các yếu tố đông máu dẫn đến xuất huyết ở những vị trí khác. – Vỡ túi phình: Nguy cơ vỡ túi phình động mạch tỉ lệ thuận với kích thước của túi phình, nguy cơ vỡ túi phình tăng lên đáng kể ở những túi phình có đường kính > 5cm. Ngoài ra các yếu tố nguy cơ khác của vỡ túi phình động mạch chủ bụng là chấn thương vùng bụng, căng cơ bụng quá mức (ví dụ như bê 1 vật nặng), cơn tăng huyết áp. >>> Xem thêm: 4 đặc điểm của túi phình dự dọa vỡ

6. Cách điều trị phình động mạch chủ bụng

Vậy cụ thể thì phương pháp điều trị bệnh này là gì? Chi phí điều trị có cao không và được BHYT chi trả không? Một số phình động mạch chủ bụng tăng kích thước 10%/năm. Sự giãn rộng khối phình thường xảy ra theo từng nấc với những giai đoạn không phát triển. Một số phình mạch khác tăng lên theo cấp số nhân mà không rõ lý do, khoảng 20%khối phình không đổi kích thước vô thời hạn. – Nếu túi phình còn nhỏ và chưa có triệu chứng (ví dụ, khi nó được phát hiện trong một lần kiểm tra thường quy), bệnh nhân sẽ được khuyên đi kiểm tra đánh giá định kỳ. Thường dùng siêu âm để kiểm tra mỗi năm xem túi phình có lớn hơn không.Kiểm soát các yếu tố nguy cơ xơ vữa động mạch, đặc biệt là ngừng hút thuốc và sử dụng thuốc hạ huyết áp thích hợp là phương pháp điều trị ở giai đoạn này. – Túi phình đã có triệu chứng hoặc nguy cơ vỡ cao thì cần được can thiệp phẫu thuật để phòng ngừa biến chứng. Lựa chọn phẫu thuật sửa chữa được khuyến cáo cho

• Chứng phình mạch > 5 cm ở nữ giới và > 5,5 cm nam giới (khi nguy cơ vỡ tăng lên > 5 đến 10%/năm), trừ khi có các bệnh nội khoa đi kèm chống chỉ định phẫu thuật

Các chỉ định bổ sung cho phẫu thuật có chọn lọc bao gồm

• Tăng kích thước phình mạch > 0,5 cm trong vòng 6 tháng bất kể kích thước
• Đau bụng mạn tính
• Các biến chứng huyết khối tắc mạch
• Phình động mạch chậu hoặc đùi gây ra thiếu máu cục bộ chi dưới

Có 2 phương án phẫu thuật. Ở phương pháp mổ hở kinh điển, bác sĩ phẫu thuật rạch đường lớn ở bụng. Mạch máu bất thường được thay thế bẳng một miếng ghép làm bằng chất liệu tổng hợp. Phương pháp khác là đặt stent ghép nội mạc. Stent ghép nội mạc là một ống làm bằng sợi kim loại giúp nâng đỡ mạch máu. Catheters được luồn vào động mạch bẹn. Stent ghép được đưa vào động mạch qua catheter, và đặt cố định trong lòng động mạch. Vì không có vết mổ lớn nên bịnh nhân rất mau hồi phục. Tuy nhiên không phải tất cả các ca phình động mạch chủ bụng đều có thể được điều trị bằng phương pháp này. Chi phí điều trị phẫu thuật khá cao và BHYT chỉ hỗ trợ chi trả 1 phần.

7. Lưu ý sau điều trị vỡ túi phình động mạch chủ bụng

Sau phẫu thuật điều trị vỡ túi phình động mạch chủ bụng, bệnh nhân cần lưu ý điều gì để mau chóng phục hồi? BS.CK1 Cao Thị Lan Hương: Vỡ túi phình động mạch chủ bụng cần được phẫu thuật mở hoặc can thiệp đặt stent grafts cấp cứu; cho dù sau đó tỷ lệ tử vong vẫn còn cao.Không điều trị, tỷ lệ tử vong là 100%. Với phương pháp phẫu thuật mở, tỉ lệ tử vong khoảng 50%. Nhìn chung, can thiệp đặt stent-grafts tỉ lệ tử vong thấp hơn (20 đến 30%). Tỷ lệ tử vong vẫn còn cao vì nhiều bệnh nhân có kèm tổn thương xơ vữa hệ động mạch vành, mạch não và mạch ngoại vi. Nếu may mắn được điều trị phẫu thuật kịp thời và thành công vỡ túi phình động mạch chủ, bệnh nhân sống sót, thì sau đó người bệnh cần uống thuốc kiểm soát huyết áp, thuốc ngăn ngừa hình thành cục máu đông ở miếng ghép, thuốc điều trị xơ vữa động mạch, bỏ thuốc lá, giảm cân nếu thừa cân béo phì và tập thể dục thể thao – phục hồi chức năng tim mạch sau mổ.

Từ bỏ thuốc lá ngay bây giờ nếu bạn không muốn bị vỡ túi phình động mạch chủ bụng.

8. Nguy cơ vỡ túi phình động mạch chủ bụng nhiều lần

Vỡ túi phình động mạch chủ bụng liệu có dễ tái phát không? Nguy hiểm nếu xảy ra lần 2, 3 sẽ ra sao? BS.CK1 Cao Thị Lan Hương: Vỡ túi phình động mạch chủ bụng có thể tái phát, thường ở vị trí khác trên đường đi của động mạch chủ bụng, chứ hiếm khi ở vị trí cũ (đã được đặt stent hay mảnh ghép kim loại vá lại). Khi nguyên nhân gây phình động mạch chủ bụng vẫn tiếp diễn, trên thành động mạch chủ bụng sẽ lại xuất hiện 1 điểm yếu và giãn, phình rồi có nguy cơ vỡ. Nguy cơ tử vong tăng lên đáng kể ở những lần vỡ tiếp theo.

9. Làm sao chúng ta có thể phòng ngừa và kiểm soát phình động mạch chủ bụng?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương: Để phòng ngừa và kiểm soát bệnh lý phình động mạch chủ bụng, bệnh nhân cần thực hiện lối sống tốt cho sức khỏe từ sớm:

• Ngưng hút thuốc lá, tránh hút thuốc lá thụ động
• Thể dục thường xuyên, tối thiểu 30 – 45 phút mỗi ngày, các ngày trong tuần. Có thể đi bộ, chạy bộ, chạy xe đạp, bơi lội, đánh cầu lông, bóng bàn, đánh golf, tập yoga, thể dục nhịp điệu, thiền,..tùy theo tình trạng sức khỏe mỗi người.
• Giảm cân nếu dư cân, béo phì (khi BMI >23): đặt mục tiêu giảm từ 5% đến 7% cân nặng trong vòng mỗi 6 tháng đến khi đạt cân nặng lý tưởng (BMI từ 18 – 22)
• Chế độ ăn tốt cho tim mạch:
  • Ăn ít chất béo, thịt mỡ, chất bột đường, thực phẩm đóng hộp, thức ăn nhanh, hạn chế muối, giảm rượu bia.
  • Nên ăn cá, thịt gia cầm; nên ăn nhiều trái cây, rau, củ, quả, hạt, thực phẩm tươi sống, organic.

Tầm soát bệnh lý tim mạch định kỳ mỗi năm từ năm 20 tuổi. Khi có yếu tố nguy cơ nên tầm soát bằng siêu âm động mạch chủ bụng định kỳ. Điều trị tốt các bệnh lý đi kèm nếu có, như:

• Kiểm soát lượng đường trong máu nếu có đái tháo đường
• Điều trị ổn định huyết áp và mỡ máu

Benhdotquy.net