Cấp cứu đột quỵ thế nào để vừa nhanh vừa chuẩn?

1. Thực trạng đột quỵ hiện nay như thế nào?

BS.CK2 Nguyễn Thắng Nhật Tuệ trả lời: Đột quỵ là căn bệnh nguy hiểm có xu hướng gia tăng trong xã hội hiện nay. Đây là bệnh lý có thể cướp đi sinh mạng của nhiều người.

Tỷ lệ thương tật, cũng như chăm sóc người bệnh đột quỵ càng nhiều, đứng đầu hàng thế giới. Tỷ lệ người bị đột quỵ hằng năm ở Việt Nam là trên 200.000 người. Trong số 10 người bị đột quỵ, có 2 người tử vong, 5 người bị di chứng đột quỵ cần chăm sóc y tế suốt đời và 3 người còn lại có thể trở về cuộc sống bình thường nếu được phát hiện sớm.

Cùng với ung thư và bệnh tim mạch, đột quỵ là một trong 3 nguyên nhân gây  tử vong hàng đầu thế giới. Trong 6 người, 1 người sẽ có cơn đột quỵ trong đời. Đó là tầm quan trọng cũng như mức độ nguy hiểm của đột quỵ.

BS.CK2 Nguyễn Thắng Nhật Tuệ – Phụ trách khoa Hồi sức cấp cứu Bệnh viện Gia An 115

2. Đâu là những dấu hiệu giúp nhận biết bệnh nhân đang đột quỵ?

BS.CK1 Trần Thị Mai Uyên trả lời: Nắng nóng là một trong những yếu tố thúc đẩy đột quỵ ở những người đã có sẵn bệnh mãn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, béo phì hoặc các bệnh lý tim mạch. Khi nhiệt độ trong cơ thể tăng đến ngưỡng không chịu đựng được, đột quỵ có thể xảy ra.

Các dấu hiệu nhận biết đột quỵ bao gồm: đau đầu dữ dội; tê yếu liệt một bên mặt, tay chân; đột ngột nói khó, không hiểu ngôn ngữ; mất lực một bên mắt; chóng mặt, mất thăng bằng hoặc mất phối hợp động tác.

Khi phát hiện người thân có những triệu chứng như vậy, chúng ta cần nhanh chóng gọi 115 hoặc đưa bệnh nhân đến cơ sở, bệnh viện có khả năng điều trị đột quỵ gần nhất bằng xe cứu thương hoặc xe cá nhân.

Trong thời gian đợi xe cứu thương đến, chúng ta cần đưa bệnh viện vào chỗ mát, thoáng, không tụ tập đông người, nới rộng quần áo, theo dõi nét mặt hoặc hơi thở của bệnh nhân. Đồng thời, đặt bệnh nhân nằm nghiêng sang một bên nếu bệnh nhân có nôn ói.

Tuyệt đối không nên giữ bệnh nhân ở nhà để điều trị vì sẽ làm mất đi thời gian vàng trong điều trị đột quỵ.

3. Yếu tay chân khi ra ngoài nắng, làm sao phân biệt được say nắng hay đột quỵ?

BS.CK1 Trần Thị Mai Uyên trả lời: Nếu nghi ngờ một người bị đột quỵ, chúng ta nên đưa bệnh nhân đến bệnh viện để kiểm tra chính xác. Trong một số trường hợp, bệnh nhân có thể bị cơn thiếu máu não thoáng qua, khi đó triệu chứng sẽ biến mất sau một thời gian ngắn. Tuy nhiên, đây lại là dấu hiệu cảnh báo bệnh nhân có thể gặp cơn đột quỵ thực sự trong thời gian sắp tới.

4. Quy trình cấp cứu bệnh nhân đột quỵ tại Bệnh viện Gia An 115 diễn ra như thế nào?

BS.CK2 Nguyễn Thắng Nhật Tuệ trả lời: Hiện, bệnh viện Gia An 115 có quy trình cấp cứu đột quỵ khẩn cấp, hay còn được gọi là báo động đỏ đột quỵ.

Cụ thể, khi quy trình báo động đỏ đột quỵ được kích hoạt, các chuyên gia bao gồm bác sĩ điều dưỡng cấp cứu, bác sĩ điều dưỡng khoa nội thần kinh, bác sĩ điều dưỡng khoa can thiệp mạch và bác sĩ điều khoa chẩn đoán ảnh sẽ tập trung để chờ đón bệnh nhân.

Khi bệnh nhân đến bệnh viện, các bác sĩ sẽ bỏ qua thủ tục hành chính nhanh chóng đưa bệnh nhân vào phòng CT. Trong thời gian chờ kết quả, bác sĩ sẽ khai thác bệnh lý của bệnh nhân như thế nào.

Sau khi đã có kết quả chụp CT, các bác sĩ sẽ đánh giá xem liệu bệnh nhân có bị đột quỵ hay không để từ đó chỉ định sử dụng thuốc tiêu sợi huyết để tái thông mạch máu.

Nếu như quy trình tiêu sợi huyết thành công, bệnh nhân sẽ cải thiện được vấn đề yếu liệt, rối loạn ngôn ngữ. Sau 1 giờ, nếu phương pháp này không mang lại hiệu quả, các bác sĩ có thể sẽ chuyển bệnh nhân lên phòng mổ để thực hiện tái thông mạch máu bằng cách lấy huyết khối bằng dụng cụ.

BS.CK1 Trần Thị Mai Uyên – Trưởng khoa Nội thần kinh – Đột quỵ, Bệnh viện Gia An 115

5. Những sai lầm của người nhà khi đưa bệnh nhân đến bệnh viện cấp cứu đột quỵ

BS.CK2 Nguyễn Thắng Nhật Tuệ trả lời: Có khoảng 90% trường hợp bệnh nhân đột quỵ có di chứng yếu liệt. Do đó, chúng ta cần tránh những di chứng đáng tiếc do đột quỵ ra bằng cách nhận biệt nhanh chóng các dấu hiệu của đột quỵ, chẳng hạn như: đột ngột yếu liệt một bên, rối loạn ngôn ngữ, mặt bị sụp xuống, miệng méo sang một bên…

Khi phát hiện người nhà có những triệu chứng kể trên, chúng cần gọi cấp cứu ngay. Theo đó, nếu ở gần bệnh viện Gia An 115, bạn có thể gọi vào hotline của bệnh viện là 02862655115 để cấp cứu cho người bệnh.

Trong trường hợp ở xa, bạn có thể gọi tổng đài cấp cứu thành phố là 115. Lúc này, trung tâm cấp cứu sẽ điều phối 32 trạm. Trong thời gian nhanh nhất, xe cứu thương sẽ lập tức đến để đưa bệnh nhân đến bệnh viện có khả năng điều trị đột quỵ gần nhất.

Đối với bệnh nhân đột quỵ, thời gian là não bởi sau 1 phút sẽ có 2 triệu tế bào não chết đi. Trong khi đó, sai lầm của nhiều người để bệnh nhân nằm một chút xem có ổn hay không hoặc thực hiện các động tác cấp cứu tại hiện trường nhưng không đúng chuyên môn.

Những bệnh nhân đột quỵ bị rối loạn về tri giác việc cho bệnh nhân uống thuốc có thể khiến thuốc rơi phổi hay đường thở gây nguy hiểm cho người bệnh.

Vắt chanh ngay ngậm chanh cũng sẽ gây cản trở đường thở cho bệnh nhân. Có nhiều trường hợp người nhà sơ cứu cho bệnh nhân bằng cách chích máu đầu ngón tay. Điều này không những gây gây mất thời gian vàng cấp cứu mà còn có thể gây nhiễm trùng cho bệnh nhân.

Một số trường hợp khác vì quá lo cho bệnh nhân mà đã trực tiếp đưa bệnh nhân đến bệnh viện bằng xe máy. Đây là điều cực kỳ nguy hiểm vì sẽ gây cản trở cho đội ngũ y tế muốn điều trị cho bệnh nhân.

Xem thêm >>> Hậu đột quỵ, bệnh nhân nên tập vật lý trị liệu ở đâu?

6. Ý nghĩa giờ vàng trong cấp cứu đột quỵ là gì?

BS.CK1 Trần Thị Mai Uyên trả lời: Nguyên nhân gây đột quỵ thiếu máu não là do cục huyết khối làm tắc động mạch lớn trong não.

Mục tiêu chính của điều trị thiếu máu não là làm tái thông mạch máu không còn tắc nghẽn nữa để cứu phần não bị tổn thương.

Theo đó, các bác sĩ sẽ điều trị bằng các phương pháp như tiêu sợi huyết bằng đường tĩnh mạch, lấy huyết khối ở đường tĩnh mạch tính từ sau khi khởi phát triệu chứng đột quỵ.

Sau 3 – 4 giờ, nhu mô não không được cứu sẽ bị chết đi. Cứ 1 phút bệnh nhân đột quỵ não không được điều trị, sẽ có khoảng 2 triệu tế bào thần kinh chết đi.

Nếu càng trì hoãn việc điều trị, càng nhiều tế bào thần kinh chết đi và hậu quả sẽ là sự tàn phế, tỷ lệ tử vong cao hơn ở người được điều trị sớm.

Nếu mạch máu được tái thông trong giờ vàng, bệnh nhân sẽ có khả năng phục hồi cao hơn và sớm trở về cuộc sống bình thường với gia đình và xã hội.

7. Các thang điểm có vai trò gì trong điều trị đột quỵ?

BS.CK1 Trần Thị Mai Uyên trả lời: Trong cấp cứu điều trị đột quỵ, người ta sử dụng thang điểm để tiên lượng mức độ nặng nhẹ của bệnh nhân. Thang điểm càng thấp thì tình trạng của bệnh nhân càng nặng, chẳng hạn như thang điểm ASPECT.

Ngược lại, với thang điểm NIHSS, điểm càng cao thì tình trạng bệnh nhân càng nặng.

Thang điểm Glasgow Coma Scale dùng để đánh giá tiên lượng ý thức của bệnh nhân. Cụ thể, thang điểm càng thấp có nghĩa là bệnh nhân càng hôn mê sâu, tiên lượng xấu.

8. Bệnh nhân đột quỵ khi nào cần can thiệp DSA?  

BS.CK1 Trần Thị Mai Uyên trả lời: Khi đã chẩn đoán được xuất huyết não hay thiếu máu não, các bác sĩ sẽ có 2 phương pháp điều trị khác.

Đối với điều trị bệnh nhân thiếu máu não và kết quả chụp CT cho thấy bệnh nhân không bị xuất huyết não, nếu bệnh nhân đến trong giờ vàng thì các bác sĩ có thể dùng thuốc tiêu sợi huyết.

Sau đó, các bác sĩ sẽ chụp mạch máu não để biết bệnh nhân có tắc động mạch lớn hay không.

Nếu bệnh nhân tắc động mạch lớn, bác sĩ sẽ chuyển bệnh nhân qua chụp DSA mạch máu để can thiệp.

Trích trong Livestream “Cấp cứu đột quỵ thế nào để vừa nhanh vừa chuẩn?” phát sóng trên kênh youtube Video AloBacsi.

Trọng Dy (ghi) – Benhdotquy.net