Lưu ý gì khi luyện tập phục hồi vận động để tránh đột quỵ xuất huyết não tái phát?

1. Bệnh nhân đột quỵ xuất huyết não có thể đối diện với những di chứng nào ảnh hưởng chức năng vận động?

Thưa BS, bệnh nhân sống sót sau căn bệnh “tử thần” – đột quỵ xuất huyết não thường gặp những di chứng gì đến chức năng vận động ạ?

ThS.BS.CK2 Mai Duy Linh trả lời: Đột quỵ xuất huyết não gồm xuất huyết trong nhu mô não và xuất huyết khoang dưới nhện. Theo đó, tùy vào vị trí và độ rộng của xuất huyết mà những ảnh hưởng đến chức năng vận động sẽ khác nhau.

Những số di chứng có thể gặp sau đột quỵ xuất huyết não bao gồm: yếu liệt tay chân, liệt mặt, đôi khi liệt lưỡi dẫn đến rối loạn chức năng nuốt… Đặc biệt, di chứng nặng nhất và nguy hiểm nhất chính là di chứng ảnh hưởng đến vấn đề hầu họng gây rối loạn nuốt, làm gia tăng nguy cơ bị hít sặc ở bệnh nhân. Trong khi đó, việc bị hít sặc có thể khiến người bệnh bị viêm phổi hoặc suy hô hấp.

2. Người bệnh xuất huyết não nên bắt đầu tập phục hồi từ thời điểm nào?

Vậy thưa BS, bệnh nhân sau đột quỵ xuất huyết não nên bắt đầu luyện tập phục hồi ở thời điểm nào?

ThS.BS.CK2 Mai Duy Linh trả lời: Đa số các trường hợp đột quỵ xuất huyết não có thể bắt đầu tập vận động kể từ 24 – 48 giờ sau đột quỵ.

Trong một số trường hợp đặc biệt, bệnh nhân thậm chí có thể bắt đầu luyện tập phục hồi trong 24 giờ đầu. Tuy nhiên, bệnh nhân phải ổn định về mặt sinh hiệu, tức là ổn định về nhịp thở, huyết áp, nhịp tim và tình trạng xuất huyết không còn tiến triển nữa. Lúc đó, bác sĩ trong bệnh viện sẽ quyết định cho tập vật lý trị liệu.

Hiện, các bệnh viện lớn đã cho bệnh nhân tập vật lý trị liệu sau 48 giờ. Song, vấn đề gây cản trở quá trình phục hồi chính là bệnh nhân quên luyện tập sau khi đã xuất viện về nhà.

ThS.BS.CK2 Mai Duy Linh – Giảng viên trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch

3. Phục hồi sau đột quỵ xuất huyết não hay nhồi máu não sẽ khó khăn hơn?

Theo BS, luyện tập phục hồi ở bệnh nhân đột quỵ xuất huyết não hay bệnh nhân đột quỵ nhồi máu não sẽ khó khăn hơn? Vì sao?

ThS.BS.CK2 Mai Duy Linh trả lời: Việc phục hồi sẽ tùy vào vị trí và mức độ tổn thương não do đột quỵ. Ví dụ, một số người lớn tuổi thường có biểu hiện đau đầu, khi chụp hình ảnh não thì cho ra kết quả cho thấy họ bị xuất huyết não nhưng ổ xuất huyết rất nhỏ. Theo đó, đa số những trường hợp này không để lại di chứng gì. Tuy nhiên, với những trường hợp xuất huyết lớn, bệnh nhân sẽ có nguy cơ cao bị tử vong.

Tương tự, đột quỵ nhồi máu não cũng có những trường hợp khá nhẹ, chẳng hạn như nhồi máu lỗ khuyết nên người bệnh chỉ có biểu hiện đau đầu mà không để lại di chứng gì. Những trường hợp này thường không gây tổn thương gì và bệnh nhân phục hồi tương đối tốt.

Như vậy, để đánh giá khả năng phục hồi sau đột quỵ xuất huyết não và đột quỵ nhồi máu não phụ thuộc vào vị trí xuất huyết, độ rộng tổn thương và bệnh lý khác đi kèm.

4. Bệnh nhân xuất huyết não cần lưu ý gì khi phục hồi chức năng vận động để tránh bị đột quỵ tái phát?

Đột quỵ xuất huyết não rất dễ tái phát, vậy bệnh nhân cần lưu ý những gì khi tập luyện phục hồi chức năng vận động để tránh đột quỵ lần 2 ạ?

ThS.BS.CK2 Mai Duy Linh trả lời: 80% trường hợp đột quỵ xuất huyết não xảy ra do tăng huyết áp. Như vậy, khi tập luyện trong giai đoạn đầu (vài ngày hoặc vài tuần đầu), bệnh nhân cần có sự hỗ trợ của chuyên viên, bác sĩ. Bởi việc tập luyện, vận động sẽ gây đau, đồng thời làm tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim và ảnh hưởng đến hô hấp khiến cho tình trạng của bệnh nhân nặng hơn.

Do đó, ở giai đoạn đầu, bác sĩ sẽ theo dõi kỹ huyết áp trước, trong và khi thay đổi tư thế nằm đảm bảo huyết áp bệnh nhân ổn định khi tập bởi huyết áp tăng cao sẽ gây tái xuất huyết.

Khi bệnh nhân được xuất viện, điều cần lưu ý là bệnh nhân nên tập trong mức độ đau có thể chịu đựng được, đồng thời luôn theo dõi huyết áp. Nếu huyết áp tăng, bệnh nhân có thể tái đột quỵ xuất huyết não.

5. Thực hư vận động thể lực quá mạnh gây tái đột quỵ xuất huyết não?

Một số người cho rằng bệnh nhân đột quỵ xuất huyết não không nên vận động thể lực quá mạnh, liệu quan điểm này có đúng và vì sao ạ?

ThS.BS.CK2 Mai Duy Linh trả lời: Điều quan trọng nhất để không tái đột quỵ xuất huyết não chính là người bệnh phải ổn định huyết áp.

Quan điểm hạn chế tập luyện mạnh cũng có ý đúng nhưng chưa chính xác hoàn toàn. Việc tập luyện mạnh sẽ khiến huyết áp tăng. Tuy nhiên, nếu bệnh nhân tập luyện theo mức độ tăng dần, tức là tập từ mức độ nhẹ đến trung bình và huyết áp vẫn tốt thì người bệnh vẫn có thể tập lên mức độ cao hơn nữa.

Do đó, điều quan trọng ở đây là người bệnh phải kiểm soát huyết áp. Nếu họ tập luyện ở mức độ điều đặn và tăng dần đều, đồng thời huyết áp được kiểm soát tốt bằng việc sử dụng thuốc, cũng như chế độ ăn uống thì bệnh nhân vẫn có thể tập luyện mạnh trở lại.

6. Bệnh nhân nên hạn chế vận động mạnh trong bao lâu?

Vậy bệnh nhân nên hạn chế vận động mạnh trong vòng bao lâu? Họ có thể lựa chọn hình thức thể dục nhẹ nhàng nào, thưa BS?

ThS.BS.CK2 Mai Duy Linh trả lời: Luyện tập trong giai đoạn đầu sẽ giúp bệnh nhân phục hồi chức năng để có thể thực hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày như đi đứng, ăn uống, tắm rửa và vệ sinh. Bên cạnh đó, việc tập luyện còn giúp cải thiện tốt tình trạng đau của bệnh nhân, đồng thời giúp huyết áp ổn định. Thông thường, thời gian để phục hồi các chức năng này sẽ mất từ 3 – 6 tháng.

Chẳng hạn, đối với những trường hợp nhẹ, bệnh nhân có thể phục hồi trong vòng vài tuần. Đa số bệnh nhân có thể sinh hoạt hằng ngày được trong khoảng thời gian từ 3 – 6 tháng. Lúc đó, bệnh nhân có thể tập cường độ mạnh hơn.

Bài tập cụ thể sẽ được chia thành hai nhóm gồm: tập vật lý trị liệu và tập sinh hoạt trị liệu. Theo đó, tuỳ vào chức năng mà bệnh nhân bị ảnh hưởng sẽ có những động tập luyện phù hợp.

7. Có những công cụ nào giúp hỗ trợ bệnh nhân đột quỵ xuất huyết não bị hạn chế vận động?

Trong quá trình luyện tập, liệu có những công cụ nào giúp hỗ trợ bệnh nhân đột quỵ xuất huyết não bị hạn chế vận động có thể sinh hoạt dễ dàng hơn ạ?

ThS.BS.CK2 Mai Duy Linh trả lời: Để hỗ trợ bệnh nhân bị hạn chế vận động, chúng ta có thể áp dụng một số bài tập, động tác và sử dụng một số dụng cụ. Chẳng hạn như, khi bệnh nhân nằm, chúng ta không nên để bệnh nhân nằm ngửa quá nhiều. Thay vào đó, người nhà có thể kê gối cho bệnh nhân cao lên một chút (từ vùng vai lên đến đầu) để hạn chế tình trạng hít sặc.

Đối với những trường hợp nặng, bệnh nhân không thể tự xoay trở được, người nhà cần chèn gối ở phía trước hay phía sau để giúp bệnh nhân giữ tư thế nằm nghiêng trái, nằm nghiêng phải. Đặc biệt, đối với bệnh nhân đột quỵ xuất huyết não, thân nhân nên kê tay và chân của bệnh nhân cao hơn so với thân người.

Khi ăn, người nhà nên cho bệnh nhân ngồi hoặc nghiêng đầu khoảng 30 – 45 độ. Ở tư thế ngồi, người thân cần sử dụng những dụng cụ giúp giữ cho lưng bệnh nhân thẳng, giữ bàn chân thẳng 90 độ để hạn chế tình trạng co rút bàn chân (bàn chân rũ).

Tốt nhất, giường của bệnh nhân vừa đủ thấp để họ chống được bàn chân xuống đất. Trong trường hợp giường quá cao và bệnh nhân không chống được bàn chân xuống đất, người nhà cần chuẩn bị sẵn bục để đỡ bàn chân bệnh nhân lên. Trong khi ngủ, bệnh nhân cần mang nẹp chân để giữ bàn chân vuông góc 90 độ.

Tương tự, bệnh nhân có thể mang nẹp để giữ tay và ngón tay thẳng khi ngủ để tránh tình trạng co rút bàn tay. Vào thời điểm ban ngày, người nhà có thể trang bị thêm chiếc bàn để bệnh nhân đặt tay lên tập luyện, giúp hạn chế tình trạng co rút bàn tay.

Khi bệnh nhân có thể đi và đứng được, người thân nên chuẩn bị khung tập đứng và tập đi từng bước. Khi người bệnh đi vững, chúng ta có thể cho họ sử dụng gậy để chống.

Ngoài ra, người nhà cũng cần trang bị những thanh vịnh trong nhà vệ sinh để bệnh nhân có thể đứng lên ngồi xuống dễ dàng hơn.

Xem thêm >>> Cải thiện đau sau đột quỵ bằng cách nào?

8. Cần lưu ý gì để tránh tái phát đột quỵ xuất huyết não?

Người bệnh đột quỵ xuất huyết não, cũng như người nhà cần chú ý những điều gì trong quá trình phục hồi nói chung để tránh đột quỵ tái phát ạ?

ThS.BS.CK2 Mai Duy Linh trả lời: Mục tiêu quan trọng nhất của bệnh nhân sau đột quỵ xuất huyết não chính là tránh tình trạng tăng huyết áp tái phát.

Theo đó, để tránh tăng huyết áp, người bệnh phải tuân thủ việc sử dụng thuốc. Đồng thời, nên điều chỉnh chế độ ăn như hạn chế ăn mặn, dầu mỡ, cẩn thận với một số loại nước sốt. Một số loại sốt có quá nhiều muối như sốt mayonnaise hoặc sốt tương cà có thể làm tăng huyết áp của người bệnh. Các loại nước tương, nước mắm và các loại mắm cũng chứa khá nhiều muối. Ngoài ra, cà phê và trà cũng có thể làm tăng huyết áp.

Khi vận động, người bệnh phải hạn chế vận động đau quá mức hay vận động quá nhiều gây tăng huyết áp. Người nhà cần có máy đo huyết áp tại nhà để đo huyết áp trước khi, trong và sau khi tập luyện cho bệnh nhân để điều chỉnh mức độ tập luyện phù hợp.

Trọng Dy (ghi) – Benhdotquy.net