Mách bạn 50 bí kíp giúp chữa rối loạn ngôn ngữ sau tai biến

Thông tin được tư vấn chuyên môn bởi BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng – Nguyên Trưởng khoa Y học cổ truyền – Phục hồi chức năng, Bệnh viện Nhân dân 115.

I. Di chứng rối loạn ngôn ngữ sau tai biến

Rối loạn ngôn ngữ xảy ra do tổn thương não làm giọng nói bệnh nhân bị méo tiếng, nói lắp, bập bẹ, âm thanh phát ra như bị mất nguyên âm cuối, bị chuyển giọng, nhịp điệu tiếng nói và âm điệu ngôn ngữ thay đổi.

Rối loạn ngôn ngữ sau tai biến là di chứng thường gặp, chiếm đến 40% các trường hợp bệnh nhân tai biến mạch máu não.

Hậu quả của tai biến mạch máu não gây mất khả năng ngôn ngữ, khiến người bệnh khó khăn trong giao tiếp và ảnh hưởng đến chất lượng sống. Việc không thể hiện được ý muốn của mình qua lời nói sẽ khiến bệnh nhân ngày càng sống khép kín, tự ti, trầm cảm và suy giảm sức khoẻ.

II. Các phương pháp giúp người nhà hỗ trợ bệnh nhân cải thiện tình trạng rối loạn ngôn ngữ

Nếu kiên trì tập luyện, bệnh nhân có thể phục hồi khả năng ngôn ngữ, các vùng não khác sẽ phát huy khả năng tối đa để bù trừ cho những vùng não điều khiển ngôn ngữ vốn đã bị tổn thương.

Trong đó, vai trò của người thân trong quá trình cải thiện rối loạn ngôn ngữ cho bệnh nhân sau tai biến là hết sức quan trọng. Hãy áp dụng 50 điều sau ngay bây giờ để giúp người nhà của bạn phục hồi ngôn ngữ!

1. Trường hợp người thân của bạn bị rối loạn ngôn ngữ đang vật lộn với việc nói

1) Âm nhạc có sức mạnh tuyệt vời trong phục hồi ngôn ngữ. Chính vì vậy, bạn hãy giúp người bệnh hát những bài hát quen thuộc, có thể các bài hát từ thời thơ ấu. Hoặc bạn cũng có thể mở bài hát mà người thân của bạn yêu thích nghe và hát theo.

2) Dùng nhiều tấm ảnh về nơi chốn, sự kiện, người mà có thể người thân bạn đã từng biết, sử dụng chúng như một công cụ để tập luyện.

3) Nếu bạn mong muốn người của thân bạn làm gì, hãy làm mẫu những điều đó. Chẳng hạn, nếu bạn muốn người thân của bạn vẽ, bạn hãy vẽ trước; nếu bạn muốn họ dùng cử chỉ, hãy chỉ cho họ.

4) Nếu bạn ở xa, hãy sử dụng điện thoại video như facetime, zalo… khi gọi điện để có thể sử dụng biểu cảm khuôn mặt và cử chỉ cơ thể.

5) Bạn có thể dán nhãn tên các vật dụng quanh nhà bằng giấy ghi chú để người thân của bạn có thể luyện nói hoặc đọc to.

6) Thiết lập chủ đề trước để biết người thân của bạn đang muốn cố gắng nói điều gì: “đây là điều anh/chị/em… muốn nói”. VD: nói đến thành viên trong gia đình, sinh hoạt hàng ngày (rửa mặt, đánh răng,…)

7) Lập danh sách thành viên trong gia đình để người thân của bạn có thể tham khảo nhanh.

8) Hãy khuyến khích người nhà của bạn đếm. Ví dụ, bạn có thể gợi ý họ đếm số ngày trong bệnh viện, hoặc ngày trong tuần, tháng trong năm. Khuyến khích tự động nói như thế có thể dễ dàng hơn.

9) Bạn cũng có thể luyện tập cho người thân bằng cách nói lớn một từ nào đó và yêu cầu họ nói theo, đồng thời bắt chước vận động của bạn đi theo lời nói.

10) Điều quan trọng nhất chính là sự kiên nhẫn, bạn hãy dành nhiều thời gian và kiên nhẫn chờ đợi. Điều này không dễ, đặc biệt thời gian diễn ra kéo dài, nhưng rất ý nghĩa với người thân của bạn bị rối loạn ngôn ngữ.

2. Trường hợp người thân của bạn là người rối loạn ngôn ngữ đang cố gắng để hiểu

11) Bạn hãy nói chậm và rõ ràng với những câu đơn giản. Tuy nhiên, đừng sử dụng kiểu nói trẻ con hoặc nói nhỏ.

12) Có thể viết ra những từ quan trọng khi bạn nói để nâng cao khả năng hiểu của bệnh nhân. Bên cạnh đó, bạn có thể sử dụng lịch hoặc bản đồ khi nói về ngày tháng hoặc nơi chốn để được hỗ trợ trực quan hơn.

13) Hãy tắt tivi hoặc những âm thanh khác khi nói chuyện để hạn chế sự mất tập trung.

14) Nếu bạn đang ở xa, không thể nói chuyện trực tiếp mà cần phải giao tiếp qua tin nhắn, hãy dùng nhiều biểu tượng cảm xúc khi nhắn với người thân của bạn.

15) Trong lúc xem tivi hoặc phim ảnh cùng bệnh nhân, hãy bật phụ đề để các từ xuất hiện đồng thời với âm thanh và hình ảnh.

16) Bạn có thể tận dụng sự hỗ trợ như sách điện tử để người thân của bạn dễ hiểu hơn.

17) Hãy đọc lớn những bài văn, thơ thiếu nhi cho người nhà của bạn nghe. Nên chú ý vào ngữ điệu, nhịp điệu.

18) Sử dụng một tệp tin (file) hoặc kho dữ liệu để sẵn sàng in cho bệnh nhân đọc.

19) Để giảm sự nhàm chán khi tập, bạn có thể thảo luận về một tiêu đề hoặc hình ảnh trên một tờ báo để người nhà của bạn hứng thú hơn, vừa nắm bắt được dòng thời sự đang diễn ra, vừa giúp ích cho việc luyện tập.

20) Sử dụng chức năng để nói những gì muốn viết và chức năng chuyển văn bản thành giọng nói rồi có thể đọc to theo.

3. Trường hợp người thân của bạn cảm thấy nản chí vì giao tiếp bị đứt đoạn

21) Hãy khuyến khích người nhà của bạn nghỉ một chút khi thấy mệt mỏi. Mệt mỏi thần kinh là điều chắc chắnxảy ra nên một chút nghỉ ngơi sẽ có lợi và dễ lấy lại sự tập trung.

22) Bạn có thể quay video hoặc ghi nhật ký hàng ngày để ghi nhận, không bỏ lỡ quá trình tiến triển tốt lên hàng ngày.

23) Tạo điều kiện để người nhà của bạn chơi với thú cưng, chúng luôn đầy năng lượng phục hồi và không bao giờ phán xét.

24) Hãy nói “tôi biết anh/em/ba/mẹ muốn gì” khi bệnh nhân cố gắng nói gì đó.

25) Nếu bạn chưa hiểu vấn đề mà người nhà của bạn đang trình, hãy thừa nhận điều này và đề nghị nếu như có thể thì sẽ trở lại nói vấn đề này sau.

4. Trường hợp bạn muốn cải thiện khả năng tự chủ của bệnh nhân

26) Khuyến khích người thân của bạn độc lập nhất có thể. Nếu họ có thể làm được điều gì đó thì cứ để họ thực hiện, chúng ta không nên tạo sự phụ thuộc không cần thiết, điều này tạo ra cái gọi là “học cách bất lực”.

27) Thay vì nói thay vào từ mà người nhà của bạn chưa thể nghĩ ra, hãy hỏi họ có cần sự giúp đỡ không.

28) Thay vì trả lời giúp, hãy cho người thân của bạn thêm thời gian hoặc trợ giúp cách trả lời.

29) Đừng để mọi người ở xa, chỉ nói chuyện với bạn hoặc hành động giống như không có mặt bệnh nhân ở đó. Mọi người nên trở thành một phần của cuộc trò chuyện, hỗ trợ thêm để bệnh nhân có thể hiểu và tham gia.

30) Tạo một tấm card để giải thích về rối loạn ngôn ngữ và làm thế nào để có thể giúp cho tốt nhất. Bệnh nhân tự tìm cách giải quyết vấn đề dựa trên những hiểu biết sẽ là một cách tập luyện tốt.

5. Hãy tạo nên nhiều thời gian nhất cùng nhau

31) Như dân gian có câu “Một nụ cười bằng mười thang thuốc bổ”, tiếng cười là liều thuốc tốt nhất. Do đó, hãy cùng xem những video hài, truyện cười hoặc đơn giản là tìm cách cùng nhau cười với người bệnh…

32) Kết nối online hoặc tạo một nhóm người cùng mắc chứng rối loạn ngôn ngữ và những người chăm sóc họ để thấy rằng mình không đơn độc.

33) Hãy chơi những game online vui cùng nhau, nghĩ về trò chơi như luyện trí nhớ nếu có thể.

34) Hãy cùng người thân của bạn hồi tưởng bằng các bức ảnh cũ, câu chuyện cũ, những khoảng thời gian đẹp trong quá khứ.

35) Cùng nhau nấu ăn hoặc thực hiện công việc gì đó, lôi kéo bệnh nhân theo nhiều bước nhất có thể để thực hành theo hướng dẫn, ghi nhận theo trình tự.

36) Có thể cùng người nhà của bạn thực hiện một hoạt động nào đó, đi dạo chẳng hạn. Tăng tuần hoàn não rất tốt cho việc chữa bệnh và không khí trong lành sẽ tốt cho tâm hồn.

37) Hãy cùng nhau tìm hiểu về đột quỵ và rối loạn ngôn ngữ. Đây là khái niệm có khi đáng sợ và người bệnh không thể đọc và nghiên cứu về nó, hãy chia sẻ những gì bạn đã học được với những thông tin tích cực và có tính khuyến khích.

38) Bạn có thể tìm một hoạt động nào đó không phụ thuộc giao tiếp, để bạn và người bệnh ở cạnh nhau mà không chịu áp lực nào.

39) Khi cảm thấy cuộc sống quá bực bội, hãy cùng người bệnh hít thở thật sâu.

40) Hãy học cách biết ơn, cùng với người bệnh suy ngẫm về những gì vẫn còn diễn ra tốt đẹp và hãy đánh giá cao về khả năng của bệnh nhân vẫn làm điều tốt đẹp.

41) Hãy ăn mừng những chiến thắng nhỏ của bệnh nhân, chẳng hạn như: họ vừa hoàn thành một cuộc gọi điện, ghép 3 từ lại được với nhau, đọc xong một cuốn tiểu thuyết… Một thành tích dù nhỏ cũng đáng được ghi nhận và cổ vũ.

6. Trường hợp người nhà của bạn muốn cải thiện kỹ năng ngôn ngữ hơn

42) Hãy giúp họ tìm được động lực để thúc đẩy người bệnh và nỗ lực hướng tới điều này. Chẳng hạn như: quay trở lại câu lạc bộ trước đây đã tham gia, thử đọc diễn văn trong đám cưới con gái, kể chuyện cho cháu nghe… Việc đặt những mục tiêu để hướng tới, chia nhiệm vụ thành những bước nhỏ có thể giúp bệnh nhân cố gắng thực hiện.

43) Nhắc lại những từ người bệnh đã nói, tìm cách mở rộng từ ngữ đó. Chẳng hạn, khi họ nói “Đói”, bạn có thể lặp lại bằng câu đầy đủ hơn như “tôi thấy đói”; hoặc khi họ nói “nước”, bạn có thể nói lại là “tôi muốn uống nước”…

44) Đặt báo thức nhắc nhở đến giờ tập. Hãy đặt hẹn giờ tập trong 20 phút để chắc chắn tập đủ thời gian.

45) Khuyến khích sự độc lập trong khi nói một cụm từ hoặc thực hiện một việc. Có thể làm khi có sự hỗ trợ của bạn, yêu cầu bệnh nhân làm khi bạn quan sát và họ tự làm.

46) Khuyến khích người bệnh đọc to bất kể khi nào có thể, hoặc bạn có thể nói đồng thanh để tăng sự giúp đỡ họ.

47) Bạn cũng có thể vận dụng trợ giúp của kỹ thuật số như Google để luyện tập các câu hỏi.

48) Điều trị tốt nhất trong giao tiếp chính là nói. Hãy duy trì các cuộc hội thoại liên tục và tìm ra chủ mới để nói về nó.

49) Tập ngôn ngữ rất quan trọng. Hãy tìm cơ sở tốt nhất, chuyên gia ngôn ngữ tốt nhất để trợ giúp việc tập luyện.

7. Bạn cũng đừng quên:

50) Hãy tự chăm sóc tốt bản thân. Chỉ có năng lượng tốt, không nản chí mới giúp được người bệnh tốt nhất. Và hãy duy trì nhiều người có thể hiểu biết và trợ giúp người bệnh.

Anh Thi