Chụp CT và MRI có lợi ích gì, bao nhiêu tiền?

\n

1. CT và MRI ra đời như thế nào?

\n

TS.BS Trần Chí Cường trả lời:

\n

Lần đầu tiên trên thế giới, tia X được phát minh vào năm 1895 bởi một bác sĩ người Đức tên Rontgen. Tên của ông được gắn liền với sự phát minh ra tia Röntgen hay ngày nay được gọi là tia X.

\n

Sau khi khám phá ra tia X, hình ảnh đầu tiên xuyên thấu vào cơ thể con người là bàn tay của vợ ông Rontgen. Hình ảnh này đã được lưu giữ ở các bảo tàng y học trên thế giới.

\n

Sau năm 1985, tia X bắt đầu được áp dụng rộng rãi để giúp bác sĩ có thể nhìn vào cơ thể bệnh nhân thông qua tia X.

\n

Đến năm 1967, máy CT đầu tiên được ra đời do nhà khoa học người Anh tên Hounsfield. Hiện, tên của ông được sử dụng là đơn vị Hounsfield trong chụp CT. Từ năm 1967 đến 1971, máy chụp CT được thực hiện trên người. Nhờ phát minh này, ông Hounsfield được nhận giải Nobel Y học vào năm 1975.

\n

Sau năm 1975, máy CT phát triển rất mạnh và là một trong các phương tiện chẩn đoán cao cấp nhất trong những năm 1970. Tuy nhiên, y học không dừng lại ở đó, đến năm 1973, người Mỹ đã bắt đầu nghiên cứu về cộng hưởng từ (MRI). Đến năm 1977, công nghệ này được ứng dụng để chụp hình ảnh trên người. Nhưng đến năm 1980, máy MRI mới được sử dụng tại bệnh viện.

\n

Từ năm 1980 đến nay, CT và MRI phát triển song hành và có nhiều công nghệ mới để giúp bác sĩ chẩn đoán bệnh, giúp chăm sóc sức khỏe cho bệnh nhân tốt hơn.

\n

\nTheo TS.BS Trần Chí Cường – Chủ tịch Hội Can thiệp Thần kinh TPHCM, Giám Đốc Bệnh viện Đột quỵ Tim mạch Cần Thơ chia sẻ về máy MRI 3 Tesla được trang bị tại bệnh viện. 

\n

>>> Xem thêm: Các gói tầm soát bệnh và chi phí tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ

\n

2. Sự khác nhau giữa tia X và từ trường trong CT, MRI?

\n

TS.BS Trần Chí Cường trả lời:

\n

Sự khác biệt lớn nhất của CT và MRI là cách tạo hình ảnh. Đối với CT, khi chụp Xquang sẽ dùng tia X để xuyên qua cấu trúc trong cơ thể con người và máy tính sẽ tính độ xuyên thấu. Nếu đó là vùng xương, tia X sẽ xuyên qua cơ thể kém và cho ra hình ảnh màu trắng. Xương càng chắc, hình sẽ ra càng trắng. Nơi nào là không khí thì sẽ ra hình ảnh màu đen.

\n

Ví dụ, chụp Xquang phổi, vị trí màu đen là không khí và màu trắng là xương sườn. Nếu Xquang sọ, chúng ta chỉ có thể thấy màu trắng vì não được bao bọc xương sọ. CT cũng sử dụng tia X nhưng số lát cắt và khả năng xuyên thấu cao hơn thông thường. Bác sĩ đánh giá theo từng mức độ hình ảnh và CT tạo ra hình ảnh rõ ràng hơn so với chụp Xquang.

\n

Sự khác biệt đối với máy cộng hưởng từ (MRI) là sử dụng các nam châm lớn để tạo ra một sóng từ trường mạnh. Vì vậy, nếu người bệnh mang vào phòng chụp MRI các vật dụng bằng kim loại, tất cả sẽ bị hút vào máy. Nếu bệnh nhân mang máy thở oxy va chạm vào cơ thể bệnh nhân, nó có thể gây tử vong.

\n

Hiểu đơn giản, cộng hưởng từ là dùng từ trường khổng lồ để tạo ra hình ảnh. Từ trường này không đi xuyên qua tế bào mà nó chỉ ghi nhận các hoạt động của nguyên tử Hydro di chuyển trong tế bào chúng ta. Đối với các tác dụng của từ trường và tia X, tùy theo lắt cắt CT, mức độ mạnh yếu nó sẽ cho ra hình ảnh sắc nét, thời gian chụp kéo dài hay không. Với tốc độ chụp CT, chúng ta có thể quan sát hình chụp CT trên não mất khoảng 30 phút. Với một số máy chụp CT hiện đại, chưa đến một phút máy đã quét được hình ảnh trên não.

\n

Với máy cộng hưởng từ với từ trường thấp, chúng ta phải mất một giờ để chụp não cũng như một số cơ quan khác. Hiện, chúng ta chỉ tốn 15 phút, thậm chí một số cách chụp nhanh chỉ cần chưa đến 10 phút để đưa ra hình ảnh sắc nét.

\n

3. Lát cắt và tesla càng cao, việc chẩn đoán càng hiện đại hơn?

\n

TS.BS Trần Chí Cường trả lời:

\n

Trước tiên, chúng ta sẽ tìm hiểu về số lát cắt trên CT. Ví dụ, ta có một quả dưa hấu, sau đó chúng ta cắt một lát. Mỗi lần cắt như vậy chúng ta chỉ có thể cắt một lát. Với máy CT thế hệ đầu tiên, máy chỉ tạo được một lách cắt khi quét một lần.

\n

Để tăng tốc độ, máy CT sẽ có nhiều phần phát tia, tức là máy sẽ có thêm điểm phát tia. Càng có nhiều điểm phát tia, ví dụ như máy 16 lát thì có thể cắt được 16 hình. Máy 256 lát thì ta có thể cắt được 256 hình đồng thời.

\n

Nguyên lý CT cũng tương tự như vậy, chúng ta sẽ gia tăng hình ảnh trong một giây. Điều này giúp ích nhiều cho bệnh nhân, trong một số trường hợp bệnh nhân lắc lư đầu, ói mửa khi nằm lâu ở trong máy CT, máy CT càng có lát cắt nhiều thì tốc độ chụp sẽ càng nhanh.

\n

Hiện, CT 128 lát cắt là máy chuẩn nhất hiện nay. Chúng ta có thể chụp được số lượng hình trong thời gian ngắn và chụp được động mạch vành (hoạt động của tim). Số lát cắt rút ngắn thời gian chụp cho bệnh nhân, nhất là cơ quan động hoặc bệnh nhân không thể nằm yên.

\n

\nChụp cộng hưởng từ hiện đại nhất với rất nhiều chức năng có thể chụp được mạch máu não và bó sợi thần kinh mà không cần tiêm thuốc tương phản.

\n

4. Chụp CT và MRI mang lại lợi ích và nguy hiểm gì?

\n

TS.BS Trần Chí Cường trả lời:

\n

Đối với máy MRI, chúng ta có rất nhiều mức từ trường. Mức từ trường 0.3 Tesla yêu cầu tối thiểu 30 đến 45 phút để chụp bộ phận trên cơ thể. Với sự nghiên cứu và phát triển khoa học, chúng ta đã rút ngắn được thời gian chụp cộng hưởng từ. Sức mạnh từ trường càng mạnh, sẽ cho hình ảnh càng rõ nét và nhanh.

\n

Hiện nay, khả năng chụp mạch máu ở não nhưng không cần bơm thuốc tương phản là một ứng dụng mạnh trong chụp MRI hệ thần kinh và tầm soát đột quỵ. Sự khác biệt lớn nhất đối với chụp CT để quan sát mạch máu là phải bơm thuốc tương phản cho dù chụp bất kỳ cơ quan nào. Giả sử, nếu chụp động mạch vành, động mạch não hay động mạch thận, tất cả mạch máu nói chung, đánh giá khối u chúng ta phải tiêm thuốc tương phản. Có nghĩa là cho dù ta chụp CT 600 lát cắt chúng ta phải bơm thuốc tương phản và nếu như chúng ta chụp mạch vành 128 lát cắt cũng cần tiêm thuốc. Tuy niên, chúng ta không cần bơm thuốc khi chụp máy MRI 3 Tesla, đó là ưu điểm lớn nhất.

\n

Kể từ khi máy cộng hưởng từ 3 Tesla ra đời, chúng ta có thể nhìn xuyên thấu toàn cơ thể đặc biệt là toàn mạch trên não và việc chẩn đoán đột quỵ rất dễ dàng, lại không gây hại cho bệnh nhân. Đối với chụp cộng hưởng từ, chúng ta không cần phải tiêm thuốc tương phản đối với các cơ quan nằm yên như động mạch não, tim mạch và thận. Việc đó đã giảm nhiều nguy cơ rủi ro cho bệnh nhân, chúng ta không thể tư vấn cho bệnh nhân khỏe mạnh đi chụp thuốc cảm quang để chụp CT, sau đó bệnh nhân bị sốc sẽ rất nguy hiểm. Do đó, không nên ứng dụng việc này trong tầm soát bệnh đại trà.

\n

Chụp CT cũng gây ảnh hưởng nặng đến các tế bào tăng sinh mạnh, tuyến giáp chẳng hạn như cơ quan sinh dục, đặc biệt là trong thời kỳ phân chia của bào thai trong ba tháng đầu. Việc này chứng minh rất rõ trong thời gian mới phát hiện tia X, các nhà khoa học chịu nhiều tổn hại rất nhiều, đặc biệt là ông Rontgen. Sau khi chiếu tia vào vợ của mình trong thời gian dài đã gây loét da, ung thư da, tổn hại da. Ngoài ra, một số người bị ung thư da, ung thư tuyến giáp, gây vô sinh, đặc biệt là nhân viên y tế. Có một số bệnh lý về đục thủy tinh thể, bong võng mạc cũng gặp nhiều trong trường hợp tiếp xúc quá nhiều tia X. Trong đó, nhân viên y tế phải chịu nguy cơ rất cao gia tăng bệnh lý liên quan đến tia X như sạm da, suy giáp, mệt mỏi,…

\n

Do đó, những ai đang trong độ tuổi sinh đẻ nếu có nghi ngờ mình mang thai trong ba tháng đầu hãy tránh tiếp xúc với tia X. Nếu được hãy sử dụng siêu âm, MRI, không nên dùng CT vì phải chịu một liều tia X rất lớn.

\n

5. Những câu hỏi thường gặp về chẩn đoán cận lâm sàng

\n

TS.BS Trần Chí Cường trả lời:

\n

Trước khi đi khám bệnh, có nhiều trường hợp bệnh nhân quá sợ hãi và lo lắng, họ yêu cầu bác sĩ cho chụp MRI hay CT. Chúng ta không nên vội vã, sau khi bác sĩ khám bệnh và cân nhắc vấn đề cận lâm sàng, chúng ta mới sử dụng CT hay MRI trong trường hợp nào cần thiết. Không phải tất cả các trường hợp phải chụp CT hay MRI.

\n

Nếu có vấn đề liên quan đến chấn thương, việc quan trọng nhất vẫn là chụp Xquang và CT. Không có ai đưa bệnh nhân vào phòng chụp MRI khi gãy tay, ví dụ như bệnh nhân đang ở Cà Mau thì không nên chuyển bệnh nhân lên Cần Thơ hay Sài Gòn để chụp MRI, mà cần dùng phương pháp phù hợp để đánh giá xương bị gãy hay nứt không.

\n

Chúng ta sử dụng cận lâm sàng cũng liên quan nhiều đến các yếu tố. Một trong các yếu tố quyết định cận lâm sàng là quyết định chuyên môn và không phải sự chiều lòng của bệnh nhân, chỉ định đại trà.

\n

\nChi phí chụp CT và MRI sẽ tùy thuộc vào thiết bị từng bệnh viện.

\n

6. Chi phí chụp CT và MRI 

\n

TS.BS Trần Chí Cường trả lời:

\n

Đối với xét nghiệm CT không tiêm thuốc ở Việt Nam là 1 triệu hay 1.2 triệu tùy theo số lát cắt và đầu tư của máy. Nếu bơm thuốc tương phản, giá sẽ từ 2-4 triệu tùy theo cách tạo hình ảnh. Nếu chụp mạch vành tiêm hai lọ thuốc, giá sẽ là 4-6 triệu.

\n

Gần như các bệnh viện đều có máy chụp cộng hưởng từ 1.5 Tesla. Giá trung bình là 2 triệu đến hơn hai triệu.

\n

7. Ưu điểm máy MRI 3 Tesla

\n

Tôi nghe nói máy cộng hưởng từ 3 Tesla của bệnh viện SIS Cần Thơ có nhiều ưu điểm hơn so với nhiều máy khác. Bác sĩ có thể giải thích cho tôi thêm được không? (Câu hỏi bạn đọc)

\n

TS.BS Trần Chí Cường trả lời:

\n

Ưu điểm đầu tiên của máy chụp cộng hưởng từ 3 Tesla sẽ giúp rút ngắn thời gian chụp. Thứ hai, giúp tái tạo hình ảnh mạch máu chi tiết giúp chẩn đoán được đột quỵ chính xác. Ngược lại, nếu chụp cộng hưởng từ cơ xương khớp, bệnh lý gan, tụy, tuyến tiền liệt sẽ không cần chụp cộng hưởng từ 3 Tesla, mà chỉ cần 1.5 Tesla.

\n

Nếu bệnh nhân cần tầm soát về não, tôi khuyên nên chụp 3 Tesla để bác sĩ nhìn chính xác và xác định được có bệnh hay không.

\n

8. Cộng hưởng từ 3 Tesla cứu sống bệnh nhân ra sao?

\n

Trong thời gian vừa qua, với công nghệ cộng hưởng từ 3 Tesla bác sĩ đã cứu sống bệnh nhân như thế nào, có kịp thời hay không? (Câu hỏi bạn đọc)

\n

Tại bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ, chúng tôi đã phát hiện nhiều trường hợp đột quỵ nhẹ, nhưng đi chụp chụp cộng hưởng từ nhiều nơi không phát hiện ra được nguyên nhân. Điều này là do hạn chế về công nghệ và máy móc. Nếu các bệnh viện chụp cộng hưởng từ thế hệ trước hay CT kết quả bình thường, nhưng bệnh nhân vẫn còn triệu chứng thì cần xem xét lại. Nếu trường hợp có triệu chứng của thiếu máu não thoáng qua như tê yếu tay chân, nói đớ, cầm đồ bị rơi thì nên khảo sát thêm mạch máu. Đó là lời khuyên, tôi nghĩ mọi người cần quan tâm và thực hiện.

\n

Nếu bệnh nhân chụp cộng hưởng từ 1.5 Tesla nhưng không phát hiện được gì, chúng ta nên khuyên bệnh nhân nên đến các bệnh viện có thể chụp 3 Tesla để có câu trả lời chính xác bệnh nhân có bị đột quỵ không. Nếu bệnh nhân có triệu chứng cơn thiếu máu não thoáng qua, nhưng không tìm ra được nguyên nhân, 80% bệnh nhân sẽ rơi vào đột quỵ thực sự trong 6 tháng. Thống kê này rất rõ ràng.

\n

Trọng Dy (ghi), benhdotquy.net

\n

(Theo Chụp CT Và MRI – Đột Quỵ Và Những Điều Cần Biết 3/10/2020 – Radio VOH)