Tăng huyết áp và đột quỵ có mối liên quan như thế nào?

1. Tăng huyết áp và đột quỵ có mối liên hệ như thế nào?

PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng trả lời: Theo số liệu nghiên cứu, hơn 5.000 bệnh nhân nhập viện do đột quỵ liên quan đến tăng huyết áp được báo cáo ở khoa Bệnh lý mạch máu não, bệnh viện Nhân dân 115. Tỷ lệ mắc đột quỵ lên đến 90%, cứ 10 người đột quỵ thì 9 người có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến bệnh cao huyết áp. Khi bác sĩ khai thác bệnh lý, khá nhiều bệnh nhân khi bị đột quỵ không biết mình bị cao huyết áp. Có một số gợi ý cao huyết áp như nóng đỏ, bừng mặt, đau đầu, choáng váng. Tuy nhiên, trong cuộc đời chúng ta ai cũng đều bị các triệu chứng một hay nhiều lần, nên nhiều người nghĩ rằng đó là cơn cảm cúm và là triệu chứng ai cũng bị không riêng mình. Nhiều người chỉ sử dụng thuốc điều trị triệu chứng, nhưng không kiểm soát huyết áp và khi có biến chứng đột quỵ mới biết mình bị cao huyết áp. Nhiều trường hợp bệnh nhân cao huyết áp trong vài tháng đầu bị đột quỵ, vì cao huyết áp có nhiều giai đoạn. Đến giai đoạn thứ ba khi mức huyết áp vẫn duy trì và bệnh nhân không chịu được nữa, nó sẽ dẫn đến tai biến. Như vậy, đây là điều mọi người cần lưu ý. Chúng ta nên tầm soát huyết áp ít nhất một đến hai lần trong một năm nếu bị bệnh cao huyết áp.

PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng – Phó Chủ tịch Hội Đột quỵ Việt Nam, Chủ tịch Hội Đột quỵ TP.HCM, Trưởng khoa Bệnh lý Mạch máu não Bệnh viện Nhân dân 115

2. Tăng huyết áp là kẻ giết người thầm lặng, hiểu sao cho đúng?

PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng trả lời: Chúng ta có các triệu chứng như đau đầu, chóng mặt, bừng mặt… đều là dấu hiệu báo động cho cơ thể, sức khỏe chúng ta có vấn đề. Ví dụ như chúng ta nuôi một con chó giữ nhà, lần đầu tiên khi người lạ đến nhà nó sẽ sủa để báo hiệu cho chúng ta biết có người lạ đến nhà. Đến lần thứ hai, con chó cũng sủa để cảnh báo cho chúng ta biết. Nhưng chúng ta không còn quan tâm, đến lần thứ 10 chó sẽ không sủa nữa, vì chúng đã quen với người lạ này. Khi chúng ta bị cao huyết áp thường xuyên, cơ thể không cảnh báo cho chúng ta được nữa ,vì nó đã quen với tình trạng cao huyết áp. Họ gọi đó là thầm lặng, nhưng chúng ta không phát hiện ra và không chăm sóc sức khỏe sẽ dẫn đến đột quỵ.

3. Kiểm soát cao huyết áp như thế nào?

PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng trả lời: Đối với người chưa bị đột quỵ nhưng phát hiện mình bị cao huyết áp. Nếu mức huyết áp chỉ nằm trong 140/90, bác sĩ sẽ khuyên bệnh nhân không dùng thuốc. Ví dụ như hạn chế lượng muối, thay đổi chế độ ăn, thay đổi lối sống phù hợp để xem các biện pháp đó có phù hợp hay không. Khi bệnh nhân chưa bị cao huyết áp thì bác sĩ sẽ du di cho bệnh nhân ở trong giới hạn cho phép. Ví dụ như dưới 140 và trên 90 là mức huyết áp tốt đối với bệnh nhân chưa bị đột quỵ. Tuy nhiên, một người đã bị đột quỵ thầy thuốc sẽ cần xử trí khác. Nếu bệnh nhân bị đột quỵ trên nền tảng cao huyết áp, điều đó cho thấy cao huyết áp đã có “tiền án” và chúng ta không thể đối xử với “thủ phạm” trong tình trạng nghi ngờ được. Điều chúng ta cần làm là phải kiểm soát huyết áp kỹ hơn và cần kéo huyết áp xuống càng thấp càng tốt, tức là mức huyết áp thấp nhất và bệnh nhân thoải mái với mức huyết áp đó. Ví dụ, huyết áp của một bệnh nhân là 100/60, bệnh nhân vẫn cảm giác rất khỏe mạnh không bị chóng mặt hay ù tai. Chứng tỏ rằng 100/60 là huyết áp thấp nhất và tốt nhất cho bệnh nhân. Ngược lại, một số bệnh nhân có huyết áp 90/60 và 100/60 đã có cảm giác chóng mặt khi thay đổi tư thế. Huyết áp của họ cao hơn một chút có thể tốt hơn, ví dụ như 110. Tuy nhiên, theo khuyến cáo hiện nay là huyết áp càng thấp càng tốt và dựa theo khả năng chịu đựng của bệnh nhân. Thường chúng ta sẽ giữ huyết áp của bệnh nhân ở mức là 111, 120 Hg. Huyết áp 130, 140 cần được theo dõi chặt chẽ để giữ cho mức huyết áp của bệnh nhân ở mức thấp nhất.

4. Làm sao đưa huyết áp về mức thấp nhất?

PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng trả lời: Kiểm soát huyết áp là điều bắt buộc đối với các bệnh nhân đã bị đột quỵ và chưa bị đột quỵ. Khi một bệnh nhân bị huyết áp cao, không nhất thiết phải đưa huyết áp về mức lý tưởng trong tuần thứ hai, bởi điều đó yêu cầu bác sĩ phải sử dụng loại thuốc có liều rất cao để kéo nhanh, đôi khi nó cũng gây ra biến cố xấu cho bệnh nhân. Vì vậy, đầu tiên bác sĩ cần xác định mục tiêu mong muốn và thời gian hạn định là bao nhiêu. Ví dụ, thời gian bệnh nhân đạt được huyết áp lý tưởng là từ hai đến ba tháng. Với sự tiến bộ của y học, có thể dễ dàng giúp chúng ta kiểm soát được huyết áp. Do đó, kiểm soát huyết áp hiện nay đã không còn khó khăn. Vấn đề là chúng ta sử dụng như thế nào? Loại thuốc rẻ hay đắt không quan trọng, vấn đề quan trọng là mục tiêu huyết áp có đạt được hay không? Duy trì con số lý tưởng quan trọng hơn loại thuốc mình đang dùng.

5. Bệnh nhân cần tuân thủ các biện pháp gì khi kiểm soát huyết áp?

PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng trả lời: Chúng ta cần hiểu, 10% cao huyết áp có nguyên nhân, tức là cao huyết áp bị một bệnh lý gây ra trong cơ thể. Khi chúng ta giải quyết được nguyên nhân, tỷ lệ đó chỉ chiếm 10%. 90% còn lại là cao huyết áp không có nguyên nhân, giống như một việc gì xảy ra không có nguyên nhân thì sẽ không bao giờ hết được. Khi chúng ta bị cao huyết áp, bác sĩ chẩn đoán đây là cao huyết áp vô căn thì người bệnh sẽ phải sống chung với nó trong thời gian dài. Một số bệnh nhân uống thuốc một thời gian huyết áp trở về bình thường và nghĩ rằng sẽ không bị cao huyết áp nữa, nhưng thực ra cao huyết áp không bao giờ “chia tay” chúng ta. Nếu bệnh nhân dừng thuốc hay giảm thuốc vì sợ tác dụng phụ, huyết áp sẽ tăng lên trở lại gây ra phản ứng ngược. Nó sẽ gây ra biến cố mới cho bệnh nhân.

Dù người từng bị đột quỵ hoặc chưa đột quỵ nhưng có bệnh nền cao huyết áp cần kiểm soát huyết áp thật tốt để phòng ngừa biến chứng xảy ra.

6. Kiểm soát huyết áp ở người bị đột quỵ và không bị đột quỵ có gì khác nhau?

PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng trả lời: Khi bệnh nhân đã bị đột quỵ, kiểm soát huyết áp cần thực hiện chặt chẽ và có tính tích cực hơn. Chúng ta phải đưa bệnh nhân về mức huyết áp càng thấp càng tốt. Một số bệnh nhân thăm khám có huyết áp 180, 190 thậm chí trên 200 và hầu như không có triệu chứng gì cả. Sau khi điều trị huyết áp của bệnh nhân tụt xuống 100/60 và bệnh nhân vẫn lo sợ mình bị tụt huyết áp. Trước đây bệnh nhân bị huyết áp 220, nhưng khi kéo được huyết áp về 100/60, đó là huyết áp tốt cho bệnh nhân. Nếu như bệnh nhân không thích ứng được với huyết áp như vậy, bác sĩ sẽ nâng huyết áp lên cao một chút như 110, 120. Tuy nhiên, huyết áp người bệnh phải thấp hơn 140, chỉ trừ một số trường hợp đặc biệt.

7. Những đối tượng cần chú trọng đến cao huyết áp?

PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng trả lời: Khi bệnh nhân có huyết áp 190/60, bác sĩ giảm cho bệnh nhân 10 mmHg từ 160 xuống 150. Lợi ích mang lại là giảm bớt 30% nguy cơ đột quỵ tái phát. Trong một số trường hợp phải thận trọng đó là những bệnh nhân bị đột quỵ nhưng nguyên nhân là xơ vữa mạch máu, gây tắc nghẽn nhiều mạch máu quan trọng, nên đôi khi sẽ cần huyết áp cao hơn một chút để duy trì lưu lượng mạch máu não. Như vậy, ở bệnh nhân bị đột quỵ cần phải khảo sát toàn bộ hệ thống mạch máu não để xem bệnh nhân có bị thuyên tắc mạch máu não hay không. Nếu bệnh nhân bị tắc nghẽn ở cách động mạch quan trọng, bác sĩ sẽ kiểm soát huyết áp chậm. Chúng ta hạ huyết áp theo từng bước thật chậm, và khi đã giảm đến một mức bệnh nhân có triệu chứng tức là mức cuối cùng của bệnh nhân. Bệnh nhân có thể biết mình ở đối tượng nào bằng cách đến gặp bác sĩ chuyên khoa qua các cận lâm sàng để bác sĩ theo dõi và biết được mức huyết áp của bản thân.

8. Vì sao vẫn còn nhiều người cao huyết áp bị đột quỵ?

PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng trả lời: Đột quỵ chia ra hai nhóm bệnh lý lớn: đột quỵ do tắc nghẽn mạch máu. Cao huyết áp thường là thủ phạm gián tiếp gây ra tắc nghẽn mạch máu, vì bản thân nó không gây tắc nghẽn mạch máu nhưng theo thời gian dài nó sẽ gây ra tình trạng xơ vữa mạch máu và giảm tính đàn hồi của mạch máu. Mãng xơ vữa sẽ tiến triển dẫn đến xơ vữa mạch máu. Nếu bệnh nhân bị đột quỵ do thuyên tắc mạch máu não, cao huyết áp chỉ là thủ phạm gián tiếp. Thứ 2, xuất huyết não xảy ra do áp lực trong mạch máu não, nó cũng giống như khi chúng ta bơm khí vào ruột xe quá mức, lốp xe không chịu nổi và vỡ ra. Khi chúng ta để huyết áp quá cao, lòng thành mạch máu sẽ vỡ ra. Ở Việt Nam, nguy cơ xuất huyết não cao hơn các bệnh nhân phương Tây. Trong 10 bệnh nhân phương Tây, có 9 người bị thuyên tắc não. Trong khi ở Việt Nam, cứ 10 người có 7 người là nhồi máu não và 3 người là xuất huyết não. Việc kiểm soát huyết áp rất quan trọng đối với bệnh nhân Châu Á. Tuy nhiên, bệnh nhân phương Tây có thói quen đi khám định kỳ sáu tháng một năm. Còn Việt Nam, hiếm khi bệnh nhân đang có sức khỏe bình thường đến bệnh viện thăm khám. Hầu hết bệnh nhân đến vì biến chứng của họ. Nếu chúng ta muốn giải quyết bài toán đột quỵ, chúng ta cần giải quyết bài toán săn sóc sức khỏe ban đầu. Làm sao để người dân ý thức sức khỏe của mình.

9. Những sai lầm bệnh nhân huyết áp hay mắc phải

PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng trả lời: Có 2 sai lầm phổ biến người bệnh cao huyết áp thường mắc phải. Đầu tiên, nhiều người cho biết họ đã ra nhà thuốc mua thuốc Adalat và nhỏ cho bệnh nhân khi huyết áp 180 để giảm huyết áp, sau đó mới đưa bệnh nhân vào bệnh viện. Đây là sai lầm lớn. Khuyến cáo của Hiệp hội Tim mạch Mỹ cho biết, bệnh nhân vừa bị đột quỵ chỉ kiểm soát huyết áp khi huyết áp vượt quá 220, nếu huyết áp dưới 220 chúng ta nên đưa bệnh nhân đến bệnh viện để bác sĩ xem xét có nên dùng thuốc huyết áp hay không. Chúng ta biết đột quỵ do thuyên tắc mạch máu chiếm 70 đến 80%, đáp ứng có lợi cho cơ thể là tăng huyết áp vì khi tăng huyết áp sẽ làm tăng dòng máu từ các nơi khác về để nuôi dưỡng phần não bị thuyên tắc. Nếu bệnh nhân huyết áp 180 hoặc 200, chúng ta không cần biết bệnh nhân có bị thuyên tắc hay không và nhỏ ngay thuốc Adalat để kéo huyết áp từ 200 xuống 120 hoặc 110 thì vô tình đã hạ huyết áp của bệnh nhân. Não chỉ sống trong vòng 3 đến 5 phút, nếu tế bào não bị ngưng trong thời gian này tế bào não sẽ chết hẳn. Không có cách gì chúng ta khôi phục tế bào não được, khi huyết áp tăng lên để bù vào vùng đang bị thiếu, chúng ta vô tình mang lại hậu quả xấu hơn cho bệnh nhân. Sai lầm thứ hai là nhiều bệnh nhân nghĩ rằng đã bị đột quỵ, và kiểm soát huyết áp được rồi nên không cần dùng thuốc nữa. Như tôi đã nói, nếu kiểm soát được huyết áp chúng ta cần sống chung hòa bình với nó. Chúng ta phải duy trì lượng thuốc, có thể thay đổi liều lượng thuốc nhưng hầu như phải duy trì các loại thuốc để kiểm soát huyết áp. Huyết áp còn mang lại lợi ích cho tim, mạch máu và khi đó chúng ta dừng thuốc nguy cơ bệnh nhân bị tái phát rất cao. Nhiều người vẫn duy trì thuốc một cách chừng mực và họ nghĩ ba mẹ năm nay 70 tuổi, huyết áp chỉ còn 160. Nếu bác sĩ kéo xuống 120 hay 130 là thấp. Dù người bệnh ở tuổi nào, họ cần kéo huyết áp xuống dưới 140/90. Huyết áp ở 120 hay 130 là tối ưu. Không có bằng chứng nào cho thấy người 70 hay 80 tuổi cần duy trì huyết áp ở 160, đó là sai lầm ở bệnh nhân. >>> Xem thêm: Những sai lầm thường gặp trong đột quỵ mà ai cũng hay mắc phải

Trọng Dy (ghi), benhdotquy.net

(Theo Mối Liên Quan Giữa Tăng Huyết Áp Và Đột Quỵ – 05/02/2017 – Radio VOH)