Làm sao để ngủ ngon sau khi bị đột quỵ?

1. Vai trò của giấc ngủ trong phục hồi đột quỵ

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Tình trạng rối loạn giấc ngủ diễn ra rất phổ biến. Nhiều nghiên cứu cho thấy hơn một nửa người sau đột quỵ thường gặp vấn đề này. Vai trò của giấc ngủ rất quan trọng trong phục hồi đột quỵ.  Thứ nhất, giấc ngủ giúp tăng sự dẻo dai của thần kinh. Thứ hai, giúp hồi phục trí nhớ của bệnh nhân đột quỵ. Thứ 3, thể giảm trầm cảm và lo âu sau đột quỵ. Thứ 4, giúp tế bào não tái cấu trúc và tạo ra kết nối mới. Kết nối mới sẽ giúp tế bào não kết nối các tế bào bị tổn thương. Nếu giấc ngủ bị gián đoạn, nó sẽ gây ảnh hưởng đến quá trình hồi phục. Các vấn đề như hội chứng chân không yên gây ảnh hưởng giấc ngủ, làm kéo dài quá trình phục hồi của bệnh nhân hậu đột quỵ.

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa – Phụ trách Chủ nhiệm Khoa Nội thần kinh, Bệnh viện Quân y 175

>>> Xem thêm: Làm sao liên hệ ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa để khám về đột quỵ?

2. Giấc ngủ như thế nào sẽ tốt cho bệnh nhân?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Để biết được giấc ngủ tốt hay không, chúng ta có thể xem người đó có nhiều năng lượng khi thức dậy hay không, có tâm trạng tốt hoặc bị buồn chán hay không. Ngủ tốt sẽ giúp đầu óc chúng ta được tỉnh táo hơn. Các dấu hiệu để nhận diện giấc ngủ không tốt là gặp khó khăn khi thức dậy, khó tập trung làm việc, cảm thấy lo lắng, trầm cảm và buồn ngủ nhiều hơn. Việc ngủ lâu hơn cũng là dấu hiệu chất lượng giấc ngủ không tốt. Vì vậy, để đánh giá giấc ngủ, chúng ta sẽ đánh giá người đó dậy như thế nào, sảng khoái ra sao, sẵn sàng thức dậy hay không.

3. Các vấn đề thường gặp sau đột quỵ liên quan đến giấc ngủ?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Sau đột quỵ, bệnh nhân có thể bị thay đổi về giấc ngủ. Thứ nhất, đó là vấn đề mất ngủ, không có khả năng đi vào giấc ngủ. Việc mất ngủ khiến bệnh nhân buồn ngủ vào ban ngày. Rối loạn thứ hai hay gặp là rối loạn nhịp thở. Khi ngủ, nhịp thở của chúng ta không được liên tục và bị gián đoạn bởi kiểu thở bình thường. Ngáy, lưu lượng thở là triệu chứng thường gặp trong rối loạn giấc ngủ. Thứ 3 là rối loạn chu kỳ giấc ngủ. Chu kỳ giấc ngủ có liên quan đến 24 giờ. Một người sẽ thức 16 giờ và ngủ 8 giờ. Quy trình này bị nhịp sinh học cơ thể kiểm soát. Về cơ bản, xu hướng này sẽ hằng định. Bệnh nhân sau đột quỵ sẽ bị rối loạn về chu kỳ giấc ngủ. Rối loạn chu kỳ, rối loạn nhịp thở liên quan đến giấc ngủ là các rối loạn thường gặp ở bệnh nhân sau đột quỵ.

4. Các dấu hiệu liên quan giấc ngủ sau đột quỵ?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Chúng ta sẽ có triệu chứng tương ứng với rối loạn giấc ngủ. Ví dụ, khi đến phòng khám, người bệnh cần cung cấp cho bác sĩ về trạng thái, cảm xúc và các loại thuốc đang sử dụng. Bệnh nhân sẽ có than phiền ít nhất 30 phút và hơn ba lần mỗi tuần. Nếu tình trạng này ít hơn hoặc kéo dài hơn ba tháng, nó sẽ giúp bác sĩ phân biệt đây là tình trạng mất ngủ ngắn hạn hay mãn tính. Người ngủ hơn 9 giờ đồng hồ mỗi ngày được xem là ngủ nhiều. Hội chứng ngưng thở khi ngủ là một trong các dạng rối loạn giấc ngủ hay gặp như bệnh nhân thở ngáy, bị gián đoạn về thở. Bệnh nhân gặp ác mộng, bị hội chứng chân không yên. Bệnh nhân bị hội chứng chân không yên là chân họ chuyển động khi ngủ, và tình trạng này cũng gây ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ. Đây là những dấu hiệu có rối loạn giấc ngủ sau đột quỵ để nhận biết.

5. Những yếu tố nào khiến bệnh nhân không thể ngủ sâu?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Các yếu tố ảnh hưởng đến giấc ngủ liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau. Thứ nhất, nó liên quan đến thể chất người bệnh. Thứ hai, vấn đề y tế, chẳng hạn bệnh nhân có các bệnh kèm theo như hen xuyễn, loét dạ dày. Thứ ba, liên quan đến vấn đề tâm thần kinh như bệnh nhân bị trầm cảm hay rối loạn lo âu không. Thứ tư, đó là yếu tố môi trường. Môi trường bao gồm không gian khi ngủ, sử dụng rượu bia, người làm việc ca đêm. Người làm việc ca đêm sẽ có nguy cơ bị xáo trộn đồng hồ sinh học. Một số bệnh nhân sẽ có di truyền ngủ, đây là tính chất di truyền. Hoặc một số loại thuốc cũng gây ra tình trạng rối loạn giấc ngủ. Ngoài ra, người bệnh bị lão hóa cũng là nguyên nhân gây rối loạn giấc ngủ. Người trên 65 tuổi khỏe mạnh có thể mắc một vài rối loạn giấc ngủ liên quan đến lão hóa và tuổi tác.>>> Nghe thêm Podcast: Rối loạn giấc ngủ sau đột quỵ, gia tăng nguy cơ tái phát như thế nào?

6. Những phương pháp điều trị mất ngủ sau đột quỵ 

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Phương pháp điều trị mất ngủ sau đột quỵ là phương pháp đa mô thức, nếu trông chờ vào thuốc sẽ rất khó khăn. Các phương pháp để cải thiện giấc ngủ đó là: Đầu tiên, cần thư giãn về tâm trí lẫn cơ thể, đây là thói quen tốt cần tập trước khi ngủ. Ví dụ như tập thiền, tập thở như yoga. Thứ hai, chúng ta cần cải thiện về luồng không khí. Đối với bệnh nhân rối loạn nhịp thở khi ngủ, phương pháp điều trị ở đây là máy CPAP. Máy CPAP cung cấp luồng khí nhỏ giúp ngăn chặn tình trạng ngưng thở có thể xảy ra khi ngủ. Tuy nhiên, không phải bệnh nhân nào cũng đáp ứng với máy CPAP. Chúng ta có thể ghép một ống nhỏ để ngăn tình trạng nghiến răng. Đây là phương pháp can thiệp có thể thực hiện ở nhà. Khi can thiệp bằng máy CPAP không được, chúng ta cần có phương pháp nong rộng đường thở. Ngoài ra, còn phương pháp có thể thực hiện ở nhà là liệu pháp ánh sáng. Đối với nhóm rối loạn chu kỳ giấc ngủ, cách tiếp cận sẽ khác. Cách thức liệu pháp ánh sáng đã được nghiên cứu và cũng đơn giản yêu cầu người bệnh cố gắng phơi nắng trong 30 phút vào sáng sớm. Tiếp xúc với ánh sáng chói như vậy sẽ giúp cơ thể thiết lập đồng hồ sinh học, trở về chu kỳ thức và ngủ bình thường. Hormones melatonin là hormones hữu ích giúp lập lại đồng hồ sinh học của cơ thể. Hormones này tiết ra tuyến tùng giúp bệnh nhân đi vào giấc ngủ dễ dàng hơn. Bổ sung melatonin cũng là một cách giúp bệnh nhân đi vào giấc ngủ dễ dàng hơn. Cuối cùng khi chúng ta áp dụng các phương pháp tại chỗ, cải thiện cảm xúc, tâm trí như liệu pháp ánh sáng và melatonin nhưng chưa có giấc ngủ ngon như mong muốn, người bệnh cần đi khám chuyên sâu để bác sĩ đưa ra được phương pháp điều trị và có phương pháp hợp lý để có được giấc ngủ tốt hơn.

7. Ngủ quá lâu sau đột quỵ sẽ ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Nếu ngủ li bì, chúng ta khó có thể ngủ ngon bởi vì ngủ ngon là ngủ đủ giấc và thấy sảng khoái. Đây không phải là vấn đề nhiều người quan tâm nhưng nếu ai đó ngủ nhiều hơn 9 giờ, chúng ta cần đánh giá lại giấc ngủ: vì sao bệnh nhân ngủ nhiều, họ có cần ngủ nhiều hay họ có vấn đề gì xảy ra, bệnh nhân ngủ để bù cho giấc ngủ không liên tục? Những nguyên nhân khiến một người ngủ hơn 9 giờ bao gồm suy giảm nhận thức, tăng quá trình viêm, đau, ngủ nhiều làm giảm khả năng sinh sản, tăng nguy cơ tiểu đường, béo phì. Ngoài ra, người bệnh còn bị tăng nguy cơ đột quỵ cho lần sau. Với các nguy cơ cộng gộp tăng cao như vậy, tỷ lệ tử vong do nguy cơ cộng gộp cũng cao hơn. Nếu bệnh nhân ngủ hơn 9 giờ mỗi ngày, người nhà cần xem bệnh nhân có ngủ ngon hay không. Lúc đó, chúng ta cần đánh giá bệnh nhân có bị gián đoạn giấc ngủ hay không. Khi ngủ nhiều như vậy, bệnh nhân sẽ bị tăng nguy cơ béo phì, tiểu đường và đột quỵ tái phát ở nhóm người từng bị đột quỵ.

8. Bí kíp khôi phục lại giấc ngủ

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Để có được giấc ngủ ngon, chúng ta phải thay đổi thói quen đó là cố gắng thiết lập thói quen ngủ đúng giờ và dậy đúng giờ, vận động nhiều hơn trong ngày sẽ giúp mọi người có được giấc ngủ ngon hơn. Thứ 2, phải phơi ánh sáng mỗi ngày. Nếu sống ở nơi ô nhiễm tiếng ồn, chúng ta cần đeo tai nghe chống ồn để có được giấc ngủ yên tĩnh. Chúng ta có thể dùng rèm cửa ngăn ánh sáng để không gian ngủ được yên tĩnh và giấc ngủ sẽ được đảm bảo hơn. Bên cạnh đó, cần bỏ thói quen sử dụng thiết bị điện tử trước 30 phút, tức là thay vì lướt mạng hay đọc Internet chúng ta có thể đọc sách, tắm nước ấm trước khi ngủ. Ngoài ra, việc đặt thức ăn quanh phòng ngủ cũng sẽ làm gián đoạn giấc ngủ. Khi có được giấc ngủ tốt, chúng ta sẽ ngăn ngừa nguy cơ đột quỵ. Tuy nhiên, chúng ta vẫn cần tuân thủ theo các hướng dẫn của bác sĩ như thuốc kiểm soát huyết áp, tiểu đường, tái khám và đánh giá định kỳ theo chỉ định.

Trọng Dy (ghi)-benhdotquy.net