Vì sao đột quỵ tái phát?

TS.BS Trần Chí Cường – Chủ tịch Hội Can thiệp Thần kinh TP.HCM trả lời: Chào bạn, Đây là vấn đề nhức nhối trong xã hội cũng như trong ngành Y. Phần lớn chúng ta có quan niệm sai lầm đó là những người bị đột quỵ thì sẽ không bị lại nữa. Hơn nữa, ở một khía cạnh khác, nhiều bệnh nhân từng bị đột quỵ thường xảy ra tâm lý rất bi quan, thậm chí có khuynh hướng tự vẫn. Dù nền y học hiện nay đã phát triển nhưng đối vẫn bệnh đột quỵ vẫn có những trường hợp quá khả năng, con số này chiếm khoảng 30%. Nghĩa là dù có điều kiện y tế tốt nhất, cứ trong 100 bệnh nhân bị đột quỵ chúng ta phải chấp nhận mất mát 20-30 người, 70 người được cứu sống thì có 40 người có thể quay trở lại cuộc sống sinh hoạt hàng ngày và 30 người bị tàn phế một phần. Khi một người đã bị đột quỵ, chúng ta phải làm sao để trả lời những câu hỏi sau đây thì sẽ tránh được nguy cơ tái phát: – Nguyên nhân của đột quỵ đó là gì? (do nghẽn mạch máu, vỡ mạch máu hay cục máu đông ở đâu trôi tới, huyết áp…). – Sau khi tìm được nguyên nhân, chúng ta phải xem xét bệnh nhân này có được điều trị khỏi hoàn toàn hay không? Ví dụ, một bệnh nhân xuất huyết não do tăng huyết áp, khi đến bệnh viện đã rơi vào hôn mê sâu, máu chảy ở vị trí sâu, nếu không phẫu thuật được thì việc điều trị rất bị động, có thể điều trị bằng thuốc huyết áp, thở máy, điều trị hồi sức nội khoa thông thường.

Những người có tiền sử đột quỵ nếu không cảnh giác và phòng ngừa, đột quỵ vẫn có thể tìm gặp một lần nữa.

Việc phục hồi trên bệnh nhân xuất huyết não hoàn toàn tùy thuộc vào yếu tố cơ địa, yếu tố bệnh nền (tiểu đường, bệnh lao, viêm phổi hay có tình trạng nhiễm trùng khác kèm theo). Mục tiêu điều trị cho bệnh nhân đột quỵ xuất huyết não do tăng huyết áp là kiểm soát huyết áp thật tốt và điều trị hồi sức và chờ một thời gian để máu tan đi thì bệnh nhân có thể phục hồi. Trên thực tế, rất nhiều bệnh nhân nặng, đa số nghĩ là tử vong những cuối cùng được cứu sống. Nhưng những trường hợp bệnh nhân xuất huyết não nếu chủ quan, sau khi được cứu sống không điều trị tiếp tục, vẫn hút thuốc lá, không kiểm soát đường huyết, huyết áp tốt thì dễ dàng bị tái phát. Và những lần đột quỵ sau bệnh nhân sẽ nặng hơn, vì mức tổn thương của lần đột quỵ sau sẽ tình bằng tổn thương mới cộng tổn thương cũ. Giả sử như trong lần đầu bị tổn thương 100 dây thần kinh, lần sau thêm 100 nữa thì tổn thương người đó nhận được là 200. Điều này lý giải vì sao bệnh nhân đột quỵ càng nhiều lần thì nguy cơ tử vong các lần sau càng gia tăng. Trong trường hợp bệnh nhân đột quỵ do những mạch máu lớn, nếu may mắn được tái thông thì rất cần tìm ra nguyên nhân để dự phòng tái phát. Chẳng hạn như người bệnh đó có yếu tố tăng đông như phụ nữ uống thuốc ngừa thai quá nhiều năm hoặc uống liều cao thì trong cơ thể sẽ hình thành cục máu đông, sau đó bị đột quỵ. Trường hợp này nếu được cứu sống nhưng sau đó về nhà lại tiếp tục uống thuốc ngừa thai hoặc không thay đổi liệu trình phù hợp thì sẽ có nguy cơ tái phát rất cao. Ngược lại, nếu tìm được nguyên nhân trong trường hợp này, tìm liệu pháp tránh thai thay thế thì người bệnh sẽ giảm được nguy cơ tái phát. Một trường hợp khác, nếu bệnh nhân bị đột quỵ liên quan tới bệnh tim như rối loạn nhịp tim, đa hồng cầu, cục máu đông trong tim hoặc bệnh lý van tim thì sau khi được điều trị, cứu sống cách tốt nhất là phối hợp với bác sĩ tim mạch để tầm soát tìm ra những nguyên nhân gây đến tình trạng đột quỵ cho bệnh nhân đó. Như vậy, vừa điều trị được bệnh tim lại vừa phòng được nguy cơ đột quỵ tái phát. Bên cạnh đó, một điều rất quan trọng và cần lưu ý trong cộng đồng, đó là phải quan tâm đến đột quỵ hơn nữa. Đặc biệt, nếu trong gia đình có người bị đột quỵ thì phải động viên người bệnh nhiều hơn, vì như đã nói ở trên phần lớn bệnh nhân sau đột quỵ ít nhiều cũng có bất ổn về tâm lý và có khuynh hướng bi quan. Yếu tố tinh thần cũng rất trong trọng trong việc phòng ngừa đột quỵ tái phát. Đồng thời phải loại bỏ những thói quen xấu như hút thuốc lá, kiểm soát cân nặng ở những người thừa cân, béo phì, kiểm soát đường huyết ở người tiểu đường, uống thuốc huyết áp, tập thể dục thường xuyên, thay đổi lối sống song song với việc uống thuốc, tuân thủ chỉ định của bác sĩ. Đột quỵ không phải là bệnh “từ trên trời rơi xuống”, căn bệnh này cũng không phải chữa khỏi hoàn toàn bởi các bác sĩ nên đừng chủ quan, chính bản thân mỗi người phải có ý thức phòng ngừa, thay đổi từ chính lối sống, sinh hoạt. Trân trọng!