Sơ cứu và phòng ngừa đột quỵ mùa nắng nóng đúng cách

1. Đột quỵ do nắng nóng dễ xảy ra vào thời điểm nào?

BS.CK2 Nguyễn Thị Phương Nga trả lời: Chúng ta biết có hai dạng đột quỵ: do tắc động mạch và sốc nhiệt. Đột quỵ do tắc động mạch thường xảy ra vào nửa đêm cho đến sáng sớm. Tại thời điểm đó huyết áp ở mức thấp nhất và lưu lượng máu lên não nhiều nhất nên dẫn đến tình trạng đột quỵ. Trong khi đó, đột quỵ do nhiệt liên quan đến nhiệt độ môi trường, vì chúng ta làm việc trong môi trường nóng kéo dài. Thời điểm dễ sốc nhiệt nhất là thời điểm nhiệt độ cao nhất trong ngày, khoảng từ 10 giờ đến 16 giờ.

2. Phân biệt đột quỵ do nhiệt và nhồi máu não

BS.CK2 Nguyễn Thị Phương Nga trả lời: Chúng ta cần phân biệt đâu là trường hợp đột quỵ nhồi máu não (động mạch não bị hẹp hoặc bị tắc) hay sốc nhiệt do nhiệt độ quá 40 độ kéo dài. Trường hợp đột quỵ do tắc động mạch hay sốc nhiệt đôi khi sẽ gây lầm lẫn. Đối với đột quỵ do tắc động mạch, người bệnh sẽ có triệu chứng như: méo miệng, thay đổi giọng nói, ngôn ngữ. Người đó không thể phát âm ra lời nói dù hiểu lời hoặc bị nói đớ, không hiểu lời nói. Hoặc bệnh nhân bị tê liệt hay yếu liệt nửa người. Với sốc nhiệt, người bệnh sẽ cảm thấy nhức đầu, nôn ói, vã mồ hôi, da khô nóng, hoặc khô tái. Các triệu chứng khác như chuột rút, mệt mỏi toàn thân, run tay chân. Trong một số trường hợp nặng, bệnh nhân sẽ bị lú lẫn, trả lời không đúng, đôi khi co giật. Nặng hơn bệnh nhân sẽ bị hôn mê và không đáp ứng được với các kích thích xung quanh.

3. Cách sơ cứu người bệnh đột quỵ 

BS.CK2 Nguyễn Thị Phương Nga trả lời: Đối diện với trường hợp đột quỵ, người nhà cần mau chóng sơ cứu và đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế chuyên điều trị đột quỵ. Đầu tiên, việc sơ cứu sẽ giúp bệnh nhân được an toàn trong khi chờ sự hỗ trợ của y tế. Các biện pháp giúp bệnh nhân an toàn là đưa đến nơi an toàn. Ví dụ như một bệnh nhân bị đột quỵ ở trên đường, chúng ta đưa bệnh nhân vào lề đường hoặc vào nhà. Nếu bệnh nhân hôn mê hay co giật, cần giữ bệnh nhân ở tư thế an toàn để chất nôn ói không đi vào đường thở gây tắc đường thở. Nên để bệnh nhân ở tư thế nằm nghiêng khi bị co giật, hôn mê, nôn ói. Quan trọng khi thấy người đột quỵ, hãy gọi ngay cấp cứu 115 để được hỗ trợ về y tế. Hệ thống cấp cứu sẽ giúp vận chuyển người bệnh đến cơ sở y tế phù hợp để điều trị đột quỵ.

4. Huyết áp tăng liên tục từ 200 đến 250, cần xử trí như thế nào?

BS.CK2 Nguyễn Thị Phương Nga trả lời: Có hai loại đột quỵ: đột quỵ nhồi máu do tắc động mạch và đột quỵ xuất huyết não do vỡ mạch máu. 80% đột quỵ xảy ra do nhồi máu não. Việc xử trí huyết áp ở hai dạng đột quỵ trên hoàn toàn khác nhau. Trong trường hợp xuất huyết não, chúng ta phải hạ huyết áp xuống mức an toàn để tránh xuất huyết tiến triển. Trong trường hợp hạ huyết áp một cách nhanh chóng quá mức, lượng máu lên não sẽ bị giảm, tình trạng đột quỵ sẽ năng nề hơn. 80% trường hợp như trên khiến chúng ta nghĩ đó là trường hợp nhồi máu. Trong trường hợp đó, chúng ta chỉ xử trí huyết áp khi huyết áp tăng cao trên 120 hoặc 220. Huyết áp có thể dưới 220 và trên 120 nhưng gây tổn hại ở các cơ quan khác, ví dụ như ảnh hưởng đến tim, thận… Khi đó, chúng ta có thể hạ huyết áp xuống. Khi hạ huyết áp, chúng ta cần có sự giám sát về y tế. Tuyệt đối không nên sử dụng thuốc hạ áp ngậm dưới lưỡi, vì chúng ta sẽ không biết mức huyết áp sẽ hạ đến đâu. Khi huyết áp bị hạ quá thấp, chúng ta không thể đảo ngược được tình huống. Do đó, sự hỗ trợ về y tế trong các trường hợp này rất quan trọng.

5. Thời tiết nắng nóng dẫn đến đột quỵ ra sao?

BS.CK2 Nguyễn Thị Phương Nga trả lời: Nếu chúng ta ở trong môi trường nóng kéo dài nhưng không bổ sung nước, chúng ta dễ bị mất nước do đổ nhiều mồ hôi và thải nhiệt thân thể. Trong trường hợp chúng ta không bổ sung nước thường xuyên, cơ thể sẽ thiếu nước và thể tích tuần hoàn sẽ giảm đi. Máu sẽ cô đặc hơn bình thường, đây là yếu tố thuận lợi tạo nên sự huyết khối trong lòng mạch đặc biệt là người có bệnh lý về mạch máu sẵn như có yếu tố nguy cơ về mạch máu hoặc có hẹp mạch sẵn, xơ vữa động mạch, có bệnh lý về mạch vành.

6. Khi thời tiết nắng nóng, cần lưu ý gì?

BS.CK2 Nguyễn Thị Phương Nga trả lời: Đối với người có nhiều yếu tố nguy cơ là người lớn tuổi, có nhiều bệnh nền. Trong thời tiết nắng nóng, chúng ta cần:

• Uống nhiều nước để thải nhiệt cơ thể.
• Nếu có sinh hoạt, luyện tập nên luyện tập trong môi trường bóng râm.
• Nếu đi ra ngoài nắng, không nên ở ngoài trời quá lâu.
• Khi ra ngoài, chúng ta nên xách theo một bình nước để uống.
• Mỗi người nên đội nón để tránh ánh nắng từ môi trường.

7. Có thuốc phòng đột quỵ không?

BS.CK2 Nguyễn Thị Phương Nga trả lời: Chúng ta biết đột quỵ có biện pháp dự phòng. Các biện pháp dự phòng được chứng minh có hiệu quả là kiểm soát các yếu tố nguy cơ. Ví dụ như cao huyết áp, tiểu đường cần uống thuốc và tuân thủ điều trị; ngưng hút thuốc lá; điều trị rối loạn lipid máu; hạn chế hàm lượng rượu sử dụng. Ở nhóm người gặp biến cố về tim mạch, đột quỵ, có các thuốc để dự phòng đột quỵ tái phát. Thuốc kháng tập tiểu cầu, thuốc chống đông sẽ giúp phòng ngừa huyết khối hình thành trong lòng mạch và như vậy, chúng ta sẽ ngăn ngừa biến cố đột quỵ tái phát. Rõ ràng, các loại thuốc được chứng minh hiệu quả và được cấp phép bởi cơ quan y tế có thẩm quyền, vì vậy người bệnh cần sử dụng toa thuốc theo chỉ định của bác sĩ.

8. Lời khuyên của bác sĩ trong phòng ngừa đột quỵ

BS.CK2 Nguyễn Thị Phương Nga trả lời: Người từng có tiền sử đột quỵ hay có yếu tố nguy cơ đột quỵ nên tuân thủ chế độ điều trị, uống nhiều nước, tập thể dục trong môi trường mát. Cách làm trên sẽ giúp chúng ta phòng ngừa đột quỵ trong mùa nắng nóng.

Trọng Dy (ghi), benhdotquy.net