5 chủ quan chết người về đột quỵ

Chủ quan thứ nhất: Đột quỵ là căn bệnh của người già

Nhiều người chủ quan bệnh đột quỵ chỉ xảy ra ở người lớn tuổi chứ không phải của người trẻ. Đây là một suy nghĩ chủ quan trong đột quỵ đúng không bác sĩ?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Đây là một trong những suy nghĩ chủ quan rất nguy hiểm của chúng ta về đột quỵ. Thời gian vừa qua, tôi đã chứng kiến nhiều trường hợp đột quỵ ở người trẻ.

Có thể thấy, nhiều người trong cộng đồng vẫn rất chủ quan về đột quỵ. Họ chủ quan trong việc nhận diện các yếu tố gây đột quỵ, đặc biệt là yếu tố nguy cơ về tuổi tác. Một thực tế đáng buồn là đa số người trẻ thường ngồi nhậu ở quán bia từ sáng đến chiều, bất kể lý do gì. Ai cũng biết tiêu thụ quá nhiều rượu bia sẽ ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ nhưng ít ai cho rằng nhậu nhẹt khiến sẽ họ gặp “tử thần” – đột quỵ – sớm hơn.

Trên thực tế, việc tiêu thụ quá nhiều rượu bia, cộng với tình trạng hút thuốc lá, đã khiến tỷ lệ đột quỵ ở Việt Nam tăng lên ở mức báo động.

Mới đây, tôi đã cấp cứu cho một bệnh nhân ở tuổi 20, một độ tuổi mà ít ai nghĩ rằng họ sẽ bị đột quỵ. Khi thăm hỏi, được biết bệnh nhân này đã bắt đầu hút khi còn rất nhỏ (dưới 18 tuổi). Từ đây, tôi xin nhấn mạnh rằng việc hút thuốc lá và uống rượu bia thường xuyên sẽ khiến bạn có nguy cơ đột quỵ cao hơn rất nhiều. Trên thực tế, trường hợp bệnh nhân ở độ tuổi 20 không hiếm, chúng ta có thể dễ dàng bắt gặp tình trạng này ở bất cứ bệnh viện lớn nào.

Nhìn chung, khi trên bàn nhậu, chúng ta không nghĩ đột quỵ có thể xảy ra. Tôi đã từng chứng kiến một chuyện đau buồn rằng bệnh nhân bị đột quỵ ngay trên bàn nhậu trong ngày Tết khi chưa đầy 24 tiếng. Đây là cũng chính sự chủ quan rất lớn của nhiều người.

Chủ quan thứ hai: Không nhận diện được đột quỵ

Sau những cuộc nhậu, đôi khi người nhậu có những triệu chứng đột quỵ nhưng người thân nghĩ rằng họ xỉn nên ngủ hoặc do trúng gió mà không nghĩ rằng bệnh nhân đang đột quỵ. Như vậy, việc nhận diện đột quỵ sai cũng khiến cho tình trạng đột quỵ của người bệnh trở nên trầm trọng đúng không ạ?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Sự chủ quan thứ hai trong đột quỵ đó là chúng ta không biết cách nhận diện đột quỵ. Theo thống kê, có đến 80% trường hợp không biết rằng họ bị đột quỵ.

Mặc dù các phương tiên truyền thông đã thông tin rất nhiều về đột quỵ nhưng vẫn còn nhiều người chưa biết đến những dấu hiệu để nhận diện được người bệnh có đang đột quỵ hay không.

Trên thực tế, chỉ cần dựa vào 3 dấu hiệu thì chúng ta đã có thể nhận diện được người bệnh có đang đột quỵ hay không, đó là các dấu hiệu như: mặt méo, chân tay yếu đi và nói đớ.  

Với dấu hiệu mặt méo, chúng ta có thể nhận diện qua các biểu hiện như: cười hoặc nói chuyện bị méo, méo miệng, chảy nước dãi qua một khi đang ăn.

Dấu hiệu yếu liệt tây chân rất dễ nhận diện, không cần phải có bác sĩ khám mà ngay cả người nhà cũng có thể nhận biết. Thông thường, tình trạng yếu tay chân sẽ liên quan đến nửa bên của cơ thể. Để nhận diện, chúng ta có thể yêu cầu người bệnh ngồi xuống, đứng dậy hoặc nhấc chân lên, nếu họ không thực hiện được tức là họ đã bị yếu tay chân.

Để kiểm tra triệu chứng nói đớ, chúng ta có thể yêu cầu họ gọi tên một ai đó để xem họ có nói tròn chữ hay không.

Nếu bệnh nhân có những triệu chứng kể trên thì đó không phải là trúng gió mà chính xác là họ đang bị đột quỵ.

Nếu phát hiện một người đang chạy xe trên đường đột ngột bị yếu liệt tay chân, nói đỡ, mặt méo thì hãy đưa họ đến bệnh viện điều trị đột quỵ gần nhất bởi khả năng cao (90%) là họ đang bị đột quỵ thực sự.

Tuyệt đối không nên chủ quan hoặc áp dụng những biện pháp dân như cạo gió, vắt chanh vào miệng, chích đầu ngón tay,… để chữa cho bệnh nhân. Chính việc làm này mới khiến người bệnh cận kề với cái chết hơn.

Chủ quan trong nhận diện đột quỵ sẽ gây ảnh hưởng lớn đến “thời gian vàng” cứu sống bệnh nhân. Theo thống kê của các bệnh viện lớn ở TPHCM, chỉ có khoảng 3% bệnh nhân đột quỵ đến được trong giờ vàng.

Chủ quan thứ ba: Bỏ qua “giờ vàng” trong cấp cứu đột quỵ

Khi bệnh của bệnh nhân diễn tiến nặng, rất nhiều gia đình lại chủ quan làm sao có thể đưa bệnh nhân đến bệnh viện một cách nhanh nhất trong thời gian vàng. Xin bác sĩ chia sẻ kinh nghiệm xử trí bệnh nhân đột quỵ?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Nếu thấy một ai đó có dấu hiệu mặt méo, tay chân bị yếu liệt, nói khó nhưng vẫn còn tỉnh táo, tuyệt đối không nên làm gì mà hãy gọi cấp cứu ngay lập tức.

Mặc dù hiện nay đã có nhiều bệnh viện tốt trong điều trị đột quỵ nhưng điều quan trọng nhất vẫn là thời gian cấp cứu bệnh nhân.

Nhiều người do không biết cách nhận diện đột quỵ nên đã sơ cứu cho bệnh nhân theo cách những cách truyền miệng sai lầm như: nặn chanh, cho bệnh nhân uống trà đường, trà đá. Việc làm này vô làm cho bệnh nhân bị hít sặc và trở nên hôn mê, suy hô hấp và thậm chí tử vong. Trong trường hợp này, ngay cả khi bệnh nhân đến điều trị tại bệnh viên thì vẫn để lại biến chứng kinh khủng gây chết người đó là viêm phổi hít.

Do đó, nếu phát hiện có người bị đột quỵ thì cần đưa họ đến bệnh viện có thể chẩn đoán và điều trị đột quỵ gần nhất trong khoảng 3 giờ đi xe. Một số người thường cho rằng những bệnh viện lớn sẽ cấp cứu đột quỵ tốt hơn bệnh viện địa phương nên đã tốn rất nhiều thời gian để đưa bệnh nhân đi cấp cứu. Trên thực tế, chính quan điểm sai lầm này đã khiến người bệnh ra đi nhanh hơn. Đã từng có nhiều trường hợp bệnh nhân đi từ miền Tây lên TPHCM để cấp cứu những bệnh diễn tiến nặng dẫn đến tử vong.

Đối với bệnh nhân đột quỵ, thời gian vô cùng quý giá. Chủ quan chết người là không nhận diện ra được vấn đề và đưa bệnh nhân đến nơi nhanh nhất.

Chủ quan thứ tư: Bệnh viện nào cũng có thể điều trị đột quỵ

Thưa BS, có phải tất cả bệnh viện điều trị được đột quỵ hay không? Một bệnh viện điều trị đột quỵ cần đáp ứng những điều kiện gì? 

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Có thể khẳng định rằng, không phải bệnh viện nào cũng điều trị được đột quỵ.

Bởi để chẩn đoán một bệnh nhân đột quỵ, bệnh viện cần trang bị đầy đủ các thiết bị cần thiết. Cụ thể, tối thiểu bệnh viện phải có máy chụp cắt lớp vi tính (chụp CT) để giúp xác định được bệnh nhân bị đột quỵ do xuất huyết não hay nhồi máu não. Nếu kết quả chụp CT bình thường nhưng bệnh nhân lại có đủ 3 dấu hiệu nhận diện đột quỵ như đã nêu hoặc bệnh nhân đột ngột hôn mê thì rất có thể bệnh nhân đã bị nhồi máu não.

Bên cạnh đó, bệnh viện cần phải trang bị máy chụp cộng hưởng từ (MRI). Máy chụp cộng hưởng từ sẽ phát hiện tình trạng nhồi máu não trong những giờ đầu CT.

Trên kết quả MRI, bác sĩ có thể phát hiện được đột quỵ nhồi máu não, xuất huyết não rất dễ dàng trong những giờ đầu. Với những bệnh viện đầu tư máy chụp MRI 3 Tesla, chỉ trong vòng 15 phút bác sĩ đã có thể phát hiện bất thường nằm ở đâu khiến bệnh nhân đột quỵ. Hiện tại, máy chụp MRI 3 Tesla chưa phổ biến. Tuy nhiên, theo dự đoán, đây sẽ là công cụ chẩn đoán đột quỵ phổ biến trong tương lai.

Khi chẩn đoán được trường hợp đột quỵ, bệnh viện cần có các phương pháp điều trị đột quỵ như tiêm thuốc làm tan máu đông rTPA; can thiệp nội mạch lấy cục máu đông (với bệnh nhân đột quỵ nhồi máu não) thì mới có thể cứu được bệnh nhân, giảm tỷ lệ tử vong do đột quỵ.

Không phải tất cả bệnh viện đều có thể điều trị đột quỵ như nhau. Do đó, người dân cần phải tìm hiểu về bệnh đột quỵ, cũng như những bệnh viện nào có đủ điều kiện để cấp cứu đột quỵ.

Chủ quan thứ năm: Bác sĩ sẽ không bị đột quỵ

Bác sĩ có phải là đối tượng bị đột quỵ hay không, thưa BS?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Bác sĩ sẽ có nguy cơ bị đột quỵ cao hơn người thường nếu bác sĩ đó không quan tâm đến đột quỵ. Trên thực tế, tôi đã chứng kiến nhiều đồng nghiệp ra đi vì đột quỵ. Có thể thấy, bệnh đột quỵ không loại trừ bất kỳ ai, kể cả đó là bác sĩ.

Đôi khi, các bác sĩ chỉ chú trọng đến việc khám chữa bệnh cho bệnh nhân mà bỏ quên những triệu chứng cảnh báo sớm của đột quỵ như chóng mặt, nhức đầu, mệt mỏi. Một số bác sĩ trực đêm tại bệnh viện, đến lúc ngủ họ đã bị tử vong do xuất huyết não, tắc nghẽn túi phình,…

Lợi ích của việc có kiến thức về đột quỵ

Xin bác sĩ cho biết thêm lợi ích của cấp cứu đột quỵ khi có kiến thức và không chủ quan về bệnh đột quỵ.

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Tại bệnh viện đột quỵ tim mạch Cần Thơ, chúng tôi cấp cứu thêm hai ca trường hợp đột quỵ nhưng rất may mắn trong “giờ vàng”. Trường hợp thứ nhất là bệnh nhân bị tắc động mạch não, sau khi điều trị khoảng vài giờ bệnh nhân đưa được cả hai tay hai chân lên và hồi phục rất nhanh. Đây là trường hợp đột quỵ được cứu sống một cách ngoạn mục.

Trường hợp thứ hai là bệnh nhân bị tắc động mạch trong và các bác sĩ đã điều trị thành công trong vài giờ.

Theo ước tính, tại miền Tây, trung bình có hơn 30 – 40 trường hợp bệnh nhân đột quỵ được cấp cứu. Trong một năm, bệnh viện Đa khoa S.I.S Cần Thơ điều trị khoảng 25.000 bệnh nhân bị đột quỵ.

Mặc dù đã có nhiều bệnh nhân được cấp cứu và điều trị đột quỵ nhưng con số này vẫn quá ít so với tổng số bệnh nhân bị đột quỵ trên cả nước (hơn 200.000 bệnh nhân đột quỵ mỗi năm).

Những người có hiểu biết và quan tâm đến đột quỵ thường có ý thức tốt trong vấn đề phòng ngừa đột quỵ nói riêng và bảo vệ sức khoẻ nói chung, giúp giảm bớt gánh nặng bệnh tật cho bản thân và xã hội. Song, điều mà các bác sĩ đột quỵ mong muốn đó là thay đổi nhận thức của người những người trẻ thường xuyên uống rượu bia, hút thuốc lá – những người vẫn lơ là sự nguy hiểm của đột quỵ. Thực tế, đây vẫn là vấn đề nan giải và cần truyền thông mạnh mẽ hơn để nhiều người hiểu biết đúng đắn về căn bệnh chết người này.

Trọng Dy