Cuộc sống sau một cơn đột quỵ: Phục hồi chức năng là bài toán sống còn?

Sống sót chỉ là bước khởi đầu cho một hành trình dài của nhiều người bị đột quỵ. Điều gì xảy ra sau đó?

10-01-2022 16:43

Ảnh hưởng của đột quỵ

Số lượng mô não bị tổn thương và vị trí sẽ quyết định mức độ ảnh hưởng của đột quỵ (hay còn gọi là nhồi máu não) đối với bệnh nhân. Tùy theo sự thay đổi, di chứng sau đột quỵ sẽ xác định loại phục hồi chức năng cần thiết và cuộc sống của bệnh nhân có thể bị ảnh hưởng như thế nào.

Những thay đổi này có thể bao gồm những khuyết điểm rõ ràng và dễ nhận thấy như suy nhược ảnh hưởng đến cách bệnh nhân đi lại và sức mạnh tổng thể ở một bên cơ thể. Điều này có nghĩa là bệnh nhân có thể cần bắt đầu sử dụng các dụng cụ hỗ trợ đi bộ hoặc các dụng cụ hỗ trợ khác như máy gắp để hỗ trợ các hoạt động sinh hoạt hàng ngày của họ.

Những thay đổi khác ít rõ ràng hơn bao gồm thay đổi về thị lực, lời nói, ăn uống (do các vấn đề về nuốt), giấc ngủ, tâm trạng, mất trí nhớ và chức năng bàng quang. Đột quỵ cũng có thể làm trầm trọng thêm những cơn đau hiện có hoặc gây ra những cơn đau mới. Những tình trạng này có thể thay đổi cuộc sống.

Một số thay đổi này có thể chỉ xuất hiện ban đầu và với thời gian cùng với sự phục hồi, chúng có thể giải quyết. Điều này có thể là do sự phục hồi tự phát hoặc não bộ “học các con đường mới” do quá trình người bệnh tập luyện để thực hiện các nhiệm vụ.

Bộ não hoạt động như thế nào?

Bộ não là một cơ quan kỳ lạ và tuyệt vời, là trung tâm chỉ huy “con tàu” cơ thể của chúng ta. Nếu không có nó, con người thực sự không thể hoạt động. Nó được tạo thành từ chất trắng và chất xám và có vô số nếp gấp để tăng diện tích bề mặt, cho phép chúng ta có nhiều năng lực bộ não hơn để thực hiện những việc cần làm.

Giữa vấn đề này là một chuỗi mạng nơ-ron phức tạp giống như một siêu xa lộ thông tin, tương tự như Internet, nơi rất nhiều thông tin được xử lý. Bạn cũng có thể so sánh nó với giao thông trong một thành phố lớn, nơi có nhiều cây cầu và làn xe cộ cố gắng đi theo mọi hướng khác nhau mà không bị va chạm.

Bộ não gửi thông tin đến cơ thể và các cơ quan thông qua mạng này và nhận lại các thông điệp. Nhưng nếu mạng lưới này bị gián đoạn do đột quỵ hoặc bất kỳ tình trạng não nào khác, tương tự như giao thông có thể bị gián đoạn do tai nạn, sự cố… thông tin này không thể truyền qua được.

Khi gặp cảnh tắc đường, chúng ta phải làm gì? Chắc chắn là tìm giải pháp để giải quyết tình trạng tắc nghẽn – và đó là những gì bộ não cũng cần phải làm khi bị đột quỵ.

Thời gian nào phục hồi chức năng sau đột quỵ tốt nhất?  

Sự dẻo dai thần kinh này của não là yếu tố giúp cho việc phục hồi chức năng có thể thực hiện được. Mục đích của phục hồi chức năng là giúp bệnh nhân lấy lại sự độc lập hoặc chất lượng cuộc sống và giảm bớt gánh nặng cho bệnh nhân, gia đình, để họ có thể quay trở lại cuộc sống như trước khi bị đột quỵ.

Trong một cơn đột quỵ do thiếu máu cục bộ, cứ mỗi phút trôi qua sẽ có khoảng 1,9 triệu tế bào não chết đi. Cứ mỗi giờ trôi qua mà không được điều trị, não sẽ mất nhiều tế bào thần kinh nhất trong 3,6 năm lão hóa bình thường. Vì vậy, trong đột quỵ “thời gian” là yếu tố rất quan trọng để cứu sống và hạn chế di chứng. Người bệnh đột quỵ cần đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu và can thiệp đột quỵ điều trị trong 4,5-6 giờ.

Trong vòng 3 đến 6 tháng đầu tiên sau khi bị đột quỵ, các bộ phận của não có thể phục hồi một cách tự nhiên. Điều này có thể là do sưng do máu hoặc chất lỏng đã giảm hoặc các vùng não không bị ảnh hưởng trực tiếp bởi đột quỵ đã phục hồi chức năng. Trong thời gian này, bệnh nhân sẽ được đánh giá mức độ suy giảm ban đầu. Quá trình này sẽ được đánh giá lại nhiều lần trong hành trình phục hồi chức năng.

Phục hồi chức năng có thể dưới hình thức dùng thuốc, kích thích trực tiếp, vật lý trị liệu, liệu pháp vận động, trị liệu ngôn ngữ hoặc tư vấn và nên bao gồm ít nhất 20 giờ trị liệu chuyên sâu. Nó có thể bắt đầu sớm nhất là một tuần sau đột quỵ, vì khi bắt đầu càng sớm, kết quả càng tốt.

Về vật lý trị liệu, hãy nhớ lại khi bạn còn là một đứa trẻ cố gắng học một kỹ năng mới – đi xe đạp, xếp một mô hình Lego, học cách đọc và viết – và bạn mất bao lâu để học nó và sau đó thành thạo. nó. Hãy tưởng tượng làm điều đó một lần nữa khi trưởng thành. Nó có thể gây khó chịu và rất mệt mỏi, đặc biệt là vì bệnh nhân biết rằng họ đã từng có thể làm điều đó.

Nhóm hỗ trợ phục hồi chức năng sẽ giúp gì cho bạn?

Các nhà vật lý trị liệu sẽ làm việc với bệnh nhân để đạt được mục tiêu thể chất, từ việc đứng dậy khỏi ghế, đi lại bình thường nhất có thể, mặc quần áo hoặc thậm chí bật ấm đun nước để pha một tách trà. Nếu bệnh nhân bị yếu một bên, liệt nửa người, thậm chí có thể khó ngồi thẳng trên ghế. Công việc của nhà vật lý trị liệu là giúp bệnh nhân có thể đi lại và làm những công việc nhỏ đó một lần nữa, bằng cách chia nhỏ các nhiệm vụ và lặp lại nhiều lần.

Ví dụ, người bệnh cần đưa cốc lên miệng để uống bằng tay yếu hơn, điều này đòi hỏi não bộ phải huấn luyện lại để cánh tay thực hiện các nhiệm vụ: vai đưa về phía trước để đến gần cốc nước hơn, song song đó bàn tay phải tập mở ra các ngón tay, nắm lấy cốc và cánh tay co lại ở khuỷu tay, đưa cốc nước đến gần miệng. Điều nay cho thấy rằng, người bệnh cần phải luyện tập điều này thường xuyên và tăng cường sức mạnh. Mặc dù sẽ rất chậm và đòi hỏi kiên nhân có thể khiến người bệnh nản lòng, nhưng nó phải được thực hiện vì cơ bắp có thể ngày càng yếu đi.

Các nhà trị liệu nghề nghiệp làm việc chặt chẽ với các nhà vật lý trị liệu và có thể đưa ra các phương tiện hỗ trợ giúp thực hiện các hoạt động của cuộc sống hàng ngày. Ví dụ, họ có thể đánh giá ngôi nhà về những thứ như tay vịn hoặc cải tạo khu vực vòi hoa sen để phù hợp với người bệnh sau đột quỵ. Những tiến bộ trong công nghệ cũng có thể giúp ích, chẳng hạn như cánh tay robot có thể giúp người bệnh thực hiện các công việc nhà khác nhau.

Các nhà trị liệu ngôn ngữ giúp điều trị chứng khó nuốt liên quan đến đột quỵ, nói ngọng hoặc khiếm khuyết về khả năng nói. Điều này có thể liên quan đến các nhiệm vụ khác nhau như bài tập thể chất cũng như bài tập tinh thần kết hợp với bài tập nói có mục tiêu.

Tư vấn cũng rất quan trọng, vì bệnh nhân đột quỵ thường cảm thấy chán nản hoặc thất vọng về tình trạng khó khăn của họ và đôi khi là không có tiến bộ trong việc phục hồi chức năng.

Đừng chỉ phục hồi chức năng nhất thời, hãy suy nghĩ cho tương lai

Nhiều người sống sót sau đột quỵ thường chỉ tập phục hồi chức năng ở mức độ thô sơ và sau đó dừng lại khi họ hài lòng với mức độ độc lập cơ bản.

Nếu bị đột quỵ, điều tối quan trọng là bạn phải tiếp tục phục hồi chức năng cho dù có tẻ nhạt đến mức nào. Cơ thể của bạn liên tục thay đổi khi bạn già đi và với những di chứng còn sót lại sau đột quỵ, sự thay đổi này có thể được lớn hơn. Nếu bạn nhận thức được sự phục hồi chức năng là cần thiết không chỉ cho sau đột quỵ và có thể ngăn ngừa các tai nạn té ngã, chấn thương trong tương lai sẽ giúp bạn mạnh mẽ hơn và có can đảm đối phó hơn.

Hồng Anh – dịch từ hri.org.au