Xơ vữa động mạch: Bạn cần cảnh giác với đột quỵ ngay từ bây giờ

Bị đột quỵ là một trong những viễn cảnh đáng sợ nhất của quá trình lão hóa. Đột quỵ có thể xảy ra đột ngột, “đánh cắp” quyền sử dụng cánh tay hoặc khả năng nói của bạn. Một cơn đột quỵ có thể gây tử vong hoặc khiến chúng ta bị tàn tật vĩnh viễn.

05-01-2022 10:49

Khoảng một nửa số ca đột quỵ là do xơ vữa động mạch – một quá trình thu hẹp và cứng lại của các động mạch. Xơ vữa động mạch tiến triển âm thầm, không có triệu chứng. Vì vậy, việc giảm các yếu tố nguy cơ xơ vữa động mạch sẽ góp phần làm giảm nguy cơ đột quỵ. Thực hiện một vài thay đổi lối sống hàng ngày có thể bảo vệ não của bạn khỏi nguyên nhân phổ biến gây ra đột quỵ.

Sự thật về xơ vữa động mạch và đột quỵ

Mặc dù trong nhiều trường hợp người bệnh đột quỵ có thể sống sót, nhưng hầu hết mọi người không bao giờ hồi phục hoàn toàn sau đột quỵ. Khoảng một phần tư những người sống sót bị thương tật vĩnh viễn.

Có hai dạng đột quỵ chính:

Thiếu máu cục bộ: Một động mạch bên trong hoặc dẫn đến não bị tắc nghẽn hoàn toàn. Thông thường điều này là do cục máu đông hình thành trong động mạch bị tắc hoặc do một cục máu đông di chuyển đến não từ tim. Hầu hết các trường hợp đột quỵ (khoảng 87%) là do thiếu máu cục bộ, và phần lớn là do xơ vữa động mạch.

Xuất huyết: Những cơn đột quỵ này là do chảy máu vào não. Trong đó, nguyên nhân phổ biến nhất là huyết áp cao (tăng huyết áp) làm cho động mạch bị vỡ. Ngoài ra, các tình trạng mạch máu bất thường (chẳng hạn như chứng phình động mạch và dị dạng động mạch) cũng là nguyên nhân dẫn đến đột quỵ xuất huyết. Tình trạng chảy máu làm gián đoạn lưu lượng máu khỏe mạnh đến mô não. Đột quỵ do xuất huyết ít phổ biến hơn, chiếm khoảng 13% tổng số đột quỵ.

Bất kể đột quỵ là do xơ vữa động mạch hay do chảy máu, các triệu chứng đều giống nhau, bao gồm:

– Yếu đột ngột ở một bên (ở mặt, cánh tay hoặc chân)

– Nói ngọng hoặc không thể nhớ từ

– Nhìn mờ đột ngột hoặc nhìn đôi

Trong vòng vài giờ sau khi đột quỵ, mô não chết vì thiếu oxy và chất dinh dưỡng, để lại tổn thương vĩnh viễn. Nếu xuất hiện các triệu chứng đột quỵ hãy gọi ngay cấp cứu, tìm sự trợ giúp. Chỉ chăm sóc y tế kịp thời mới có thể giúp ngăn ngừa tổn thương vĩnh viễn do đột quỵ.


Biến chứng của xơ vữa động mạch thường là những cơn đau tim, đột quỵ, bệnh máu ngoại biên… (Ảnh minh họa)

Với những sự thật đáng quan tâm này, bạn nên hiểu quá trình xơ vữa động mạch gây ra đột quỵ.

Xơ vữa động mạch xảy ra như thế nào?

Xơ vữa động mạch xảy ra trong các động mạch của não giống như cách nó xảy ra ở những nơi khác trong cơ thể:

Lớp bên trong của động mạch (nội mạc) bị tổn thương do cholesterol cao, hút thuốc hoặc tăng huyết áp. Khi nội mạc bị hư hỏng cho phép LDL cholesterol (cholesterol xấu) vào thành động mạch – nơi nó được tích lũy.

Khi đó, cơ thể gửi một “đội dọn dẹp” các tế bào bạch cầu và các tế bào khác đến động mạch để tiêu hóa LDL. Trong nhiều năm, sự tích tụ cholesterol liên tục tạo ra một vết sưng trên thành động mạch gọi là mảng bám.

Thông thường, mảng bám phát triển chậm, không gây ra vấn đề gì. Trong thực tế rất khó để phát hiện tình trạng này. Các động mạch trong não điều chỉnh để thu hẹp chậm lại và hầu như không có triệu chứng nào xảy ra.

Tuy nhiên, vì những lý do không rõ ràng, các mảng bám cũng có thể bị viêm và không ổn định. Nếu mảng bám bị vỡ, nó sẽ tiếp xúc với máu đang chảy. Kết quả là, một cục máu đông hình thành, có thể nhanh chóng làm tắc nghẽn động mạch. Khi các mô não ở hạ lưu bị thiếu máu và chất dinh dưỡng có thể sẽ chết trong vòng vài giờ.

Các yếu tố nguy cơ đối với xơ vữa động mạch và đột quỵ

Là một nguyên nhân gây ra đột quỵ, đau tim hoặc các bệnh khác, xơ vữa động mạch có các yếu tố nguy cơ tương tự, bao gồm:

– Huyết áp cao (đây cũng là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất của đột quỵ)

– Hút thuốc lá

– Bệnh tiểu đường

– Mức cholesterol bất thường

– Chế độ ăn giàu chất béo bão hòa hoặc chất béo chuyển hóa, ít trái cây và rau quả

– Không hoạt động thể chất

– Béo phì

Cách tốt nhất để ngăn ngừa đột quỵ là kiểm soát các yếu tố nguy cơ này. Nếu bạn đã bị đột quỵ hoặc một dạng xơ vữa động mạch khác, việc giảm nguy cơ của bạn thậm chí còn quan trọng hơn.

Xơ vữa động mạch, đột quỵ và cục máu đông

Hầu hết các cơn đột quỵ là do một cục máu đông đột ngột – mà bản thân nó là do xơ vữa động mạch gây ra. Nếu được dùng nhanh chóng thuốc “làm tan cục máu đông” thực sự có thể đảo ngược một số cơn đột quỵ. Thuốc làm tan cục máu đông (được gọi là chất kích hoạt plasminogen mô, hoặc rtPA) phải được tiêm trong vòng 4,5 giờ kể từ khi có các triệu chứng đầu tiên của đột quỵ để có hiệu quả nhất. Nó có thể được cho đến 6 giờ sau khi đột quỵ nếu được tiêm trực tiếp vào khu vực tắc nghẽn.

Tuy nhiên, điều này cần được thực hiện chủ yếu tại các bệnh viện lớn hơn. Thật không may, hầu hết mọi người không đến bệnh viện đủ nhanh – hay còn gọi là “thời gian vàng” sau khi gặp các triệu chứng và vì thế thuốc tan cục máu đông rtPA không được sử dụng.

Vì vậy, điều quan trọng là, nếu bạn có bất kỳ triệu chứng nào của đột quỵ, đừng ngần ngại: hãy gọi cấp cứu ngay lập tức. Đó là cơ hội duy nhất để bạn có được một kết quả tốt khi đã bị đột quỵ. Đồng thời, đừng quên bắt đầu giảm các yếu tố nguy cơ đột quỵ ngay hôm nay, và bạn sẽ bảo vệ mình khỏi tất cả các biến chứng của xơ vữa động mạch.

Hoàng Thúy – dịch từ webmd.com