Sơ cứu đột quỵ tại nhà đúng cách và các phương tiện di chuyển đến bệnh viện

Khi có dấu hiệu đột quỵ cần làm gì? Đưa người bệnh di chuyển đến bệnh viện bằng phương tiện nào? Những thắc mắc này đã được giải đáp trong bài viết dưới đây. Mời bạn đọc theo dõi.

10-03-2021 10:39

1. Đột quỵ – vuột mất thời gian là mất não

Trong cấp cứu, điều trị đột quỵ để mất thời gian là sẽ mất não. Tế bào thần kinh sẽ chết dần sau khi khởi phát đột quỵ. Cứ một phút trôi qua sẽ có khoảng 2 triệu tế bào não chết đi. Vì thế, phải chạy đua với thời gian để tới viện sớm nhất có thể khi có triệu chứng nghi ngờ đột quỵ như: méo miệng một bên, nói ngọng, yếu liệt hoặc tê bì tay chân một bên, mất thị lực đột ngột một hoặc hai mắt…

Chúng ta không được phép để mất một giây phút nào vào việc nằm bất động chờ tự hồi phục hay tự điều trị theo các phương pháp dân gian truyền miệng từ chích lễ 10 đầu ngón tay, bắt gió, xoa dầu gió, nặn chanh vào miệng…

Vì “thời gian vàng” để cứu não chỉ có từ 4,5 (đối với nhồi máu não dùng thuốc tan máu đông) – 6 giờ đầu (đối với nhồi máu não can thiệp lấy huyết khối) từ khi khởi phát đột quỵ. Kể cả 2 dạng đột quỵ (nhồi máu não và xuất huyết não) càng đến sớm bao nhiêu thì tỷ lệ điều trị thành công, cơ hội phục hồi càng cao bấy nhiêu.

>>> Tận dụng “giờ vàng” cấp cứu đột quỵ: Sự sống của người thân nằm trong hiểu biết của bạn

2. Cách sơ cứu đột quỵ tại nhà

a. Các bước cần làm khi gặp người có dấu hiệu đột quỵ

Để bệnh nhân đột quỵ được cấp cứu sớm nhất không chỉ phụ thuộc vào đội ngũ bác sĩ cấp cứu mà trước tiên là thân nhân người bệnh cần xử lý đúng, sơ cứu kịp thời.

Bước đầu tiên và quan trọng nhất là gọi cấp cứu 115. Đây là sự lựa chọn thông minh nhất, vì xe cứu thương 115 sẽ đưa người bệnh đến địa điểm có thể thực hiện kỹ thuật cấp cứu người bị đột quỵ chuẩn nhất là nhanh nhất.

Trong thời gian chờ xe cấp cứu, người nhà bệnh nhân có thể sơ cứu tại nhà theo trình tự A-B-C.

A (Airway, đường thở): Nếu người đó còn tỉnh táo, tiếp xúc được thì không quá lo lắng về đường thở. Lúc này chúng ta chỉ cần để người bệnh nằm yên tĩnh, đừng gây hại thêm cho bệnh nhân bằng thao tác sai lầm như bơm, xịt rửa, đút đồ ăn, uống thuốc trong lúc nghi ngờ bị đột quỵ.

Nhưng nếu bệnh nhân rơi vào trạng thái hôn mê, tiểu tiện không tự chủ, nuốt sặc thì cho người bệnh nằm nghiêng đầu về một bên. Cách này sẽ giúp người bệnh tránh tình trạng trào ngược đờm dãi vào khí quản gây tắc nghẽn đường thở dẫn đến ngưng tim ngưng thở. Lúc này, người bệnh bị liệt hô hấp nên khi đờm dãi tiết ra thì bệnh nhân lại không nuốt được xuống thực quản.

Với người lớn tuổi, cần kiểm tra xem có sử dụng răng giả hay không, môi có tím tái, có co kéo hay không để khai thông đường thở. Song song đó, cần nới lỏng quần áo, đưa bệnh nhân đến nơi thông thoáng, tránh trong phòng kín thiếu oxy hoặc tập trung đông người.

B (Blood, máu): Nhanh chóng kiểm tra xem bệnh nhân có bị chấn thương, va chạm hay chảy máu ở vị trí nào không. Trường hợp đột quỵ nhẹ nhưng té ngã ngoài đường làm gãy xương đùi, chấn thương cột sống cổ hoặc nếu chảy máu không được băng ép, cầm máu mà chỉ xoa dầu, cạo gió, sốc bệnh nhân lên thì rất nguy hiểm.

Nếu bệnh nhân còn tỉnh có thể hỏi về tình trạng của họ, chẳng hạn có đau ở vị trí nào không như vùng cột sống cổ, xương đùi…

Nếu bệnh nhân bất tỉnh, chúng ta phải quan sát xung quanh bệnh nhân xem có vết máu nào không. Lúc này cần bình tĩnh, không vội vã đỡ bệnh nhân dậy. Đặt bệnh nhân lên một tấm ván cứng (lý tưởng nhất là dùng băng ca), và cần 3 người đồng thời đỡ bệnh nhân, trong đó một người nâng phần đầu và phần vai, giữ cho phần đầu không bị chấn động; một người khác nâng phần lưng và phần mông của bệnh nhân; một người nữa nâng phần đùi và chân. Sau đó vận chuyển bệnh nhân đến nơi an toàn.

C (Circulation, tuần hoàn máu): Đánh giá tuần hoàn của bệnh nhân bằng cách rờ các mạch máu lớn của bệnh nhân ở các vị trí như cổ, đùi… xem còn đập hay không. Nếu còn, di chuyển bệnh nhân đến nơi bằng phẳng nghỉ ngơi, chờ cấp cứu đến. Nếu ngưng thở, cần làm hồi sức tim phổi.

Lưu ý, bạn cần ghi nhớ tất cả các triệu chứng, thời gian phát bệnh để cung cấp những thông tin này cho bác sĩ. Điều này sẽ giúp ích cho quá trình chẩn đoán cũng như điều trị đột quỵ.

b. Tư thế nằm nghiêng thế nào cho an toàn?

Như đã nói ở trên, nếu bệnh nhân có dấu hiệu nôn mửa, cần đặt bệnh nhân sang tư thế nằm nghiêng an toàn (hay còn gọi là tư thế hồi sức cấp cứu). Đây là tư thế được các chuyên gia y tế đánh giá là tư thế nhằm bảo vệ đường thở, đảm bảo an toàn cho người bệnh. Các bước thực hiện như sau:

Bước 1: Bạn quỳ xuống một bên của người bệnh. Sửa một tay của người bệnh (phía bạn đang quỳ xuống) vuông góc.

Bước 2: Kéo tay bên kia của người bệnh đặt lên má, lòng bàn tay hướng ra ngoài.

Bước 3: Kéo chân co lên, để lòng bàn chân tiếp xúc với mặt đắt. Giữ tư thế đó và kéo người bệnh quay vào phía của bạn. Như vậy là hoàn thành tư thế hồi sức.
c. Những sai lầm cần tránh khi sơ cứu người bị đột quỵ.

– Không cho bệnh nhân ăn uống vì có thể làm bệnh nhân hít sặc vào phổi dẫn đến tử vong.

– Không được tự ý điều trị dù chỉ là bấm huyệt, châm cứu, cạo gió, cắt lễ… Vì những động tác này có thể làm chậm trễ việc điều trị, khiến bệnh ngày càng trầm trọng hơn.

– Không tự ý dùng thuốc hạ áp hay ngậm thuốc huyết áp dưới lưỡi. Bởi vì đột quỵ có hai dạng đột quỵ do thiếu máu não và đột quỵ xuất huyết não, nếu bệnh nhân đột quỵ do thiếu máu thì khi ngậm thuốc dưới lưỡi sẽ làm tuột huyết áp, các tĩnh mạch càng thiếu máu, làm tăng nguy cơ tử vong hơn.

– Không được dùng thuốc Aspirin.

3. Đưa bệnh nhân bị đột quỵ đến bệnh viện bằng phương tiện gì?

Khi gặp người có dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, tốt nhất là gọi cho Trung tâm cấp cứu (nhấn 115), hiện trên cả nước, nhất là các thành phố lớn có rất nhiều trạm cấp cứu, đồng thời giao thông cũng thuận lợi, điều này sẽ giúp ích cho bệnh nhân.

Nếu ở tỉnh và đội ngũ cấp cứu chưa nhiều bằng cách thành phố lớn thì có thể đưa bệnh nhân di chuyển bằng xe hơi, taxi, tránh đi bằng xe máy. Lúc này đặt bệnh nhân nằm nghiêng và cổ nên hướng về phía trước một chút để đường thở được thông thoáng, giúp bệnh nhân thở dễ dàng hơn. Đồng thời nếu bệnh nhân bị ói, sặc thì tư thế nằm này sẽ giúp các chất dịch chảy ra ngoài, không sặc đường thở, phổi, gây tắc đường thở hoặc viêm phổi.

Đối với địa bàn miền núi, vùng sâu nếu không có điều kiện hãy di chuyển bệnh nhân bằng cáng, không nên đưa bệnh nhân đến bệnh viện bằng xe máy, tránh xóc khi di chuyển. Trong thời gian di chuyển cũng nên để bệnh nhân trên mặt phẳng, nghiêng mặt sang một bên, nới bớt quần áo cho thoáng.