Dấu hiệu sớm cảnh báo sắp có cơn đột quỵ?

Đột quỵ được xem như là căn bệnh “trời đánh” khi một người xem ra rất bình thường đột nhiên bị “gục ngã” và nếu nhẹ thì để lại di chứng yếu liệt, còn nặng thì tử vong. Vậy làm thế nào để nhận diện các dấu hiệu đột quỵ?

25-02-2021 02:22

1. 4,5 và 6 giờ là “thời gian vàng” cứu người đột quỵ

Theo thống kê những năm gần đây tại Việt Nam, số bệnh nhân nhập viện vì đột quỵ không ngừng tăng từ 1,7% lên 2,5%, tỷ lệ nam giới mắc gấp 4 lần nữ giới. Mỗi năm nước ta có khoảng 200.000 ca mắc mới đột quỵ mỗi năm. Trong khi đó có tới 50% bệnh nhân tử vong, trong số các bệnh nhân sống sót có đến 90% để lại di chứng.

Trong đột quỵ, điều quan trọng nhất để nâng cao cơ hội sống sót, giảm tỷ lệ di chứng cho người bệnh đó là được cấp cứu, điều trị trong “thời gian vàng”: ở khung 4,5 giờ (tính từ khi khởi phát các dấu hiệu đột quỵ) đối với điều trị bằng thuốc tiêu huyết khối, ở khung 6 giờ (tính từ khi khởi phát các dấu hiệu cảnh báo cơn đột quỵ) là can thiệp cơ học lấy huyết khối.

Song con số đến bệnh viện trong “giờ vàng” vô cùng khiên tốn. Ngay tại các bệnh viện lớn ở Việt Nam, tỷ lệ bệnh nhân đột quỵ đến trước 6 giờ chỉ chiếm khoảng 3,5% (theo số liệu năm 2018), trong khi tại Mỹ tỷ lệ này là 12-17%.

2. Dấu hiệu nhận biết đột quỵ

Đột quỵ là bệnh lý cấp tính, yêu cầu đến bệnh viện có khả năng cấp cứu, điều trị càng sớm càng tốt. Để làm được điều đó trước tiên cần nhận diện được dấu hiệu đột quỵ, có như vậy mới nhận thức đúng và đưa ra hướng xử lý kịp thời.

Mặt, miệng méo một bên: Người bị đột quỵ thường có biểu hiện mặt thiếu cân xứng, nhân trung hơi lệch qua một bên so với bình thường, nếp mũi má bên yếu bị rũ xuống.

Yếu liệt nửa người: Người bị đột quỵ sẽ có cảm giác cánh tay hoặc chân đột ngột yếu đi, tê mỏi, khó cử động, khó thao tác, không nhấc chân – tay lên được. Chẳng hạn khi đang ăn cơm, người bệnh đột ngột không cầm muỗng – đũa lên được, mặc dù đã rất cố gắng.

Nói ngọng, nói lắp: Người bị đột quỵ sẽ rất khó khăn trong vấn đề ngôn ngữ, vì khi đó môi lưỡi thường bị tê cứng, miệng khó mở, phải gắng sức mới nói được, do đó tiếng nói có thể bị méo, ngọng bất thường.

Đau đầu dữ dội: Một số người đã từng bị đột quỵ miêu tả rằng, cơn đau đầu mà họ gặp phải rất dữ dội, chưa bao giờ trong đời gặp phải cơn đau đầu đến mức như vậy. Đây là triệu chứng nặng và khá phổ biến của bệnh đột quỵ, nhất là người bệnh có tiền sử bị đau nửa đầu.

Rối loạn trí nhớ: Người bệnh không nhận thức được, mắt mờ, tai ù nghe không rõ.

Thị lực giảm, nhìn mờ dần cả hai mắt hoặc một mắt: tuy nhiên biểu hiện này không rõ ràng như các dấu hiệu yếu cơ mặt, yếu tay và các vấn đề về ngôn ngữ. Chỉ có người bệnh khi nhận thấy mình có dấu hiệu này thì nên yêu cầu được cấp cứu ngay.

Chóng mặt: cơ thể bị mất thăng bằng hoặc không thể thực hiện vận động theo ý muốn…

Khó thở hoặc tim đập nhanh: Một nghiên cứu về những khác biệt giới trong đột quỵ cho thấy phụ nữ dễ bị các triệu chứng khó thở hoặc tim đập nhanh khi đột quỵ.

Nếu bạn nhận thấy một trong những triệu chứng đột quỵ trên hãy gọi xe cấp cứu ngay lập tức. Hãy nhớ rằng các bác sĩ chỉ có 6 tiếng từ khi khởi phát các dấu hiệu cảnh báo đột quỵ để cứu chữa cho người bệnh và trả lại cho cuộc sống bình thường cho họ.

3. Kiểm tra đột quỵ như thế nào?

Nếu bạn cảm thấy lo lắng và nghi ngờ, hãy dùng bài kiểm tra đột quỵ nhanh này để kiểm tra liệu mình hoặc người xung quanh có bị đột quỵ hay không:

Hãy nói người bệnh cười: Khi mỉm cười, nếu một bên mặt bị xệ xuống, không đối xứng (một góc miệng không di chuyển), không cười được, thì đó là một dấu hiệu của đột quỵ não.

Hãy nói người bệnh nâng tay: Nâng hoặc yêu cầu tự người đó nhấc hai tay lên và giữ trong 5 giây ở góc 90°. Nếu trong trường hợp bị đột quỵ thì một tay sẽ tự hạ xuống.

Hãy cho người bệnh nói: Phát âm hoặc yêu cầu người đó phát âm một cụm từ đơn giản như tên. Nếu người đó bị líu lưỡi, nói chậm hoặc khó trả lời, không thể hiểu được những câu đơn giản đó thì đó đều là dấu hiệu của đột quỵ.

4. Trước khi xảy ra đột quỵ có dấu hiệu báo trước?

Theo các chuyên gia, trên 30% ca đột quỵ có dấu hiệu cảnh báo trước, xuất hiện sau khi có một hoặc nhiều cơn đột quỵ nhẹ hay còn gọi là cơn thiếu máu não thoáng qua. Đây chính là dấu hiệu chỉ điểm nguy cơ cao gây đột quỵ. Do vậy, bệnh nhân cần được phát hiện sớm, để có kế hoạch điều trị dự phòng tốt.

Cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) là tình trạng lưu lượng máu lên não ngừng tạm thời, không đủ oxy và dưỡng chất cần thiết cho một số vùng của não. Nguyên nhân do lưu thông của máu trong động mạch bị giảm vì động mạch bị hẹp, bị co thắt hoặc bị tắc nghẽn do một cục máu đông hay một mảng xơ vữa từ động mạch lớn lưu thông đến một mạch máu nhỏ ở não.

TIA thường xảy ra đột ngột trong khoảng thời gian ngắn, thường từ 2-20 phút sau đó tự hết. Chính vì vậy nên người bệnh thường có thái độ chủ quan không đến bệnh viện khám, tìm nguyên nhân và định hướng điều trị.

Bạn cần nhớ rằng, nếu có dấu hiệu của TIA như bất tỉnh, nhức đầu, một mắt hoặc cả hai mắt bỗng không nhìn thấy gì, yếu liệt chân, tay, méo miệng, khó nói, nói ngọng, bị tê nửa người; choáng váng, hoa mắt, chóng mặt, đi, đứng không vững; giảm khả năng tập trung, trục trặc về trí nhớ; rối loạn nhận biết, mất trí nhớ kiểu Alzheimer… dù sau đó có hồi phục thì vẫn phải kiểm tra ngay sau đó để kịp thời phòng ngừa đột quỵ trong tương lai.

5. Cách xử trí khi có người bị đột quỵ

Đặt đầu bệnh nhân nghiên qua một bên nếu nôn ói để tránh hít sặc (Ảnh minh họa)

Khi phát hiện người có các dấu hiệu đột quỵ, cần xử trí đúng cách:

– Gọi xe đưa ngay người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất.

– Để người bệnh nằm xuống chỗ thoáng, nghiêng qua một bên nếu nôn ói; móc hết đàm nhớt cho bệnh nhân dễ thở.

– Không tự ý cho uống hoặc nhỏ thuốc hạ huyết áp hay bất kỳ loại thuốc nào khác.

– Không để nằm chờ xem có khỏe lại không.

– Không cạo gió, cắt lễ, cúng vái…

– Phải đưa người bệnh vào bệnh viện càng nhanh càng tốt để có thể cứu sống kịp thời các phần não chưa chết nhưng đang bị thiếu máu nuôi, đang bị sưng, hoặc bị chèn ép.

»»» Xem thêm những bài viết khác về chủ đề “Dấu hiệu nhận biết đột quỵ” tại: https://benhdotquy.net/category/dau-hieu-dot-quy/

6. Đột quỵ có phòng ngừa được không?

Ăn uống lành mạnh, tập thể dục đều đặn, kiểm soát các yếu tố nguy cơ như đáo tháo đường, tim mạch, tăng huyết áp là biện pháp phòng ngừa hiệu quả (Ảnh minh họa)

Ngoại trừ một số nhóm yếu tố nguy cơ không thể tác động thay đổi được như tuổi tác (tuổi càng cao nguy cơ đột quỵ càng lớn); giới tính (nam bị nhiều hơn nữ); chủng tộc (người da đen đột quỵ cao nhất, đến người da vàng và cuối cùng là người da trắng); hoặc do di truyền (bệnh động mạch não di truyền trội theo nhiễm sắc thể thường) thì việc phòng ngừa được xem là “bất khả thi”.

Còn những yếu tố khác thuộc nhóm tác động thay đổi được như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim, tăng cholesterol máu, đái tháo đường, hút thuốc lá, nghiện rượu, béo phì, lười vận động… thì hoàn toàn có thể phòng ngừa để giảm thiểu nguy cơ đột quỵ. Những điều bạn có thể làm đó là thay đổi lối sống như tăng cường vận động, cai thuốc lá, tránh xa rượu, kiểm soát tốt cân nặng. Đồng thời phải kiểm soát tốt các bệnh lý đang mắc phải, khám sức khỏe định kỳ…

Minh Huy, Phương Nguyên – Theo kênh AloBacsi.vn